#1 слайд
Ахмет Байтұрсыновтың «Әдебиет танытқыш» еңбегі

1 слайд

#2 слайд
Жоспар: І. Кіріспе ІІ. Негізгі бөлім 1. Ахмет Байтұрсыновтың өмірі туралы 2. Ахмет Байтұрсыновтың «Әдебиет танытқышы» 3. «Әдебиет танытқыштың» маңызы 4. «Әдебиет танытқыш» еңбегінің бөлімдері туралы ІІІ. Қорытынды

2 слайд

#3 слайд
Ахмет Байтұрсынов: Қазақтың Алаш Ордасының көрнекті қайраткері Ахмет Байтұрсынов – қазақтың ұлы ақыны, жазушысы, ойшылы, қоғам қайраткері. Ол қазақ халқының рухани және мәдени өміріне зор үлес қосқан, қазақ тілі мен әдебиетінің дамуына ерекше көңіл бөлген тұлға. Ахмет Байтұрсынов 1873 жылы қазіргі Қостанай облысы, Жангелді ауданы Сарытүбек ауылында дүниеге келген. Ол бала кезінен білімге құмар болып өсіп, орыс мектебін бітіргеннен кейін өз халқына қызмет етуді мақсат тұтқан. Байтұрсынов өмірінің көп бөлігін оқытушылықпен айналысып өткізді. Ол қазақ балаларына жаңаша білім беруге ұмтылып, оқулықтар жазып, әдеби шығармалармен қоса, қоғамдық-саяси мақалалар жариялады. Байтұрсынов қазақ халқының болашағы үшін алаңдап, оның мәдени-рухани өмірін көтеруге тырысты. Ол «Қазақ» газетін шығарып, онда қазақ халқының мәселелерін көтеріп, оның болашағы үшін күресті. Байтұрсынов Алаш партиясының белсенді мүшесі болып, қазақ автономиясы үшін күрескен. Ол қазақ тілін дамытуға, оны мемлекеттік тіл дәрежесіне көтеруге үлкен үлес қосқан.

3 слайд

#4 слайд
Ахмет Байтұрсыновтың «Әдебиет танытқышы»: Қазақ әдебиеттануының негізі Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқышы» – қазақ әдебиетінің дамуындағы ең маңызды орын алатын еңбектердің бірі. Бұл шығарма тек қазақ әдебиеті үшін ғана емес, сонымен қатар түркі тілдес халықтар әдебиеттануы үшін де құнды дерек болып табылады.

4 слайд

#5 слайд
Неге «Әдебиет танытқышы» маңызды? Қазақ әдебиеттану ғылымының негізі: Бұл еңбекте қазақ әдебиетінің теориялық негіздері алғаш рет ғылыми тұрғыдан қарастырылған. Байтұрсынұлы әдеби шығармалардың түрлерін, олардың құрылымы мен мазмұнын талдау арқылы қазақ әдебиеттану ғылымына үлкен үлес қосқан. Әдебиеттің қоғамдағы рөлі: Байтұрсынұлы әдебиеттің қоғамдық өмірдегі рөліне ерекше көңіл бөліп, оның адамдардың санасына, ой-өрісіне әсер ету күшін баса айтқан. Әдеби тіл мәселелері: Ол қазақ әдеби тілінің дамуына да үлкен үлес қосып, әдеби шығармаларда қолданылатын тілдің ерекшеліктерін зерттеген. Ұлттық әдебиеттің дамуына ықпалы: «Әдебиет танытқышы» қазақ әдебиетінің өз жолымен дамуына және оның ұлттық ерекшеліктерін сақтауына ықпал етті.

5 слайд

#6 слайд
Еңбектің негізгі идеялары Әдебиет – қоғамның айнасы: Байтұрсынұлы әдебиетті қоғамның айнасы деп санап, оның арқылы халықтың өмірін, ой-пікірін, армандарын көруге болады деген пікірде болған. Әдебиеттің тәрбиелік мәні: Ол әдебиеттің адамдарды тәрбиелеудегі рөлін баса айтып, оның арқылы жастардың бойына ізгі қасиеттерді сіңіруге болады деп есептеген. Әдебиеттің ұлттық болмысы: Байтұрсынұлы әрбір халықтың өзге халықтардан ерекшеленетін ұлттық әдебиеті болуы керек деген идеяны ұстанған.

6 слайд

#7 слайд
Ахмет Байтұрсыновтың «Әдебиет танытқышы» қазақ әдебиетінің түрлі жанрлары мен ерекшеліктерін кеңінен қамтыған көлемді еңбек. Ол өзінің заманы үшін қазақ әдебиетінің теориялық негіздерін қалауға бағытталған алғашқы жүйелі зерттеулердің бірі болды. «Әдебиет танытқышында» талданған негізгі әдеби түрлер: * Эпос: Байтұрсынов эпостық шығармалардың түрлерін (ертегі, аңыз, дастан), олардың құрылымы мен мазмұнын талдаған. Ол қазақ эпосының батырлық, тарихи және әлеуметтік сипаттарын ашып көрсеткен. * Лирика: Лирикалық шығармалардың түрлері (өлең, жыр), олардың тақырыптары мен көркемдік құралдары туралы кеңінен тоқталған. Ақынның лирикалық қаһарманының ішкі әлемі, оның сезім-түйсіктері мен ойлары туралы терең талдау жасаған.

7 слайд

#8 слайд
* Драма: Драмалық шығармалардың ерекшеліктері мен қазақ драматургиясының даму кезеңдері туралы мәлімет берген. * Ауыз әдебиеті мен жазба әдебиеті: Бұл екі түрдің арасындағы байланыс пен өзара әсерлестігін зерттеген. Ауыз әдебиетінің жазба әдебиеттің дамуына тигізген әсерін көрсеткен. * Әдеби тіл: Әдеби шығармаларда қолданылатын тілдің ерекшеліктерін, оның стилістикалық мүмкіндіктерін зерттеген. Ахмет Байтұрсыновтың «Әдебиет танытқыш» еңбегі – қазақ әдебиетінің теориясын қалыптастырудағы маңызды еңбек болып табылады. Бұл шығарманы 1911 жылы Санкт-Петербург қаласында жариялаған Ахмет Байтұрсынов қазақ әдебиетінің даму жолы, оның жанрлары, әдебиет пен тілдің байланысы, әдебиет теориясы және көркем шығармалардың құрылымы туралы кеңінен түсінік береді. Еңбектің басты ерекшелігі – қазақ халқының әдебиетін ғылыми тұрғыдан жүйелеп, оны ұлттық ерекшеліктерге сәйкес түсіндіруде болғандығында. Байтұрсынов әдебиеттің маңызы мен рөлін, оның халықтың рухани өміріндегі орнын нақтылап, оны ғылыми негізде зерттеудің қажеттігін атап өтті. Оның бұл еңбегі қазақ әдебиетінің теориялық негізін қалаудың алғашқы қадамдары болды.

8 слайд

#9 слайд
Ахмет Байтұрсыновтың «Әдебиет танытқыш» еңбегі бірнеше бөлімнен тұрады. Әр бөлімде қазақ әдебиетінің теориялық мәселелері, оның жанрлары мен ерекшеліктері туралы сөз болады. Еңбектің негізгі бөлімдері: Кіріспе: Бұл бөлімде Байтұрсынов әдебиет туралы жалпы түсінік береді. Әдебиеттің халықтың өмірімен, мәдениетімен, рухани жағдайымен байланысы туралы айтады. Әдебиет туралы түсінік: Әдебиет туралы ғылыми көзқарас пен оның қоғамдағы маңыздылығы талқыланады. Автор әдебиетті тек қана өнер ретінде емес, сонымен бірге халықтың ағартушы құралы ретінде қарастырады. Поэзия: Поэзияның негізгі элементтері, өлеңнің құрылымы, түрлері мен көркемдік тәсілдері қарастырылады. Сондай-ақ, қазақ поэзиясының ерекшеліктері мен оның дамуы туралы айтылған. Проза: Проза жанрының теориялық мәселелері талқыланады. Прозаның жанрлық түрлері (әңгіме, повесть, роман және т.б.) туралы түсінік беріледі. Әдебиет туралы ғылым: Бұл бөлімде әдебиеттану ғылымының негізгі ұғымдары мен әдіс-тәсілдері сөз болады. Ахмет Байтұрсынов әдебиеттанудың қазақ тіліндегі тұжырымдамаларын қалыптастыру қажеттілігін атап өтеді.

9 слайд

#10 слайд
Қорытынды Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқышы» – қазақ әдебиетінің теориялық негізін қалаған, әдебиеттің қоғамдағы рөлін анықтаған және ұлттық әдебиеттің дамуына үлкен үлес қосқан еңбек. Бұл шығарма бүгінгі күні де өзектілігін жойған жоқ және қазақ әдебиетін зерттеушілер үшін бағалы дерек болып табылады.

10 слайд