ҰБТ-ға дайындық және стресс: Психологиялық тұрақтылықты қалай сақтаймыз?

ҰБТ-ға дайындық және стресс: Психологиялық тұрақтылықты қалай сақтаймыз?

Ұлттық бірыңғай тестілеу (ҰБТ) — әрбір мектеп бітіруші түлектің өміріндегі үлкен белес қана емес, сонымен бірге орасан зор психологиялық сынақ. Сынақ жақындаған сайын оқушының бойында үрей, мазасыздық және «жоғары балл жинай алмай қалсам не болады?» деген қорқыныш үдей түседі. Мұндай сәтте тек кітап оқып, есеп шығару жеткіліксіз. Ең бастысы — ішкі тепе-теңдік пен психологиялық тұрақтылықты сақтау.

Болашақ журналист ретінде мен де замандастарымның осы бір маңызды кезеңдегі күйзелісін жиі байқаймын. Олай болса, ҰБТ-ның стрессіне төтеп беріп, емтиханды сәтті тапсырудың бірнеше психологиялық құпиясымен бөлісейін.

Стресс деген не және одан қорқу керек пе?

Алдымен түсініп алуымыз керек: емтихан алдында уайымдау — өте табиғи құбылыс. Стресстің азғантай мөлшері адам ағзасын жұмылдыруға, зейінді жинақтауға және есте сақтау қабілетін жақсартуға көмектеседі. Оны ғылымда эустресс деп атайды.

Алайда, уайым шектен шығып, ұйқының бұзылуына, бастың ауруына және қол-аяқтың дірілдеуіне әкелсе, бұл — дистресс, яғни зиянды күйзеліс. Ол мидың жұмысын бәсеңдетіп, ең қарапайым сұрақтың өзіне жауап таба алмай қалуға соқтырады.

«ҰБТ — бұл сіздің біліміңізді тексеретін сынақ, бірақ ол сіздің тұлғалық құндылығыңыз бен болашағыңыздың шекарасын анықтайтын үкім емес».

Психологиялық тұрақтылықты сақтаудың 4 алтын ережесі

1

«Ең нашар сценарийді» қабылдау

Психологиялық қорғаныс

Қорқынышты жеңудің ең төте жолы — оның көзіне тік қарау. Өзіңізге сұрақ қойыңыз: «Егер мен қалаған балымды ала алмай қалсам, ең сорақысы не болады?». Әлем тоқтап қалмайды. Шығармашылық емтихандар, ақылы бөлім, келесі жылы қайта тапсыру мүмкіндігі немесе шетелдік ЖОО-лар сияқты Б-жоспары әрқашан бар. Мұны түсінген сәтте иығыңыздан үлкен жүк түскендей болады.

2

Ақпараттық диета және әлеуметтік орта

Фокусты сақтау

ҰБТ тобындағы немесе сыныптағы «Бәрі бітті, біз құримыз», «Сұрақтар өте қиын болады екен» деп паника тудыратын адамдардан уақытша алыстаңыз. Күйзеліс — жұқпалы ауру сияқты. Өзіңізге сенетін, сізді қолдайтын адамдармен ғана сөйлесіңіз.

3

Тайм-менеджмент және демалыс

Ресурс жинау

Ми үздіксіз 8-10 сағат ақпаратты қабылдай алмайды. Әрбір 45-50 минут сайын 10 минуттық үзіліс жасаңыз. Күніне кемінде 7-8 сағат ұйықтау — міндетті шарт. Ұйқы қанбаған кезде ми ақпаратты сақтау (жад) функциясын нашарлатады. Күні бойы кітапқа телміргенше, 1 сағат таза ауада серуендеу тиімдірек.

4

Емтихан сәтін визуализациялау

Психологиялық дайындық

Көзді жұмып, тест тапсыру бөлмесіне қалай кіріп жатқаныңызды, парақтарды алып, сұрақтарға байсалды, сенімді түрде жауап беріп жатқаныңызды елестетіңіз. Ми шынайы оқиға мен қиялды ажырата алмайды. Емтиханды өз ойыңызда бірнеше рет сәтті «тапсырып» тастасаңыз, нағыз тестте қобалжу деңгейі төмендейді.

Ата-аналар мен ұстаздардың рөлі

Түлектердің бұл кезеңдегі эмоционалды жағдайына ең қатты әсер ететін фактор — жақындарының күтуі мен қысымы. «Сен грантқа түсуің керек», «Үмітімізді ақта» деген сөздер оқушыға мотивация бермейді, керісінше жауапкершіліктің үрейін арттырады. Ата-ана тарапынан ең үлкен көмек — «Сен қандай балл алсаң да, біз сені жақсы көреміз және қолдаймыз» деген сөзді есту.

Қорытынды

ҰБТ — өміріңіздегі ондаған емтиханның алғашқысы ғана. Сәттілік тек қана білімге емес, сол сәттегі суыққандылық пен өзіңе деген сенімділікке байланысты. Нағыз зияткерлік — қиын сәтте өз эмоцияңды басқара білу. Алтын ұя мектебімен қоштасып, үлкен өмірге қадам басқалы тұрған барша замандастарыма сабырлық пен жоғары нәтиже тілеймін! Өзіңізге сеніңіз, сіздің қолыңыздан бәрі келеді!