«Ырғақты қозғалыс»

Куспанова Армангуль Асылбековна

Абай атындағы Атырау обылысының оқушылар орталығы.

Педагог-Хореограф

Кіріспе
Жеке тұлғаның эстетикалық және көркем мәдениеттің қалыптасуына көркем өнер эстетикалық  тәрбиенің маңызды  аспектісі болып табылады. Хореография бұл қозғалыстың, дыбыстардың, жарық бояуларының, кастюмдердің әдемілік әлемі, яғни сиқырлы өнер әлемі. Балалар мұны балет спектакльдерінің, шығармашылық альбомдардан, бейне филмдерден көруге ұмтылады.

Хореографиялық өнермен сабақ баланың дене дамуына себеп болады және оларды рухани азықтандырады. Бұлүйлесімдіжаттығуларбалаларды да ата-аналарды да жаттықтырады, жақындатады. Би мүсінінеиеболған бала жан-жағындағыларды таңдандарады. Бірақоныңқалыптасуы- балаларданкөптеген сапа талапететінұзаққұбылыс. 
Тәртіптілік еңбек сүйгіштік және сабырлық - тек хореографиялықсабақтағанаемес, соныменқатартұрмыста да қажетті қасиеттер. Бұлсапаларжылбойы педагог- хореографтарментәрбиеленедіжәнекөптегенжетістіктергежеткізеді.Өмірдеөте  қажетжауапкершіліксезімі би мен айналысатынбалалардыалғақозғайды. Хореографиялық оқытудағы ұқыптылық, хореографиялық киімніңтазалығыбалалардыңішкідүниксіне де әсеретеді. Олар тек мүсініменғағаемес,сәндішашымен,қарапайымкиімдісәндіетіпкиюіменерекшеленеді. 
Әдептіңтәрбиеленуі хореография сабағыныңбір бөлігіболыпсаналады.

Тақырыптың өзектілігі: 
Ырғақты қозғалыс үйірмесі - өскелең жас ұрпақтың әсемдік пен дене сымбатының  дұрыс өсуіне  ,өз-өзіне сенімділігі мен ерекшелігін сезініп, жеке тұлға ретінде қалыптасуына ықпал ету.

Жұмыстың мақсаты:

1. Музыкалық ырғақты би сабақтарында балалардың     эстетикалық тәрбие мен шығармашылық қабілеттерін дамыта отыра денсаулықтарын нығайту және артыру.

Жұмыстыңміндеттері:

1. Би арқылыбұлшықеткүші мен иілімділігінжәнетөзімділікқабілеттерін  жаттықтыру.Әуенге сәйкес ырғақ пен қимыл үйлесімділігінің көркем де мәнерліболуынжетілдіру.

2. Балалардыңқимыл  белсенділіктерін  арттыру

3. Әуенгесәйкесдербес би қозғалыстарынойлау арқылы баланың ой - қиялынжәнеелестетуқабілеттеріндамыту.

4. Ырғақты би арқылыеркіндік, шығармашылық пен психологиялықжағымдыэмоциясынарттыру.

Мақсатқажетужолдары:

1. Ойынтүрлерінжүйелеу

2. Жалпыдамытужаттығукешенін құрастыру

3. Би ырғақтарыніріктеу

4. Конкурстар мен байқауларғақатысу

5. Бағдарламанықұрастырыптудыру

Педагог міндеті:

1. Баланыңшығармашылыққызығушылығынарттыру.

2. Жеке   тұлғадамуында  заманауи инновациялық  әдістерді қолдану.

3. Жалпыережеге, тәртіпкебағынабілугетәрбиелеу.

Түсінік хат

Жас адам өміріндегі өте жауапкершілікті  кезеңдердің бірі, яғни осы жас шамалық кезеңде баланың денсаулығының негізі, ақыл ойы, психо-физикалық дамуы қаланып, оның жеке тұлғасы қалыптасады. Дәлірек айтар болсақ, бала өсіп дамиды сонымен қатар әуенге сай  ырғақты би қозғалыстарына деген қажеттіліктері ұлғаяды. Ал музыка әуеніне қозғалу бұл би. Ырғақты би - бала үшін қозғалыс арқылы өз - өздерін көрсетудің тәсілі болып табылады. Себебі мектеп жасындағы баланың  сөздік қоры бай емес, сондықтан да бала өз сезімін, эмоциясын ырғақты би арқылы бейнелеп, қоршаған ортаға жеткізеді. Ал қазіргі заманғы музыка әуені кең қозғалыстығымен  көңілді динамикасымен балаларға жақын. Қазіргі заманғы балалар биін мектепте өткізілетін әр түрлі іс- шараларда қолданудың тиімділігі, ол -   балаларды музыкалық, психо-физикалық және  эстетикалық тәрбие жағынан әр - түрлі әсерлі формаларды қолдана отырып,  ырғақты би қозғалыстарын дамыту болып табылады.

Ырғақты қозғалыс арқылы бала тәрбиелік және білімділік  қасиеттерді бойына сіңіреді. Ол баланың сезімдеріне тікелей әсер ете отырып, оның рухани бейнесін қалыптастырады. Ырғақты би қимылы тек ептілік әдемілік, шығармашылық мүсін ғана емес, баланы  жігерлендіреді. Хореография сабағында тек қана би үйретіліп қана қоймай денсаулықтары нығайып, ой-өрістері дамиды. Бұлшық ет күштері жақсарып, икемділік, төзімділік қабілеттері дамиды және дене бітімдері түзеліп, сымбаттылыққа тәрбиеленеді, әдемілікке деген құштарлықтары артады, яғни ырғақты би қимылы баланың ішкі барлық ағзаларына әсер етеді. Мысалы ішкі рухани жағдайы өзгеріп, мазасыздықты басып, қандағы кортизоль деңгейін жақсартып, жалпақ табандылық,  омыртқа қисаю ауыруларын алдын алады сонымен қоса балалардың зияткерлік деңгейінің артуына, оның ойлау жылдамдығына ықпалын тигізе отыра есте сақтау қабілеттерін жақсартады.

Ырғақты қозғалыс балаларды эстетикалық құндылыққа тәрбиелейді, эмоцияналдық көңіл-күйін жақсартады. Өздеріңіз білетіндей біздің кішкентай бүлдіршіндеріміздің мінез-құлықтары әр түрлі ашық, шапшаң, белсенді болса ал кейбіеулері ұялшақ, қорқақ, ұяң балалар да болады дәл осындай балалармен  ырғақты би сабағында балалардың тұйық мінезін ашып, көңіл-күйлерін жақсартып, өз-өздеріне  «МЕН» деген сенімдерін арттыруға болады.

Біздің бүлдіршіндеріміз көптеген билерді үйреніп қана қоймай ұлттық салт дәстүрлерді тез қабылдайды.Қазақ халқы  би өнері арқылы қайғы-мұңдары мен қуанышытарын би арқылы жеткізе білген. Әсем әуенді естігенде бойы елітіп би билегісі келмейтін жан болмас. Ырғақты би қимылын қабылдау ерекшелігін белгілі бір деңгейде, дайындық кезеңінде жас ерекшеліктеріне қарай анықтайды. 
Үйірме мектеп жасындағы балаларды ырғақты би қимылына және әуендік оқытуға дәстүрлі тәжірибенің қолданылуына бағытталған.

Сабақ аптасына бір рет өткізіледі. 
Бағдарлама үш бөлімнен тұрады атап айтар болсақ олар

1. Ойын  ритмика: жаттығуларды үйрету кезеңі және жеке қозғалыстар.

2. Ойын гимнастика: жаттығуларды тереңдетіп үйрету кезеңі, ол би бейнесі.

3. Ойын би : Жаттығуларды бекіту және одан әрі жетілдіру кезеңі  толық би.

Ырғақты қозғалыс үйірмесінің ерекшеліктері: 
Оқытудың бастапқы кезеңі алдын ала жаттығу туралы мағлұмат көзқарас қалыптастыру мен сипатталады. Осы кезеңінде жаттығулар түсіндіріліп, көрсетіп беріледі және жаттығуларының атауы мен оның кейіпіне енуге, қалыптастыруға жағдай жасайды. Мектеп жасындағы балаларға жаттығуларды немесе жеке қозғалыстарды жақсылап түсіндіріп көрсету, оқу үрдісіндегі маңызды буын болып табылады, себебі қозғалыстарды қабылдау көбінесе көру анализаторы мен байланысты. 
Жаттығуларды орындау техникасын түсіндіргеннен кейін бала жаттығуларды көрсеткенде алған ақпаратын толықтырады. Арнайы терминологияны қолдана отырып қысқа да нұсқа түсіндіру қажет, кейін билеген кезде балалар кейбір қозғалыстарды ұмытып қалған жағдайда,термин мен айтса олар ырғақты би қозғалыстарын көз адаларына елестетіп, естеріне түсіреді. Ең бастысы алғаш рет билеу кезіндегі сезімдері маңызды.  
Жаттығуларды тереңдетіп үйрету кезеңінде оны орындау техникасының кейбір бөлшектерін анықтап, одан әрі жақсартумен сипатталады. 

Ырғақты қозғалыс үйірмесінің негізгі құрылымы:

1. Реверанс

2. Қол қалыптары.

3. Жалпыдамытужаттығулары.

4. Ойынырғағы.

5. Саптың жаттығулары.

6. Би адымдары.

7. Тынысалужаттығулары.

8. Еліктеуішжаттығулар.

Ырғақты қозғалыс үйірмесінің сипаттамасы: 
« Ритмика» бөлімі  
Балалардың ритмді сезінуімен қозғалу қабілеттерінің дамуының негізі болып табылады. Яғни әуенге (музыкаға) оның құрылымдық ерекшеліктеріне, сипатына ритіміне, темпке және басқа да музыкалық ерекшеліктеріне сәйкес ырғақты би қимылдарды  еркін, әдемі және дұрыс орындап шығуына мүмкіндік береді. Бұл бөлімге музыкаға сай қозғалатын арнайы ырғақты би қозғалыстар, музыкалық тапсырмалар кіреді. 

«Гимнастика» бөлімі 
Баланың әр түрлі қозғалыстарды меңгерудің  негізі болып қызмет атқарады. Бұл бөлімге қатарға тұру, жалпы даму, сонымен қатар бұлшық еттерді жақсарту,дұрыс дем алу және тік отырып жүруді  
қалыптастыратын жаттығулар кіреді.

«Би» бөлімі Баланың мәдениеттілігін жоғарлататын би қозғалыстарын қалыптастыруға бағытталған.Бидің тәрбиелі және эстетикалық маңызы зор.Бұл бөлімге би қадамдары,хореграфиялық жаттығулармен би түрлерінің элементтері, тарихи тұрмыстық қазіргі заманғы және ритмикалық билер кіреді.

« Пластика» бөлімі Балалардың бұлшық ет күшінің  дамуының дәстүрлі емес әдісіне негізделеді. Мұнда орындалатын ежелгі гимнастикалық қозғалыстар мен стречинг жаттығуларының элементтері қолданылады. Осы жаттығуларды орындаған кезде еттерді босату, көңіл-күй көтеріліп, бұлшық еттер босаңсып, балаға айқайлауға, түр әлпетін тыржыйтуға, эмоциясын еркін көрсетуге мүмкіндік береді.

Қорыта айтар болсақ заманымыздың болашағы – жас ұрпақтың ой-өрісін, рухани байлығын, ырғақты би арқылы бүлдіршіндеріміздің денсаулығын нығайтып әсемдікке және де би қозғалыстарын көркем мәнерлі орындауы мен эстетикалық құндылыққа тәрбиелеу, жылдан-жылға жандандыру-би жетекшілері мен ән-күй жетекшілерінің  абройлы міндеті деп ойлаймын.