Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі

Абай облысы білім басқармасының Бесқарағай ауданы білім бөлімінің «Семеновка орта мектебі»КММ

Ғылыми жоба

Тақыpыбы:«Үй жағдайында сабын жасау»

Бағыты: жаратылыстану-химия

Орындаушы:

6 «а» сынып оқушысы

«Семеновка орта мектебі»КММ

Абай облысы, Бесқарағай ауданы

Жeтeкшi: Сансызбаева Жаннат Абугалиевна

Химия-биология пән мұғалімі

Педагог- зерттеуші

«Семеновка орта мектебі»КММ

Абай облысы, Бесқарағай ауданы

2025-2026 жыл

МАЗМҰНЫ

Жұмыстың сипаттамасы

I. КІРІСПЕ (2–3 бет)

- Тақырыптың өзектілігі

- Мақсаты мен міндеттері

- Зерттеу нысаны мен әдістері

II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ

2.1 Сабынның шығу тарихы – 4-бет

2.2 Сабынның химиялық негізі мен қасиеттері – 5-бет

2.3 Үй жағдайында сабын жасауға қажетті құрал- жабдықтар – 6-бет

2.4 Сабын жасау кезеңдері (қадамдар бойынша) – 7–8 бет

2.5 Қауіпсіздік ережелері – 9-бет

III. ПРАКТИКАЛЫҚ БӨЛІМ

Сабын жасау тәжірибесі – 10-бет

IV. ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ

Сабынның жетілу процесін бақылау, кесте мен диаграмма – 11-бет

V. ҚОРЫТЫНДЫ – 12-бет

- Нәтижелер мен ұсыныстар

VI. ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ – 13-бет

VII. ҚОСЫМшалар

АННОТАЦИЯ

Бұл ғылыми жобада үй жағдайында табиғи сабын жасау үдерісі зерттелді. Жобаның мақсаты – экологиялық таза, адам денсаулығына қауіпсіз сабын дайындаудың әдісін үйрену және сабынның жетілу кезеңдерін бақылау. Жұмыс барысында өсімдік майы, натрий гидроксиді және табиғи қоспалар қолданылып, сабынның химиялық негізі мен жасалу технологиясы талданды. Тәжірибе нәтижесінде дайын өнімнің pH деңгейі, қаттылығы және қолдануға жарамдылық мерзімі зерттелді. Жоба экологиялық сауаттылықты арттыруға және тұрмыста қолданылатын химиялық заттардың табиғи баламасын табуға бағытталған. Бұл ғылыми жобада күнделікті өмірде кең қолданылатын сабынды үй жағдайында табиғи жолмен жасау мүмкіндігі қарастырылады. Жұмыс барысында сабынның шығу тарихы, оның химиялық негізі мен қасиеттері зерделеніп, сабын алу үшін қолданылатын шикізаттар мен құрал-жабдықтар анықталды. Жоба мақсаты – экологиялық таза, теріге зиянсыз табиғи сабын жасап, оның жетілу процесін бақылау арқылы сапасын бағалау.

Эксперименттік бөлімде өсімдік майы мен натрий гидроксидінің арасындағы сапонификация реакциясы жүзеге асырылды. Сабын дайын болған соң, ол 28 күн бойы жетілуге қалдырылып, оның физикалық қасиеттері мен pH деңгейі апта сайын бақыланды. Нәтижесінде, сабынның құрылымы біртіндеп қатайып, рН көрсеткіші қауіпсіз деңгейге жетіп, қолдануға жарамды болды.

Бұл жұмыс табиғи өнімдерді өз қолымен дайындаудың тиімді әрі экологиялық қауіпсіз әдіс екенін дәлелдейді. Сонымен қатар, мектеп оқушылары арасында ғылыми-эксперименттік қызығушылықты арттыруға және тұрмыста химияны қолданудың маңызын түсіндіруге ықпал етеді.

Кіріспе

Адам өмірінде тазалық пен гигиенаның орны ерекше. Ежелгі дәуірден бастап адамдар табиғи жолмен алынған түрлі майларды, күлді, шөптерді пайдаланып қарапайым сабын түрлерін жасаған. Алғашқы сабын жасау тәсілдері Вавилон, Мысыр, Рим империясында қолданылғаны тарихтан белгілі. Уақыт өте келе сабын жасау әдістері жетілдіріліп, күнделікті тұрмыста кеңінен қолданыс тапты.Бүгінде дүкен сөрелерінде сан алуан сабын түрлері кездеседі. Олардың құрамында әдетте хош иістендіргіштер, бояғыштар, консерванттар және кейбір химиялық қоспалар болады. Мұндай қосылыстардың кейбірі теріге аллергиялық әсер тигізіп, денсаулыққа зиянын тигізуі мүмкін. Сондықтан соңғы жылдары табиғи өнімдерге, соның ішінде үй жағдайында жасалатын экологиялық таза сабынға деген сұраныс артып отыр.

Үй жағдайында сабын жасаудың басты артықшылығы – оның құрамы мен сапасын өз қалауың бойынша бақылауға мүмкіндік бар. Табиғи майларды, шөп сығындыларын, эфир майларын қосып, теріге пайдалы әрі қауіпсіз өнім алуға болады. Сонымен қатар, үйде сабын жасау тек қана тұрмыстық қажеттілік қана емес, оқушыларға химиялық реакциялардың мәнін тәжірибе жүзінде түсінуге мүмкіндік беретін шағын ғылыми зерттеу болып табылады.

Химиялық тұрғыдан алғанда сабын – бұл май қышқылдарының тұзы. Ол майлар мен сілтінің өзара әрекеттесуі, яғни сапонификация реакциясы нәтижесінде түзіледі. Бұл реакция – органикалық химияның маңызды процестерінің бірі. Сондықтан сабын жасау тәжірибесі тек тұрмыстық тұрғыдан ғана емес, ғылыми тұрғыдан да құнды болып табылады.

Осы жоба аясында біз үй жағдайында сабын жасаудың әдістерін қарастырамыз, қажетті материалдар мен құралдарды талдаймыз, алынған өнімнің ерекшеліктерін зерттейміз. Жоба оқушылардың ғылыми ізденіс қабілетін арттырып қана қоймай, тұрмыстық химиядағы тәжірибелік білімдерін де нығайтады.

Тақырыптың өзектілігі:

Бүгінгі таңда нарықта сатылатын сабындар мен косметикалық құралдардың құрамында теріге зиянды химиялық қоспалар жиі кездеседі. Бұл жағдай адамдардың табиғи, экологиялық таза өнімдерге деген сұранысын арттырып отыр. Үй жағдайында сабын жасау — денсаулыққа зиянсыз, қолжетімді әрі шығармашылық қабілетті дамытатын пайдалы іс. Сонымен қатар, бұл жоба арқылы оқушылар химиялық реакцияларды өмірде қолдануды үйренеді. Сондықтан сабын жасау тақырыбы қазіргі заман талабына сай өзекті болып табылады.

Зерттеудің мақсаты: Үй жағдайында табиғи және экологиялық таза сабын жасап, оның химиялық негізін түсіндіру

Міндеттері:

1. Сабынның шығу тарихын, химиялық құрамын зерттеу.

2. Сабын жасаудың теориялық негізін қарастыру.

3. Үй жағдайында сабын жасауға қажетті құрал-жабдықтар мен шикізатты анықтау.

4. Тәжірибе жүргізу арқылы сабын жасап, оның сапалық ерекшеліктерін зерттеу.

5. Дайын сабын мен дүкендегі сабынның қасиеттерін салыстыру.

6. Қорытынды жасау – алынған нәтижелерге талдау жасап, тұжырым жасау

Жоба гипотезасы: Егер үй жағдайында табиғи майлар мен сілтілерді пайдалана отырып сабын жасасақ, онда алынған өнім дүкенде сатылатын сабындардан экологиялық жағынан қауіпсіз әрі пайдалы болуы мүмкін.

Зерттеу нысаны: Үй жағдайында сабын жасау үдерісі мен қолданылатын табиғи материалдардың қасиеттері.

Зерттеу әдістері:

1. Әдеби шолу – сабынның тарихы мен химиялық негізі туралы ақпарат жинау

2. Тәжірибе жасау – үй жағдайында сабын дайындау үдерісін жүргізу

3. Бақылау – сабынның қаттылығы, иісі, рН деңгейі мен көбіктенуін тексеру

4. Салыстыру – дайын сабын мен дүкендегі сабынның қасиеттерін салыстыру

5. Қорытынды жасау – алынған нәтижелерге талдау жасап, тұжырым жасау.

Жаңалығы:

- Жоба барысында оқушылар тұрмыстық химиядағы маңызды реакцияны тәжірибеде қолданады.

- Үй жағдайында табиғи қоспалар қосылған экологиялық таза сабын жасау әдісі ұсынылады.

- Сабын жасаудың ғылыми негізі мен тәжірибелік маңызы қатар қарастырылады.

Практикалық маңызы

- Жоба нәтижесінде алынған білім тұрмыстық жағдайда қолдануға қолайлы.

- Табиғи сабын теріге зиянсыз, экологиялық таза және арзан өнім болып табылады.

- Бұл тәжірибе оқушыларға химия пәнін тереңірек меңгеруге, зерттеушілік қабілетін дамытуға мүмкіндік береді.

ІI. Негізгі бөлім

1. Сабынның шығу тарихы

Сабын — адамзат тарихындағы ең көне гигиеналық құралдардың бірі. Оның шығу тарихы мыңдаған жылдарға созылады. Археологиялық деректерге сүйенсек, алғашқы сабын түрлері ежелгі Вавилон, Мысыр және Рим елдерінде қолданылған. Мысалы, Вавилондықтар б.з.д. 2800 жылдары жануар майы мен күлді араластырып, денені тазарту үшін пайдаланған. Бұл — сабынның ең қарапайым түрі. Ежелгі Египетте адамдар май мен сілтіні араластырып, тері ауруларын емдеуге қолданған. Ал Рим империясында сабынды тек байлар мен ақсүйектер пайдаланыпты. Рим аңыздарында сабын атауы Сапо тауының атымен байланыстырылады. Онда малдың майы жаңбыр суымен араласып, ағаш күлінен шыққан сілтімен қосылып, ағын сулармен төмен түсіп, адамдар киімдерін сол жерден жуған кезде тазарып қалғанын байқаған.Орта ғасырларда сабын жасау өнері Еуропа елдеріне таралды. Бірақ ол кезде сабын қымбат өнім болған, тіпті салық салынатын. Тек 19 ғасырда өнеркәсіптің дамуына байланысты сабын арзан, қолжетімді өнімге айналды.

Бүгінде сабын — тек тазалық құралы ғана емес, экологиялық таза өмір салтының да бір бөлігі. Көп адам үй жағдайында табиғи, химиялық қоспасыз сабын жасап үйренуде. Бұл жобада біз де сабынның химиялық құрамын, жасау жолдарын зерттей отырып, оны үйде дайындауды ұсынамыз.

2.2. Сабынның химиялық негізі мен қасиеттері – 5-бет

Сабын – бұл май қышқылдарының натрий немесе калий тұздары болып табылады. Сабын жасау процесі сілтілі ерітінді (натрий гидроксиді) мен өсімдік немесе жануар майларының реакциясынан (сапонификациядан) тұрады. Нәтижесінде глицерин және тұздар түзіледі. Сабынның негізгі қасиеті – беткі белсенді зат ретінде кір мен майды ерітіп жуып тастау қабілеті. Сабын суда оңай ерігіп, майлы ласты араластырып суға түсіреді. Сонымен қатар, сабынның әртүрлі түрлері (қатты, сұйық, кремді) бар және олардың физикалық қасиеттері мен қолдану саласы әртүрлі. Сабынның pH деңгейі адам терісіне қауіпсіз болатындай деңгейде болуы маңызды.

2.3. Үй жағдайында сабын жасауға қажетті құрал-жабдықтар – 6-бет

Сабын жасау үшін келесі материалдар қажет: өсімдік майлары (күнбағыс, зәйтүн, кокос майы), натрий гидроксиді (сілті), су, хош иісті эфир майлары және табиғи бояғыштар. Құрал-жабдықтарға – ыстыққа төзімді ыдыс, ағаш немесе пластик қасық, қалыптар (силикон немесе пластик), қорғаныс қолғаптар және көзілдіріктер кіреді. Құралдардың тазалығы мен қауіпсіздігі өте маңызды, себебі химиялық реакция кезінде күтпеген жағдайлар болуы мүмкін.

2.4. Сабын жасау кезеңдері (қадамдар бойынша) – 7–8 бет

Сабын жасау үдерісі бірнеше кезеңнен тұрады:

- Майларды дайындау және қажетті мөлшерге бөлу;

- Натрий гидроксидін суға еріту (жылы су қажет), мұқият араластыру;

- Натрий гидроксиді ерітіндісін майларға баяу қосу және үнемі араластырып отыру;

- Қоспаларды (хош иістер, бояғыштар) енгізу;

- Қоспаны қалыптарға құю және салқын әрі құрғақ жерде сабынның қатуын қамтамасыз ету;

- Сабынның қатуы мен жетілуі үшін 4-6 апта күту.

Әр кезеңде қауіпсіздік ережелерін сақтау өте маңызды, әсіресе натрий гидроксидімен жұмыс істегенде.

2.5. Қауіпсіздік ережелері – 9-бет

Натрий гидроксиді – күшті сілтілі зат болғандықтан, оның теріге және көзге түсуі қауіпті. Сабын жасауда қорғаныс қолғаптар мен көзілдірік кию міндетті. Жұмыс орнын жақсы желдету қажет. Егер зат теріге немесе көзге тиген жағдайда, көп мөлшерде таза сумен жуу керек. Химиялық заттарды балалар мен үй жануарларынан алыс ұстау маңызды. Сабын дайындау кезінде оттан, балқытылған заттардан абай болу қажет. Қауіпсіздік шараларын сақтамау денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін, сондықтан барлық ұсыныстарды мұқият орындау қажет.

IІI. Практикалық бөлім: Бұл бөлімде үй жағдайында сабын жасау процесі толық әрі нақты түрде баяндалады. Сабынды өз қолымызбен қалай жасауға болатыны туралы нақты тәжірибе сипатталады.

3.1. Сабын жасауға қажетті материалдар мен құралдарды жинау

Үйде сабын жасау үшін алдымен қажетті материалдар мен құралдарды дайындау керек. Бұл – өсімдік майлары (күнбағыс майы, зәйтүн майы немесе кокос майы), натрий гидроксиді (сілті), таза су, хош иісті эфир майлары және табиғи бояғыштар. Құралдар ретінде ыстыққа төзімді ыдыс, ағаш немесе пластик қасық, силикон немесе пластик қалыптар, қорғаныс қолғаптар мен көзілдіріктер қажет.:

3.2. Сабын жасау әдісі:

Сабын жасау процесі – майлар мен сілтінің өзара әрекеттесуінен (сапонификация реакциясы) туындайтын химиялық үдеріс. Үй жағдайында бұл тәжірибені қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып орындаймыз.

1-қадам. Қауіпсіздік шаралары

- Натрий гидроксиді (NaOH) – күшті сілті, сондықтан қолғап, көзілдірік киіп жұмыс істеу қажет.

- Жақсы желдетілетін бөлмеде жұмыс жасау керек.

- Натрий гидроксидін суға құю керек (керісінше емес), әйтпесе реакция кезінде қатты қызу жүреді.

2-қадам. Сілті ерітіндісін дайындау

Бұл қадам сабын жасаудағы ең маңызды және абай болуды қажет ететін кезең болып табылады. Сілті мен су біріктірілгенде, қатты экзотермиялық реакция жүреді – ерітінді тез қызады, бу бөлінеді. Сондықтан қорғаныс құралдарын (қолғап, көзілдірік, маска) міндетті түрде қолдану қажет.

- 100 мл су өлшеп, ыстыққа төзімді әйнек немесе пластик ыдысқа құйылады.

- 30–40 г натрий гидроксиді (каустикалық сода) судың үстіне баяу және аз-аздан қосылып, қасықпен үздіксіз араластырамыз. Ешқашан суды сілтіге құюға болмайды — бұл қауіпті!

- Қоспа араласа келе температурасы күрт жоғарылайды. Ерітінді буланып, өткір иіс шығарады — сондықтан бұл процесті желдетілетін жерде жасау қажет.

- Дайын сілті ерітіндісі 40–45°C-қа дейін салқындағанша қойылады. Оны маймен араластыру үшін температура майлармен шамалас болуы тиіс (осы кезде реакция дұрыс жүреді).

Ескерту: Сілтімен жұмыс істеу кезінде балалар мен жануарларды жақындатуға болмайды.

3-қадам. Майды дайындау

Сабын жасау процесінің бұл кезеңінде өсімдік майлары қолданылады. Майлар — сабынның негізгі шикізаты болып табылады. Олар сабынның құрылымын, жұмсақтығын және теріге әсерін анықтайды- 250 мл өсімдік майы (күнбағыс, кокос, пальма немесе зәйтүн майы) алдын ала өлшеніп, ыдысқа құямыз.

- Май су моншасы немесе баяу отта қыздырылады. Оның температурасы сілті ерітіндісімен шамалас (40–45°C) болуы керек. Бұл температура айырмашылығы сабындану реакциясының дұрыс жүруі үшін маңызды.

- Қалауыңызға қарай бірнеше түрлі майды араластыруға болады — мысалы, зәйтүн майы сабынды жұмсақ етеді, ал кокос майы көбікті молайтады.

- Май толық еріп, қажетті температураға жеткен соң, ол сілті ерітіндісімен араластыруға дайын болады.

4-қадам. Май мен сілтіні араластыру

Бұл — сабындану процесінің басты кезеңі. Май мен сілті (натрий гидроксиді ерітіндісі) бір-бірімен химиялық реакцияға түсіп, нәтижесінде сабын түзіледі.

- Алдымен екі сұйықтықтың (май мен сілті ерітіндісі) температурасы бірдей — шамамен 40–45°C болуы тиіс.

- Май жылы күйінде ыдысқа құйылады да, үстінен сілті ерітіндісі баяу құйылады.

- Қоспа үнемі бір бағытта мұқият араластырылады. Бұл үшін ағаш немесе пластик қасық, не арнайы блендер пайдалануға болады.

- Араластыру шамамен 10–15 минут жүргізіледі немесе қоспа “қоймалжың” күйге келгенше жалғасады. Бұл сәтте ол қою қаймақ тәріздес болады — бұл фазаны “із қалдыру” (trace) кезеңі деп атайды.

- Қоспа біртекті болғанда, ол келесі кезең — хош иіс пен қосымша ингредиенттерді енгізуге дайын болады.

5-қадам. Қосымша қоспаларды енгізу

Бұл кезеңде сабынның иісі, түсі және пайдалы қасиеттері қалыптасады.

- Хош иісті майлар: 5–10 тамшы эфир майы қосылады. Олар сабынға жағымды иіс береді және теріге пайдалы әсер етеді.Табиғи бояғыштар (куркума, қызылша ұнтағы, какао және т.б.) арқылы сабынға түс беруге болады. Сабынға теріні тазартатын немесе ылғалдандыратын қоспалар қосуға болады. Мысалы: Ұнтақталған сұлы, Кептірілген гүл жапырақтары (лаванда, календула) Бал немесе сүт, Глицерин.

Барлық қоспалар негізгі массаға біртіндеп қосылып, жақсылап араластырылады. Қоспалар сабынның құрылымын, әсерін және сыртқы келбетін жақсартады. Қоспалар тым көп немесе дұрыс мөлшерден артық болса, сабынның сапасына кері әсер етуі мүмкін.

6-қадам. Қалыптарға құю

Сабынның негізгі массасы дайын болғаннан кейін, оны арнайы қалыптарға құю қажет. - Қалыптар ретінде силиконнан жасалған, пластик немесе тіпті бос йогурт ыдыстары қолданылуы мүмкін. - Сабын қоспасы мұқият және біркелкі етіп қалыптарға құйылады.

- Құйып болған соң, сабынның бетіне көпіршік шықса, оны спирт сеуіп кетіруге болады — бұл оның бетін тегіс етеді.

- Қалыптағы сабынды жылы және құрғақ жерге қойып, үстін сүлгімен немесе қақпақпен жауып қоямыз.

- Сабынды 24–48 сағатқа қалдырады. Осы уақытта ол қатая бастайды және өз формасын ұстай алады.

7-қадам. Кептіру және пісіп жетілу кезеңі

Сабын қалыптарда 1–2 күн тұрған соң, ол аздап қатады. Енді келесі маңызды кезең – кептіру және жетілу (созревание) уақыты басталады.

- Сабын қалыптардан мұқият алынып, ауа айналымы жақсы жүретін, көлеңкелі, құрғақ жерде жайылып қойылады.

- Әр сабынды бір-біріне тимейтіндей етіп, арақашықтықпен орналастырған дұрыс.

- Сабынның толық жетілу уақыты – шамамен 3–4 апта (21–28 күн).

- Бұл кезде сабынның ішіндегі химиялық реакциялар толық аяқталып, рН деңгейі қалыпты мәнге (бейтарапқа жақын) келеді.

- Уақыт өте келе сабын қатайып, ұзақ сақталуға және қолдануға жарамды болады.

– Жетілмеген сабын теріні тітіркендіруі мүмкін, сондықтан оны мерзімінен бұрын қолдануға болмайды.

– Жетілген сабынды қағазбен немесе матаға орап, құрғақ жерде сақтауға болады.

IV. ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ

Сабынның жетілу процесін бақылау

Сабын жасау тек бір реттік әрекет емес, оны сапалы және қауіпсіз ету үшін жетілу процесін күнделікті бақылау маңызды. Бұл бөлімде сабынның жетілу барысындағы физикалық және химиялық өзгерістерді зерттеу нәтижелері сипатталады.

Сабынның толық қатуы мен қолдануға жарамдылық мерзіміне дейінгі өзгерістерді бақылау арқылы сапасын бағалау.

Зерттеу барысында үй жағдайында жасалған сабын 28 күн бойы құрғақ, көлеңкелі жерде жетілді. Әр апта сайын сабынның:

-Қаттылығы

- pH деңгейі

- Иісі мен сыртқы түрі

- Қолдануға жарамдылығы сияқты қасиеттері тексеріліп отырды.

Бақылау және салыстыру:

Дүкен сабыны құрамында кейде консерванттар, синтетикалық иістендіргіштер болуы мүмкін, Өндірістік жолмен жасалады. Химиялық қоспалар теріні құрғатып, аллергия туғызып, тері зиян келтіруі мүмкін.

Ал біздің тәжірибеде қандай да бір зиянды қоспалар қолданылмады.

Экологиялық таза .Теріге жұмсақ әсер етеді . Жеке қалау бойынша иіс пен түс таңдауға болады. Табиғи сабын барлық критерий бойынша дүкен сабынына қарағанда жоғары бағаланды.

нәтижелері төмендегі кестеде көрсетілген

ҚОРЫТЫНДЫ:

Бұл ғылыми жобада сабынның шығу тарихы, химиялық негізі және үй жағдайында сабын жасау әдісі қарастырылды. Үй жағдайында экологиялық таза сабын жасау мүмкіндігі көрсетілді;

- Табиғи қоспалар арқылы сабынның сапасын жақсартуға болатыны анықталды;

Жүргізілген тәжірибе нәтижесінде өсімдік майы мен натрий гидроксидін (NaOH) пайдаланып, үй жағдайында табиғи сабын жасауға болатыны дәлелденді. Сабынның иісі жағымды, теріге жұмсақ әсер ететіні байқалды. Бұл жұмыс арқылы сабын жасаудың химиялық негізі — сабындану (сапонификация) процесі екені анықталды.Үйде жасалған сабын құрамында зиянды қоспалар болмайды, экологиялық тұрғыдан таза және денсаулыққа пайдалы өнім болып табылды

ҰСЫНЫС

1. Химия пәні бойынша тәжірибелік сабақтарда оқушылармен бірге экологиялық таза сабын жасау жұмыстарын ұйымдастыру.

2. Табиғи қоспаларды (өсімдік майы, эфир майы, бояғыштар) қолдану арқылы теріге пайдалы, қауіпсіз сабын түрлерін жасауға бағытталған ғылыми жобаларды дамыту.

3.Табиғи сабын жасау – экологиялық таза әрі пайдалы іс, сондықтан оны күнделікті өмірде қолдану ұсынылады.

4. Болашақта түрлі табиғи қоспалар қосып (бал, сүт, кофе, шөп ұнтағы сияқты) жана түрдегі сабындар жасау.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Әбдіқадырова, Б. «Жалпы химия негіздері». — Алматы: Мектеп, 2019.

2. Сейітова, Г. «Органикалық химия». — Алматы: Рауан, 2021.

3. Назарова, А. «Сабын өндірісінің технологиясы». — Химия және технология журналы, №4, 2020.

4. Нұрғалиева, Ш. «Тұрмыстағы химия: экологиялық таза өнімдер». — Оқу құралы, 2022.

5. Интернет дереккөздер:

– www.chemistryinfo.kz

– www.ecosoap.org

– www.wikipedia.org (Soap making)

6. СанПиН талаптары мен қауіпсіздік ережелері — ҚР Денсаулық сақтау министрлігі сайтынан, 2023.

Семеновка орта мектебінің 6-сынып оқушысы Қабдрайх Алижанңың «Үй жағдайында сабын жасау» ғылыми жұмысына

ПІКІР

Қабдрайх Алижан өз ғылыми жұмысында тұрмыстық химия саласындағы маңызды және өмірмен тығыз байланысты тақырыпты таңдаған. Оқушының зерттеу жұмысы ғылыми тұрғыдан дұрыс құрылып, кіріспеден бастап тәжірибелік бөлімге дейін жүйелі баяндалған. Жоба барысында Алижан сабынның шығу тарихын, химиялық құрамын және сабындану реакциясының мәнін нақты мысалдар арқылы түсіндіре алған. Үй жағдайында тәжірибе жасау кезінде қауіпсіздік ережелерін сақтап, тәжірибенің барлық кезеңдерін – сілті ерітіндісін дайындау, майды жылыту, қоспаларды енгізу, қалыптарға құю және кептіру процестерін сәтті орындаған. Оқушы табиғи және экологиялық таза өнім алудың артықшылықтарын айқындап, алынған нәтижелерді бақылап, рН деңгейін анықтаған. Бұл оның ғылыми ойлау қабілетінің, талдау және салыстыру дағдыларының жақсы дамығанын көрсетеді. Алижан өз жұмысында шығармашылық танытып, сабынға хош иісті майлар мен табиғи бояғыштар енгізу арқылы өнімнің сапасын жақсартуға тырысқан. Бұл ізденіс пен жаңашылдыққа ұмтылыстың белгісі.Жалпы алғанда, жоба өз мақсатына толық жеткен. Оқушының жұмысы химиялық білімді тәжірибеде қолдана білуге, экологиялық ойлау мәдениетін қалыптастыруға бағытталған.

Ұсыныс:

Жоба нәтижесін аудандық ғылыми жоба байқауына ұсынуға болады.

Пән мұғалімі: Сансызбаева Ж.А.

Күні: ___________

⸻