Заман жайлы толғаныс. М. Қалтайұлының «Қазақ хакімдері» өлеңі 10-сыныпқа арналған

Хийсхан Гарифулла,

Қарабатыр орта мектебінің мұғалімі.

Қостанай облысы,

Қамысты ауданы,

Қарабатыр ауылы

Заман жайлы толғаныс

М. Қалтайұлының «Қазақ хакімдері» өлеңі

«ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті өкілдері» қолданбалы курсы

(жаратылыстану-математика бағыты бойынша

оқитын 10-сыныпқа арналған)

Сабақ мақсаты: оқушыларға М. Қалтайұлы өмірі, «Қазақ хакімдері» өлеңі туралы мағлұмат беру.

а- ақын арнау өлеңін түсініп, мәнерлеп оқуға және идеялық-тақырыптық негізін, ой астарын түсіну, ақынның қоғам жайлы жырлау шеберлігін ұғындыру;

ә- өлеңді талдай білуге, сын тұрғысынан ойландыру, өзіндік пікір қалыптастыруға үйрету;

б- ақын шығармасы арқылы оқушылар дүниетанымын қалыптастыру, адалдыққа адамгершілікке үйрету.

Сабақтың түрі: жаңа сабақты меңгерту.

Сабақ әдісі: мәтінмен жұмыс, талдау, пікір айту, сұрақ-жауап, сұрақтар арқылы мәселелік жағдай туғызу «Автор орындығы».

Көрнекілік: ақын өлеңдер жинағы, Б. Кенжебаев «ХХ ғасыр басындағы әдебиет» Алматы «Білім» баспасы 1993 ж., интерактивті тақта, слайд, түрлі-түсті қалам, плакат, кестелер.

Технология: СТО технологиясының стратегиялары.

Сабақ өту формасы: ұжымдық, топтық, жекелей жұмыс.

Пәнаралық байланыс: тарих, қазақ тілі, жағрафия, информатика.

Күтілетін нәтиже: Адамгершілік, кешірімшіл болу туралы түсінік алады. Алған білімдерін өмірде қолданады.

Сабақ барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі.

а. Оқу бөлмесінің сабаққа дайындығын тексеру;

ә. Оқушылардың көңіл-күйіне назар аудару;

б. Оқушыларды 2 топқа бөлу.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

Үй тапсырмасын тексеру: «Ротация» бөлімі.

Оқушыларды топқа бөліп, плакат беремін. Топ мүшелері

плакатқа 2 сұрақтан жазып, айналдырады. Топтар бір-бірінің

сұрақтарына жауап жазып, қорғайды.

2. "Автор орындығы» топтық жұмыс (үй тапсырмасын тексеру)

ІІІ. Жаңа сабақ. Бүгін біз ақын өмірі туралы қосымша мағлұмат ала отырып, шығармаларының ішінен «Қазақ хакімдері» өлеңіне тоқталмақпыз. Өлең ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасыр басындағы халық тұрмысы, заман жайлы баяндалады. Ел ішіндегі баққұмар, парақор әкімдерді, болыстыққа таласушыларды, қайырсыз байларды сынай жазған. Бір сөзбен айтқанда, өз заманындағы ел билеушілеріне қарата айтылған арнау өлең.

ІІІ. 1. Топтық жұмыс

Ақын заманындағы ел билеушілер мен қоғам

1 -топ 2-топ

Қоғам

Ақын заман өзгерісіне сай, адам бойындағы қандай қасиеттердің жойылып, қандай жаман қасиеттердің орын алғанына налиды?

ІІІ. 2.Теориялық ілім. Жеке жұмыс. Арнау өлең дегеніміз не?

Топтық жұмыс. 1- топ. Өлеңнің екі шумағын буын түріне ажырату, көркемдеуіш элементтерді табу.

2- топ. Өлең құрылысына сатылай кешенді талдау жасау, көркемдеуіш элементтерді табу.

Өлеңнің тақырыбы-

Идеясы-

Бунақ саны-

Буын саын-

Тармақ саны-

Шумақ саны-

Ұйқас түрі-

ІІІ. 3. Дәптермен жұмыс. (Ұжымдық жұмыс)

«Қарама-қайшылықты сипаттама»

ІІІ. 4. Жалпы тұжырымдау. Мақыштың «Қазақ хакімдері» арнау өлеңіндегі әкімдер көріністерін бүгінгі өмірмен байланыстыру.

ҮІ. Сабақты бекіту. Гомотетиялық әдіс: Мақыштың «Қазақ хакімдері» арнау өлеңі Ш. Қанайұлының «Зар заман» толғауын салыстыру.

(Тапсырма интербелсенді тақтада орындалады).

Гомотетиялық әдіс

М. Қалтайұлы Ш. Қанайұлы

ҮІІ. Үй тапсырмасы. 1. «Қазақ хакімдері» өлеңін мәнерлеп оқу, үзінді жаттау.

2. Ақын өмірі, шығармашылығы туралы реферат дайындау.

3. Шәді Жәңгірұлы туралы деректер жинау.

Бағалау.