ҮО. 9 сынып №8

ДӘІЖО___________

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
«» КММ
(білім беру ұйымының атауы)
Қысқа мерзімді (сабақ) жоспары
Омыртқаның қисаюы және майтабанның алдын алу жолдары. Практикалық

жаттығулар: зақымдану, сіңірі созылу, буындарының шығуы және сүйектерінің сынуында алғашқы көмек көрсету. (Сабақ тақырыбы)

Сабақтың барысы:

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАРҒА ҚОСЫМША

«Стоп кадр» әдісінде оқу мақсатына сай сурет беріледі. Оқушы суретке қарап өз ойын айту. суретті сипаттау.

«Қызығушылықты ояту»

Оқушының қызығушылығын ояту үшін өмірден мысалдар келтіру. Бейнефильм немесе мультфильмдер көрсету.

https://drive.google.com/file/d/1uiJVWOSRT5cWHqYqLHFBdk3gCtL18iT4/view?usp=drive_link

«Айырмашылығы неде?» әдісі.

Оқушыға екі, үш,төрт түрлі сурет көрсету. Суреттер арасындағы айырмашылықты айту.

«Teacher time» әдісі. мұғалім оқу мақсатына сай жаңа тақырыпты түсіндірме жасау.

• Гиподинамия – аз қозғалу

• Гипокинезияға – аз қозғалудың ауру күйі

• Денешынықтыру жаттығуларының денсаулықты нығайтуға және ауруды жеңуге әсер көрсететінін дәлелдеген: Гиппократ

• Жалпақтабандылық – табан күмбезінің тегіс болуы

• Жалпақтабандылықтың себептері:

1) аяқ бұлшық еттерінің нашар дамуы;

2) ұзақ уақыт тік тұру не отыру;

3) ауыр жүктерді көтеру;

4) тар, қысып тұратын не үлкен аяқкиім кию;

5) биік өкше немесе сірісі жоқ аяқкиім кию.

• Табан күмбезі – дене массасын тең бөледі де, аяқкиім табанына бұлшық еттердің, қан тамырлары мен жүйкелерінің қысылуын болдырмайды

• Жүрген кезде серіппе сияқты әсер етеді: Табан күмбезі

Сауықтыру гимнастиканың элементтері

Адамзат жаратылысынан бері табиғи қозғалыстың негізінде өмір сүріп, өсіп – жетіліп отыратындығы белгілі. Дегенмен де күнделікті тіршіліктегі табиғи қозғалыс, әрине, ағзаның толық жетілуін қамтамасыз ете алмайтындығы тағы белгілі. Сондықтан, қосымша дене шынықтыру жаттығуларымен шұғылдану өз алдына, жаттығуларды арнайы емделу мақсатында да қолдануға болады. Адамзат философиясының негізін салған Аристотель өзіне – өзі тәжірибе жасап «Жанды дене қозғалмаса өледі» деген қорытындыға келген. Өзіне жасаған тәжірибесі – күніне бірнеше сағат бойына бір қолына батпан іліп қойған да, осы мезгілде екінші қолын қозғалтпай денесіне байлап қойған. Сонда, батпан көтеріп тұрған қолының күш – қуаты жетіліп, қозғалмаған қолы солып кеткен екен. Демек, дененің бір мүшесі ауруға шалдықса, оны мүмкіндік болғанша әр адам өзінің шама – шарқына қарай бақылау жасап, қозғап отырса, біртіндеп ауруынан да айығып кетуі мүмкін.

Адамзат тарихында емделу жаттығуларымен, сонау ықылым заманнан бері шұғылданып келе жатыр. Сонау біздің заманымыздан бұрын 3-ші ғасырда қытайлардың «Ней-цзин» (адам табиғаты) атты еңбегінде халық медицинасының негізінің өзі – осы емделу жаттығуларымен шұғылдануға әкеліп тірейді. Демек, науқастың қандай аурумен ауырып тұрғаны анықталғаннан кейін бұл аурудан емделу үшін арнайы емделу жаттығуларын дайындаған. Содан кейін жаттығулармен қалай шұғылдануға болатындығын көрсетіп берген. «Ней-цзин» (адам табиғаты) атты еңбектің негізгі қағидасы, адам табиғаты неден тұрады деген мәселе. Адам да табиғаттың бір мүшесі ретінде қаралғанымен, табиғаттың басқа мүшесінен тұрады, демек, адам – топырақтан, судан, оттан, ауадан және өсімдік құрамынан, осындай элементтен тұрады деп дәлелдейді. (1) Осы элементтің тепе – теңдігі дұрыс болса, онда қандай адам болса да дені сау деп ұғынуымыз керек. Егер де бұл тепе – теңдік бұзылатын болса, онда ол адам ауруға шалдықты деген сөз.

Денсаулық жүйесінің қалыптасуы, негізінен 3 бағытта анықталады.

• Валеология ғылымы – аурудың алдын алуымен анықталады;

• Медицина ғылымы – негізгі емделу жүйесімен анықталады;

• Емделу жаттығулары – дене жаттығулары арқылы адамның өз бетінше емделу жүйесімен анықталады.

ЕДШ-дың медицина саласында денсаулықты қалпына келтіруде, аурудың алдын алуда, мүгедекті азайтуда үлкен маңызы бар. Дене жаттығулары- емдік гимнастиканың басты құралы. Ішкі ағзалар мен сыртқы бұлшық еттер тығыз байланыста болғандықтан жоғары нерв жүйесі (ми қыртысы) қадағалап жобаға салып отырады. Сондықтан қимыл- қозғалыстың тапшылығы (гиподинамия) әр түрлі ауруға әкеп соқтырады.

Осы зерттеуіміздің өзегі етіп алған дене жүйесі қалыптасуының «Емдік дене шынықтыру жаттығуларында», мүмкіндік болғанша, қандай науқасқа, қандай жаттығуларды пайдалануға болатындығы жөнінде түсініктеме беріп өтеміз. Мектеп, колледж, университет, яғни білім беру ұйымдарында оқып жүрген жасөспірімдерді дене тәрбиесі пәнінде негізгі медициналық топ, дайындық медициналық топ, арнайы медициналық топ деп қарастырамыз. Оқу орындарында білім алушылар бүгінгі таңда дайындық медициналық топ та, арнайы медициналық топ та, негізгі медициналық топпен дене шынықтырып жүргендігі баршамызға белгілі. Осыған орай, жетекшімізбен зерттеумізде дайындық және арнайы медициналық топқа, тәжірибе жасап жүрген емдік дене шынықтыру жаттығуларын (ЛФК) ұсынамын. Емдік дене шынықтыру (ЛФК) дегеніміз – адамның денсаулығын, еңбекке жарамдылығын қалыптастыру және түрлі аурудан сауықтыру үшін қолданылатын дене шынықтыру жаттығулары, жалпы терапияның бір саласы. Осы зерттеуімізде балалардың көпшілігінде кездесетін ауру түрлеріне, қазіргі таңда өзекті тақырып болып тұрған емдік дене жаттығуларына тоқталып, оқу-жаттығу процессіне, оқу бағдарламасына енгізуді ұсынамыз.

1. Тыныс алу жаттығуларының маңызы. Тыныс алу дегеніміз – тіршілікте кез келген ағза оттегіні сіңіріп, көмірқышқыл газын шығарады, осыған байланысты ағза мен қоршаған орта арасында зат алмасу процессі жүреді. Тыныс алу жаттығулары – ауамен емделуді дұрыс пайдалана білу, тыныс алу мүшелерінің жұмысын жақсартуды көздейді. ЕДШ жаттығулары әр аурудың немесе ағзалардың ерекшеліктеріне байланысты қолданылады. Тыныс алу жүйелерінде тыныс жолдарының ауа айналысын жақсартуға, қан айналысын, зат алмасуын жақсартуға, тыныс жолдары бұлшық еттерін нығайтуға бағытталады. Ұзаққа созылған созылмалы науқастардың (тыныс демікпесі, созылмалы бронхит, демікпе, өкпенің қабынуы, т.б) тыныс мүшелерінен басқа да көптеген ас қорыту мүшелері мен қан айналымдары және жүйке жүйелерінің жұмыс істеу қызметтерінің бұзылуын орнына келтіретін негізгі емдеу құралы. Тыныс алу жаттығуларының негізгі құралы – ағзаның тыныштық қалпындағы орындалатын және қозғалыста орындалатын жаттығулар. Тыныс алу жаттығулары бірінші жүруден басталады. Алғашқы кезде жайлап жүріп, содан кейін жүріс қозғалысы үдетіледі. Үдемелі жүрістің өзінен де тыныс алу мүшелеріне жүктеме түседі. Бірақ бұл жүктеменің өзі де науқастың қандай деңгейде екеніне байланысты. Бұдан ары қарай жүгіруді бастауға болады. Жүгіру – ағзаның барлық мүшесі жұмыс істегені өз алдына, негізгі жүктеме тыныс алу органдарына түседі. Жүгірген кезде, яғни, тыныс алу органдарына жүктеме түскен кезде бүкіл ағза жұмыс істегендіктен, ең әуелі қан айналыс жүйесі реттеледі. Ал ағзаның тыныштық қалпында орындалатын жаттығулардың өзіндік рөлі жоғары. Әр адам өзінің науқасына қарай, тыныс алу жаттығуларын тыныштықта орындайды. Терең тыныс алып, одан кейін біртіндеп бәсеңдеткен кезде өкпенің көлемі ұлғаяды. Әдетте адам орта есеппен минутына 16-20 рет дем алады. Ал тыныс алу жаттығуларымен айналысатын адам минутына 3-6, тіпті, 1-2 рет ғана дем алғанның өзінде ағзаға түскен жүктемені де сезінбейді, бірақ өзін жақсы сезінеді.

Жұмыста шаршайсыз, ұйқыңыз жиі қанбайды, стресс... Осының жағымсыз әсерінен арылуға сізге тыныс алу жаттығулары көмектеседі. Назарларыңызға тыныс алу жаттығуларының бірнеше түрін ұсынамыз.

Біркелкі дем алу. Қиындығы төмен. Қашан орындау керек? Кез келген уақытта және әсіресе ұйқы алдында. Орындау техникасы: Мұрын арқылы дем алып, ішіңізден 4-ке дейін санаңыз, демді шығарып қайта 4-ке дейін санаңыз. Осы темпты ұстанып біраз уақыт жаттығу жасаңыз.(2)

Құрсақпен дем алу. Қиындығы төмен. Қашан орындау керек? Кез келген стрессті сәтте. Орындау техникасы: Бір қолды кеудеңізге, екінші қолыңызды ішіңізге қойыңыз. Мұрын арқылы терең дем алып, кеудеңізді түзулетіңіз. Минутына 6-10 терең дем алыңыз, жаттығуды 10