Ыбырай Алтынсарин: Дала қоңырауынан — заманауи білім белесіне

«Кел, балалар, оқылық!» — бұл жай ғана өлең жолдары емес, бұл — тұтас бір ұлттың тағдырын өзгерткен ұран. Бүгін біз 11-сынып табалдырығында тұрып, үлкен өмірге жолдама алайын деп жатқанда, қазақ даласына білім нәрін сепкен ұлы ұстаз — Ыбырай Алтынсариннің тұлғасына жаңаша көзқараспен қарауымыз қажет.

Ағартушылық — ұлттық жаңғырудың негізі

Ыбырай Алтынсарин өз заманындағы ең қиын миссияны таңдады. Ол тек мектеп ашып қана қоймай, қазақ балаларына әлемдік ғылым мен техниканың тілін түсіндіруді мақсат етті. Оның ашқан мектептері — бүгінгі біз оқып жүрген заманауи лицейлер мен зияткерлік мектептердің арғы атасы.

Ыбырай салған басты бағыттар:

• Зайырлы білім: Дін мен ғылымды бөліп, нақты ғылымдарға (математика, жағрафия, тарих) басымдық беру.

• Еңбекке баулу: Ол қолөнер және ауыл шаруашылығы мектептерін ашу арқылы қазақ жастарының бәсекеге қабілетті маман болуын қалады.

• Ана тілінің мәртебесі: Тұңғыш «Қазақ хрестоматиясын» құрастырып, оқулық жазудың үлгісін көрсетті.

Ыбырай мұрасы және XXI ғасыр дағдылары

Қазіргі таңда әлемде «functional literacy» (функционалды сауаттылық) деген ұғым трендте. Ыбырай атамыз бұдан 150 жыл бұрын-ақ оқушының алған білімі өмірде қажетке жарауы тиіс екенін айтқан. Оның «Өнер-білім бар жұрттар» өлеңі — бүгінгі технологиялық жарыс заманының нағыз сипаттамасы.

«Аяғын шалыс басқан жан, жаза баспай жүрмейді...» — деп жырлаған ағартушы бізді қателіктен қорықпауға, үнемі ізденісте болуға шақырады. Бұл — бүгінгі «growth mindset» (өсу мен дамуға бағытталған ойлау жүйесі) тұжырымдамасымен толық үндеседі.

Ұстаз бейнесі — мәңгілік үлгі

11-сынып оқушысы үшін Ыбырай тұлғасы — табандылықтың символы. Қаржы тапшылығына, патша өкіметінің кедергілеріне қарамастан, ол өз идеясынан бас тартпады. Ол — нағыз «social entrepreneur» (әлеуметтік кәсіпкер), өйткені ол бар өмірін қоғамның сапасын жақсартуға арнады.

Біз, бүгінгі түлектер, Ыбырай салған сара жолдың жалғастырушыларымыз. Білім алу — тек диплом алу емес, ол — елге пайда келтіру, ғылымның шыңына шығу.

Қорытынды

Ыбырай Алтынсариннің «Дала қоңырауы» әлі де сыңғырлап тұр. Ол қоңырау бізді ұйқыдан ояту үшін емес, бізді биік белестерге, жаңа ашылуларға жетелеу үшін соғылуда. Біздің міндетіміз — сол ұлы ұстаздың аманатына адал болып, терең білім мен биік адамгершілікті ұштастыру.

Мақала авторы: Абдрахман Балжан Багжанқызы

11-сынып оқушысы