«Зар заман» жыры және тарих

Тақырып бойынша 11 материал табылды

«Зар заман» жыры және тарих

Материал туралы қысқаша түсінік
эпикалық,поэзиялық, драмалық шығармадағы автор бейнесін анықтайды
Материалдың қысқаша нұсқасы

Бөлім:

Толғауы тоқсан қызыл тіл

Педагогтің аты-жөні:


Күні:


Сыныбы: 7

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

«Зар заман» жыры және тарих

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаттары

7.3.4.1. Әдеби шығарманың эстетикалық құндылығы туралы шағын сыни шолу жазу;

7.1.2.1. Әдеби шығармадағы тұлғалық болмысты гуманистік тұрғыдан талдау

Сабақтың мақсаты:

- эпикалық,поэзиялық, драмалық шығармадағы автор бейнесін анықтайды

- шығармадағы оқиға желісін өзіндік көзқарас тұрғысынан дамытып жазуады

Құндылықтарды дамыту

Әділдік және жауапкершілік.

Тапсырылған іс үшін сынып ұжымы алдында жауапкершілікті сезіндіру

Дәйек сөз: Әділ болу-адамгершіліктің

Сабақтың барысы:

Сабақ кезеңі/Уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Қызығушылықты ояту




Ұйымдастыру

Оқушылармен амандасады, түгендейді. Сыныпта психологиялық жағымды ахуал қалыптастырады

Үй тапсырмасын пысықтайды. https://spinthewheel.io/ арқылы сұрақтарға кім жауап беретінін анықтау.

Шортанбай Қанайұлы кім?

Зар заман ақындары деген кімдер?

Ақынның өлеңінің “Зар заман ”аталуының себебі неде?

Өлеңде ақынның ішкі жан дүниесі қалай бейнеленген?

Шығармада көтерілген мәселенің әлеуметтік рөлі қандай?

Ақынның шығармашылығы туралы не айтасыңдар?

Өлеңнің тақырыбы мен идеясы қандай?


Оқушылар

зейіндерін сабаққа аударады;


Сұрақтарға жауап береді



Сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтайды.

1-10 балл

Мақтау, мадақтау









Оқулық

Дәптер

Слайд

https://spinthewheel.io/

Сабақтың ортасы

Мағынаны ашу.


  1. тапсырма.

Шығармадағы сюжеттің құрамдас бөліктерін анықтаңдар. (Ықтимал жауаппен)

Басталуы - Әлеуметтік жағдай мен отаршылдық қысым.

Дамуы- Қазақ халқының тұрмыс жағдайының қиындауы

Шиеленісуі- Еркіндіктің жоғалуы, заманның өзгеруі

Шарықтау шегі- Халықтың ауыр жағдайға ұшырауы

Шешімі- Халықтың рухани құндылықтарын сақтауға шақыру


Шығармадан үзінді

Тарихи құндылығы

Зар заман, зар заман,
Зарлап өткен бір заман...

Келе жатыр жақындап.
Ағашты тауға үй салып,
Алды кәпір ақында,
Елді еркіне қоймады
Буыршындай тақымдап.
Дуан басы, болыс тұр
Кәпірдің сөзін мақұлдап,..

...Қуғындап орыс жеткен соң,
Тіпті амал жоқ, қазақтар
Енді сенің торыңа.
Орыс — бүркіт, біз — түлкі,
Аламын деп талпынды...

19 ғасырдың басынан бастап, Ресей өзінің отарлау саясатын жеделдете түсті. 1822 жылы арнаулы заң шығарып, хандықты жойды. Отаршыл үкімет қазақтардың шұрайлы қоныстарын тартып алып, атақоныстарынан ығыстыра бастады. Қарапайым халық екі жақты езгіде, яғни патшалы Ресейден және отарлауды жақтаған қазақ байларынан көрді.Шортанбай ақын сол дәуірде өмір сүріп, сол кездің ащы шындығын жырына қосады.

Шығармадан үзінді

Көркемдік құндылығы

Азулыға бар заман,
Азусыз тар заман.
Тарлығының белгісі:
Жақсы — жаннан түңілген,
Жаман — малдан түңілген...

Орыс — бүркіт, біз — түлкі...

Заманың сенің құбылды
Текеметтің түріндей.

Көркемдегіш құралдар өлеңнің мағынасын, мазмұнын күшейтіп тұрады.Ақын осындай сөздерді қолдану арқылы халықты алаңдатқан келеңсіз құбылыстарды шебер суреттеген.

Азулы-азусыз, жақсы-жаман –антоним;

Орыс — бүркіт, біз — түлкі- метафора; түріндей –теңеу.


Қорытынды пікір

Шортанбай Қанайұлы отарлау саясатын, байлардың үстемдігі мен зорлығын сынай отырып, өмір сүріп отырған заманын шынайы, дәл суреттей білген.



Қайталау түрлері

Үзінділер

Анафора


Әуелгі қорлар зор болды,
Сондай зорлар қор болды,
Әуелгі барлар жоқ болды,
Сондай жоқтар тоқ болды,

Аллитерация

Азулыға бар заман,
Азусыз тар заман.

Эпифора

Жақсы — жаннан түңілген,
Жаман — малдан түңілген,

Ассонанс

Көпті қылған айыбы.
Кесапаттың кесірі
Келе ме деп керт басқа,

Үйге: Мына берілген үзіндіге өз түсініктеріңді жазыңдар.

Үзінді

Менің түсінігім

Жөн білмеген жамандар
Ел билеген бек болды,
Көтере алмай билігін,
Ұласқан үлкен кек болды...

Бұл асылық, асқан заманда,
Ұл туады атаменен егесіп,
Қыз туады анаменен теңдесіп,
Баласы кетіп тыюдан...

Ұлдың көңілі- бір бөлек,

Қыздың көңілі – бір бөлек,..




2-тапсырма.

Берілген үзінді мен автор бейнесін сәйкестендіріңдер.


Shape1 Shape2


Шығармадағы сюжеттің құрамдас бөліктерін анықтайды











Берілген үзінді мен автор бейнесімен сәйкестендіреді














Шығармадағы оқиға желісін өзіндік көзқарас тұрғысынан дамытып, 4 сөйлеммен сипаттайды.










Дескриптор:

- шығармадағы сюжеттің құрамдас бөліктерін анықтайды.

- өлеңдегі қоғамдық мәселелерді анықтап, оларды талдайды.





Дескриптор:


-Берілген үзінді мен автор бейнесін дұрыс сәйкестендіреді








Дескриптор:

- толғаудың тақырыбын анықтайды

- толғаудың идеясын ашады.

- 4сөйлеммен жүйелі сипаттайды.










Оқулық, жұмыс дәптері, слайд


Сабақтың соңы


Оқушыларға төмендегі сұрақтарға жауап беру ұсынылады.

Мен толғаудың негізгі тақырыбы мен идеясын түсіндім бе?

Тақырып пен идеяны талдай алдым ба?

Өз жауабын ортаға салады.


Үйге тапсырма

Үйге тапсырма:

Зар заман жырындағы басты идеялар мен олардың қазіргі заманмен байланыс ”тақырыбында шығарма жазу.














































Shape3


Баяндау картасы ” әдісі


Басталуы - ...............................................................................................


Дамуы- .....................................................................................................


Шиеленісуі- .............................................................................................


Шарықтау шегі- ......................................................................................


Шешімі- ...................................................................................................






















Shape4

4 сөйлем ” әдісі

1-сөйлем

Тақырыпты атап көрсету


2-сөйлем

Тақырыптың маңыздылығы


3-сөйлем

Қысқаша мысалкелтіру




4-сөйлем

Қорытынды ой








Жүктеу
bolisu
Бөлісу
ЖИ арқылы жасау
Файл форматы:
docx
25.01.2026
0
Жүктеу
ЖИ арқылы жасау
Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз!
Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі.
Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы
Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз!
Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз!
Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз!
Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз!
Министірлікпен келісілген курстар тізімі