«Ұят болады» деген сөз қаншама арманды тоқтатты

Адам баласының жүрегінде ешкімге ұқсамайтын бір жарық болады. Ол — арман. Біреудің арманы көкке қанат қағып ұшқысы келетін құстай еркін болса, енді біреудің арманы үнсіз ғана жүректің тереңінде бүр жарып, күн көзін аңсап жатады. Бірақ сол нәзік арманның жолын кейде биік тау емес, қатты дауыл емес, бар болғаны екі-ақ ауыз сөз кеседі: «Ұят болады».

Бұл сөзді біз бала кезден естіп өсеміз. «Олай жасама, ұят болады», «Бұлай сөйлеме, ел не дейді?», «Сол іс саған жараса ма?» деген сөздер бірте-бірте адамның ішкі еркіндігін тұсаулайды. Әуелде тәртіпке шақырғандай көрінетін бұл ұғым уақыт өте келе талай жүректің батылдығын басып, талай жанның арманын іште тұншықтырып тастайды.

Қаншама қыз сахнаға шығып ән айтқысы келді, бірақ «ұят болады» деген сөзден қорқып, даусын ешкімге естіртпеді. Қаншама жігіт суретші, ақын, биші болғысы келді, бірақ «жұрт не дейді?» деген ой оның қадамын кері тартты. Қаншама адам сүйген ісімен айналысқысы келді, басқа қалаға кеткісі келді, өз ойын ашық айтқысы келді, жаңа өмір бастағысы келді. Бірақ бәрінің алдынан көрінбейтін қабырғадай болып сол бір сөз шықты.

Әрине, ұят — халқымыздың тәрбиесінде орны бар қасиетті ұғым. Ол адамды арсыздықтан, дөрекіліктен, әдепсіздіктен сақтайды. Бірақ шынайы ұят пен орынсыз қысымның ара-жігін ажырата білу керек. Адамның арманын тұншықтыру, қабілетін жасыру, өз жолын таңдауына кедергі болу — ұят емес. Керісінше, адамның өз өмірін сүре алмай, өзгелердің сөзімен ғана өмір сүруі өкінішке айналуы мүмкін.

Өмір бір-ақ рет беріледі. Ал арман — сол өмірге мән беретін ең қымбат сезім. Адам өз жүрегіндегі үнді тыңдауға қорықпауы керек. «Ел не дейді?» деп емес, «менің жүрегім нені қалайды?» деп ойланатын кез келеді. Себебі жұрт бүгін сөйлер, ертең ұмытар. Ал орындалмаған арман адамның өз ішінде өмір бойы үнсіз жылап қалуы мүмкін.

Сондықтан «ұят болады» деген сөз әрқашан қорқыныштың құралына айналмауы тиіс. Ұят — адамды жақсылыққа жетелесе ғана құнды. Ал егер ол адамның қанатын қайырып, жолын жауып, жүрегіндегі жарығын өшірсе, онда ондай ұяттан биік тұру керек.

Қорытындылай келе, әр адам өз арманына адал болуға лайық. Өйткені арман — адамның ішкі дауысы, өмірге деген сенімі, алға жетелейтін жарығы. Сол арманын қорғай алған жан ғана өз тағдырының тізгінін өз қолына алып, өмірінің шын иесі бола алады.