ТҰЛҒА МЕН ҰЙЫМ ҮЙЛЕСІМІ

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің тоқсан жылдық мерейтойы – тек бір оқу орнының тарихы емес, тұтас ұлттың рухани шежіресі. Тоқсан жыл бойы бұл қасиетті қара шаңырақ мыңдаған шәкірттің жүрегіне жарық сәуле, санасына білім нұрын құйды. ҚазҰУ – елдің интеллектуалдық қуаты мен мәдени өрісін кеңейткен алтын ұя, талай арман мен ізденістің бесігі. Осы киелі орданың шәкірттері бүгінде ғылым мен қоғамның әр саласында өз ізін қалдырып, биік белестерді бағындыруда. Олардың жетістігі – университеттің білім мен тәрбиеге негізделген асыл дәстүрінің көрінісі.

Сол дәстүрдің бір тамыры – адам мен қоғам арасындағы нәзік байланысты зерттейтін ерекше ғылым саласы – басқару психологиясы. Бұл пән тек басқару құрылымын үйрететін құрал емес, адамның жан дүниесін, ұжымдық рухты, бірліктің психологиялық негізін түсінуге жетелейтін терең ғылым. Ол – адамды адам арқылы түсіну, ұйымды ішкі рухани үйлесім арқылы басқару өнері.

Ұйым – жай ғана құрылым емес, тірі ағза секілді. Оның да жүрегі соғады, жүйесі тыныстайды, көңілі ауана мен сенімге толы. Ал басқару психологиясы сол тірі ағзаның жанын сезіп, тынысын тең ұстауды үйретеді. Әр қызметкердің мінезі – жүйенің бір жасушасы, әр сөз, әр эмоция – оның ішкі ырғағы. Осы ырғағы бұзылса, ұйым да әлсірейді. Сондықтан тиімді басқару – техникалық емес, психологиялық тепе-теңдік орната білуде.

Жетекшіміз, психология ғылымдарының кандидаты Назираш Сүлейменқызы Жұбаназарова бізге осыны ұқтырады. Ол басқару психологиясын тек пән ретінде емес, өмір философиясы ретінде түсіндіреді. Әр дәрісінде бізге тек ереже емес, адамды түсінудің, ұжымды сезінудің сырын ашады. Вайнштейн мен Кабаченко, Овчарова мен Столяренко еңбектерін талдай отырып, біз бір ақиқатқа көз жеткіземіз: басқару – ең әуелі адамның жүрегіне жол табу өнері.

Әр ұжым – түрлі мінездердің, ойлардың тоғысы. Ал бұл тоғыс кейде қақтығысқа ұласуы мүмкін. Конфликт – жамандықтың емес, дамудың бастауы. Егер оны дер кезінде байқап, дұрыс бағыттай алсақ, дау – диалогқа, түсініспеушілік – сенімге айналады. Басқару психологиясы бізге осыны үйретеді: әрбір келіспеушілік – өзара түсінісудің мүмкіндігі.

Арыз-шағымдар мен ішкі шиеленістер – ұйымның тынысын тежейтін көлеңке. Бірақ оларды елемей қою емес, керісінше, тыңдай білу – басшының басты міндеті. Тыңдай алу – түсіне алу, түсіне алу – өзгерте алу. Осындай ашық коммуникация мен сенімге негізделген басқару ұйымды дамытудың қуатты құралына айналады.

Басқару психологиясы – мотивацияның да, көшбасшылықтың да іргетасы. Ол бізге адамдардың жүрегіндегі жалынды өшірмей, қайта маздатуды үйретеді. Әр қызметкердің еңбегіне мән беру, еңбегін мойындау – ұжымның рухын көтеретін ең үлкен марапат. Мотивация – сыртқы сыйлық емес, ішкі сенім мен мағынадан туады.

Көшбасшы – әмір етуші емес, бағыт көрсетуші. Нағыз басшы – ұжымның рухани айнасы. Ол өз мінезін, эмоциясын, сөзін басқара отырып, өзгелерге шабыт береді. Басқару психологиясы көшбасшылықты билік емес, жауапкершілік, жүрек пен парасат үйлесімі ретінде көреді.

Бүгінгі заманда кез келген ұйымның табысы тек технологияда немесе қаржыда емес – адамдардың өзара қарым-қатынасында. Психологиялық мәдениеті қалыптасқан ұжым – тұрақты, серпінді және шығармашыл. Мұндай ортада қызметкерлер бір-біріне бәсекелес емес, серік ретінде қарайды.

Басқару психологиясы осы мәдениетті қалыптастырудың теориялық және практикалық тетіктерін ұсынады: эмоционалды интеллект, стрессті басқару, топтық үйлесімділік, шешім қабылдаудың психологиялық факторлары – бәрі осы пәннің өзегінде.

Басқару психологиясы – ғылым мен өнердің, сезім мен парасаттың тоғысы. Ол адамның жанын танудан басталып, қоғамның үйлесімді дамуына ұласады. Бұл пән арқылы біз тек басшылықтың ережесін емес, өмірдің мәнін ұғамыз.

Әл-Фараби айтқандай, «Қайырымды қала тұрғындары – өзара түсіністік пен ізгілікте өмір сүретіндер». Сол қайырымды қоғамның кішкентай үлгісі – әрбір ұйым. Ал оны сол күйінде сақтау, оны үйлесім мен сенімге толтыру – басқару психологиясын меңгерген, адам жанын түсіне білетін тұлғалардың қолында.

ҚазҰУ қабырғасындағы әр сабақ, әр пікірталас – болашақ басшылардың, болашақ ұстаздардың жүрегінде ұялаған адамгершілік пен білімнің мәңгі сәулесі.

Жубаназарова Н.С.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ,

психология ғылымдарының кандидаты, профессор м.а.

Баймолдина Л.О.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ

Жалпы және қолданбалы психология кафедрасы,

PHD доктор, доцент

Бекбау Ж.Н.,

әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Филология факультетінің

1-курс магистранты