Туған жер – тұғырым, ұлттық музыка – рухым

Ахметова Айгуль Исатаевна

Шоқан Уалиханов атындағы жекеменшік мектебі,домбыра мұғалімі

Алматы қаласы,Медеу ауданы

Әр адамның жүрегінде туған жерге деген ерекше сүйіспеншілік бар. Ол – кіндік қаны тамған, балалық шағы өткен, болашағы байланған қасиетті мекен. Қазақ халқы үшін туған жер ұғымы тек географиялық түсінік емес, ол – ата-бабадан қалған аманат, ұлттық рухтың қайнар көзі. Бұл рухтың маңызды бір бөлігі – ұлттық музыка. Қазақтың күйлері мен әндері туған жерге деген сүйіспеншілікті оятып, елін сүюге, тарихын құрметтеуге үйретеді. Домбыраның қоңыр үні мен халық әндерінің сырлы әуені адам жанына қуат беріп, ұлттың болмысын айқындайды.

Ұлттық музыка – патриотизмнің қайнар көзі.

Патриотизм – туған жерге, елге деген сүйіспеншілік қана емес, оны қорғауға, дамытуға деген ұмтылыс. Қазақтың ұлттық музыкасы ұлтжандылықтың негізгі құралдарының бірі. Көптеген халық әндері мен күйлерінде туған жерге деген махаббат пен сағыныш ерекше көрініс тапқан.

Мысалы, Құрманғазының «Сарыарқа» күйі – кең байтақ қазақ даласының шексіз кеңдігін, оның ұлылығын бейнелейді. Бұл күйді тыңдағанда, қазақ жерінің кеңдігін, оның тәуелсіз рухын сезінесің. Ал Дәулеткерейдің «Көрұғлы» күйі ерлік пен батырлықты насихаттаса, Тәттімбеттің «Бестөресі» туған жердің табиғаты мен сұлулығына деген сүйіспеншілікті паш етеді.

Халық әндерінде де туған жерге деген терең махаббат жатыр. «Елім-ай» әні – ел басына күн туған замандағы халықтың мұңын, туған жерге деген шексіз сүйіспеншілігін бейнелейді. Ал «Атамекен» әні әр қазақтың жүрегінде туған елге деген сағыныш сезімін оятады.

Домбыра – ұлттық рухтың бейнесі.

Домбыра күйлері – ерлік пен елдіктің символы

Қазақ күйлері тек әуендік шығарма ғана емес, олар – халқымыздың тағдырын, жеңісі мен жеңілісін, ерлігі мен рухын жеткізетін тарихи шежіре. Күйлердің ішінде елдің азаттығы мен батырлығын бейнелейтін шығармалар ерекше орын алады.

1. Құрманғазы – еркіндік пен қайсар рухтың жаршысы

Құрманғазы Сағырбайұлы – қазақ күй өнерінің ең көрнекті тұлғаларының бірі. Оның күйлері еркіндікті, қайсарлықты, күрескер рухты бейнелейді.

«Сарыарқа» – қазақтың кең-байтақ даласының символы. Бұл күйді тыңдағанда шексіз кеңістікке көз тастап, еркіндікті сезінесің. Құрманғазы бұл күйі арқылы халықтың еркіндікке деген ұмтылысын, туған жердің ұлылығын көрсеткен.

«Кішкентай» – күрес пен ерліктің күйі. Бұл шығарма Құрманғазының азаттық жолындағы айдауда жүрген кезінде шығарған туындысы. Ол өз халқының бостандығы үшін күресті, сол себепті оның күйлері де ұлт рухын көтеруге арналған.

«Адай» – батырлық күй. Бұл күй тыңдаушыға жігер беріп, ерлікке шақырады. Қуатты, жылдам ойналатын әуені қазақ жауынгерлерінің шайқас алдындағы рухын көтергендей әсер береді.

2. Тәттімбет – сезім мен терең толғаныс

Тәттімбет Қазанғапұлы – қазақтың шертпе күй дәстүрінің негізін қалаушылардың бірі. Оның күйлері сыршыл, терең ойға жетелейді.

«Саржайлау» – туған жерге деген сағыныш пен сүйіспеншілікті жеткізетін күй. Бұл күйді тыңдағанда қазақ даласының көркем табиғаты көз алдыңа келеді.

«Бестөре» – әділдік пен парасаттылықты дәріптейтін күй. Тәттімбет бұл шығармасын халықтың ар-намысы мен адалдығын бейнелеу үшін шығарған.

3. Дәулеткерей – тереңдік пен даналықтың күйшісі

Дәулеткерей Шығайұлы – Бөкей ордасының дәстүрін жалғастырған сазгер. Оның күйлері байсалды, терең философиялық мәнге ие.

Қазіргі заман және ұлттық музыка

Бүгінгі таңда ұлттық музыка жаңа заманауи бағыттармен ұштасып, қайта жаңғыруда. Эстрадалық әншілер халық әндерін заманауи өңдеуде орындаса, жас күйшілер қазақ күйлерін жаңа форматта ұсынуда. Мұның бәрі – ұлттық музыканың мәңгі жасайтынын, оның қазақ халқының рухани тірегі болып қалатынын көрсетеді.

Туған жер – әр адамның жүрегіндегі ең қымбат ұғым. Ал ұлттық музыка – сол туған жерге деген сүйіспеншіліктің көрінісі. Домбыраның күмбірлеген үні мен халық әндерінің терең мағынасы жастарды елін сүюге, оны қорғауға, дамытуға тәрбиелейді. Ұлттық музыка – қазақ халқының рухани байлығы, ал сол байлықты дәріптеу – әрбір азаматтың парызы.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Қоңыратбаев, Ә. Қазақ фольклорының тарихы – Алматы: Ана тілі, 1991.

2. Ахметов, З. Қазақтың күй өнері – Алматы: Өнер, 2000.

3. Сейітов, Н. Ұлттық музыка және патриоттық тәрбие – Астана: Фолиант, 2015.

4. Қазақтың халық әндері мен күйлері жинағы. – Алматы: Өнер, 1985.

5. Сүйіншәлиев, Х. Қазақ әдебиетінің тарихы – Алматы: Санат, 1997.