XIX ғасырдағы мәдениеттің дамуы. 7 сынып мектеп баспасы

XIX ғасырдағы мәдениеттің дамуы.

7.2.1.1 салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың құндылықтары мен маңыздылығын анықтау;

1-тапсырма. Тұлғаны таны

1. ______________________________________________________________________

2. ______________________________________________________________________

3. ______________________________________________________________________

4. ______________________________________________________________________

2- тапсырма. Мағынаны таны

3- тапсырма. Сәйкестендір

4- тапсырма. Суретпен жұмыс

1. ______________________________________________________________________________________________________________________________________________

2. ______________________________________________________________________________________________________________________________________________

3. ______________________________________________________________________________________________________________________________________________

4. _____________________________________________________________________________________________________________________________________________

5. ______________________________________________________________________________________________________________________________________________

5- тапсырма. Артығын тап

Дұрыс жауаптары:

1. 1) Сүйінбай Аронұлы, 2) Шернияз Жарылғасұлы, 3) Біржан сал Қожағұлұлы, 4) Шортанбай Қанайұлы

2) Ауылға басқа ауылдан жаңадан бір отбасы көшіп келсе, сол жерде бұрыннан тұрып жатқан көршілер ол отбасын шақырып «ерулік» берген. 2) Бала дүниеге келгенде, қуанышын ағайын туыспен бөлісіп, дастархан жайып, шілдехана жасаған. Әулеттің, ауылдың әйелдері жиналып, бесікке салу рәсімін өткізген. 3) Әке-шеше тұрған үй «үлкен үй», «қара шаңырақ» деп кұрметтелген. Еншіні атасы, әкесі, олар болмаған жағдайда үлкен ағалары бөлген. Қазақ отбасында ержеткен ұлды еншісін беріп бөлек шығару, балалы-шағалы болған соң жүзеге асырылған. Осылайша енші алып, бөлек шыққан ұлы өз алдына «отау үй» болып отырған. 4) Қазақтар қандай да күшті қажет ететін ауыр істі бастағанда асар жасаған. Бір адамның алдында өзінің күші жетпейтін жұмыс тұрса (мысалы, бейіт көтергенде, үй тұрғызғанда, қора соққанда, арық тазалағанда) онда ол халықты көмекке шақырған. Іс біткен соң асарға жиналған халыққа дастарқан жайып, ас береді. 5) Егер адам бір қиыншылық жағдайға душар болса, ағайындары бірігіп, ру болып көмек көрсеткен. Ертеде туыстар арасында көмек сұрау, көмек жинау, көмек көрсету немеурін, жылулықан, жұртшылық немесе жылу жинау деп аталған.

3) 1-в, 2-д, 3-а, 4-е, 5-с

4) 1) «Арқан тарту» қазақтың ұлттық ойыны. Ойынға қатысушылар тен екі топқа бөлінеді де, арқанның екі ұшынан ұстап, әркайсысы өз жағына тартады. Ортадағы көлденең сызықтан қарсыластарын бұрын сүйреп өткізген жақ жеңген саналып, жүлде алады. 2) «Көкпар» ойыны ертеде көкбөрі аталып, кейін көкпар болып өзгерген. Ойынның шартында жігіттер атпен жүріп сойылған серкені тартысады. Топтан серкені алып шыққандар өздері тандаған адамның үйіне апарып тастайды. Үй иесі көкпаршыларға басқа серке және кәде

береді. Көкпаршылардың көкпар тастауы үй иесіне деген кұрметін көрсетеді. 3) «Теңге алу» (күміс алу) ойыны да ептілікті талап еткен. Ол үшін ат үстіндегі жігіт қатты жылдамдықпен шауып келе жатып, күміс теңге түйілген шүберекті жерден алып үлгеру керек. Егер алса, теңгені ойынға қатысушы олжалайды. 4) Ойын шарты бойынша атты қызды мәреге жеткенше атты жігіт қуып жетіп, бетінен сүюі керек. Жігіт мәреге дейін қуып жетсе, кыз орамалын сыйлайды. Жігіт қуып жете алмаса, кері қарай кыз жігітті қуып, егер жете алса, қамшымен сабайды. 5) Алтыбақан жуан бақандарды үш-үштен бір басын буып, жоғары жағы белағашпен жалғастырылып жасалады. Бақандардың жоғарғы ашаларына екеуі жоғарырақ, бірі төмен етіліп үш арқан тартылады. Жоғарғы екеуі отыруға арналады, төменгі арқанға табан тіреледі. Қыз бен жігіт қарама-қарсы орналасып, бел арқанның екі жақтауынан ұстап, үшінші адамның демеуімен тербетіледі. Тербелушілер қосылып ән бастайды да, оған басқалары қосылып ән салады. Алтыбақан ежелгі көшпелі елдің бәріне кең таралған.

5) 1) Қажымұқан, 2) Ел айрылған, 3) Қадырғали Жалайри, 4) эссе

XIX ғасырдағы мәдениеттің дамуы.

7.2.1.1 салт-дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың құндылықтары мен маңыздылығын анықтау;

1. Тапсырма. Ерекшелігін айтып бер.

1. _______________________________________________________________________

2. _______________________________________________________________________

3. _____________________________________________________________________

4. _______________________________________________________________________

5. _______________________________________________________________________

6. _______________________________________________________________________

7. _______________________________________________________________________

2. Тапсырма. «Тарсия» әдісі

3. Тапсырма. Ақиқат /жалған

4. Тапсырма. Тест

1. ХІХ ғасырдың І жартысындағы айтыс өнерінің жүйрігі, Қарақыстақ жерінде дүниеге келген ақын:

А) Шөже Қаржаубайұлы

В) Сүйінбай Аронұлы

С) Шернияз Жарылғасұлы

D) Махамбет Өтемісұлы

Е) Шортанбай ақын

2. Махамбет Өтемісұлы өмір сүрген жылдар

А) 1822-1895 жылдары

В) 1825-1898 жылдары

С) 1804-1846 жылдары

D) 1806-1848 жылдары

Е) 1809-1849 жылдары

3. «Желдірме», «Бұлбұл» күйлерінің авторы:

А) Шөже Қаржаубайұлы

В) Сүйінбай Аронұлы

С) Дәулеткерей Шығайұлы

D) Махамбет Өтемісұлы

Е) Шортанбай ақын

4. 1865 жылы Абай Құнанбайұлымен кездесуі оның әнші- сазгерлік қасиетінің дамуына үлкен әсер етті.

А) Шөже Қаржаубайұлы

В) Сүйінбай Аронұлы

С) Шернияз Жарылғасұлы

D) Махамбет Өтемісұлы

Е) Біржан сал Қожағұлұлы

5. Тапсырма. Кім екенін анықта...

Дұрыс жауаптары:

1. 1) Домбыра қазақтың ұлттық музыкалық аспабы. Домбырының шегі қойдың немесе ешкінің ішегінен бұралған. Домбыраның сүйегі әбден кепкен терек, қарағаш, жаңғақ, жиде, балқарағайдан шабылған. 2) Асатаяқ қазақтың дәстүрлі саз аспабы. Асатаяқты абыздар мен бақсылар ұстаған. Олар асатаяқты қылқобыз бен даңғыраның үніне қосып қолданатын болған. Оларды ырғақтатып, сілкіп, шайқап ойнайды. 3) Желбуаз қазақ халқының көне саз аспаптарының бірі. Іші қуыс болып, тұтасымен көн теріден жасалады. Екі не үш жеріне дыбыс беретін ұзынша қамыстан түтікшелер орнатылады. 4) Үскірік – қазақ халқының ертеден келе жатқан музыкалық аспаптарының бірі. Ол сазс