Ашық сабақ "Метрология негіздері"

#1 слайд
БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫ СЕРВИС ЖӘНЕ ЖАҢА ТЕХНОЛОГИЯЛАР КОЛЛЕДЖІ МКҚК Тақырыбы: «Метрология нег іздері » Дайындаған: Давлеткалиева С.Е.

1 слайд

#2 слайд
САБАҚТЫҢ МАҚСАТЫ:  Білімділік: Оқушыларға метрология пәніне түсінік беру.  Тәрбиелік: Ғылым мен техникалық жетістіктерін пайдалана білетін, жаңашылдыққа талпынатын жеке тұлғаны тәрбиелеу  Дамытушылық: Пән бойынша өндірістік және ұйымдастырушылық қызметін, құрылымын тәжірибеде қолдана білуді уйрету және дамыту.

2 слайд

#3 слайд
САБАҚТЫҢ ЖОСПАРЫ:  1. Метрология пәні. Метрологияның даму тарихы  2. Метрологияның негізгі түсініктері  3. Өлшем түрлері

3 слайд

#4 слайд
ҚАЙТАЛАУ СҰРАҚТАРЫ:  Стандарттау, сертификаттау және метрология жұмыстарының басты мақсаттары  Сапа дегеніміз не?  Сапаның элементтері  Стандарттау дегеніміз не?  Өнім және тауардың айырмашылығы.  Стандарттау саласына жататын нормативті құжаттар  Сертификаттау дегеніміз не?  Сәкестікті растаудың түрлері  Сертификатқа қатысушылар

4 слайд

#5 слайд
1. Стандарттаудың қысқаша даму тарихы 2. Сертификаттаудың қысқаша даму тарихы

5 слайд

#6 слайд
1.МЕТРОЛОГИЯ ПӘНІ. МЕТРОЛОГИЯНЫҢ ДАМУ ТАРИХЫ  Метрология грек тілден аударғанда “метро” – өлшем, “логос” – оқу, білім деген мағынаны білдіреді.  Метрология – өлшемдер туралы, олардың бірлігі мен талап етілетін дәлдігін қамтамасыз ететін әдістер мен құралдар туралы ғылым .

6 слайд

#7 слайд
Метрология ғылым және тәжірибелік қызмет облысы ретінде орта ғасырларда пайда болды. Бірақ ол, адамның өлшеулердегі қажеттіліктері пайда болғанда көне ерте кезде бастау алды. Арақашықтық қадамдармен, садақпен атумен, жолдағы күндермен, ал уақыт тәулікпен, ай фазаларымен және жыл мезгілдерімен өлшенді. Заттардың саны данамен, дюжинамен, қораппен, баулармен өлшенді.          Өндіріс пен тауар алмасудың пайда болуымен өлшем бірліктеріне деген қажеттілік туды. Алғашқыда мұндай бірліктер ретінде астық дәндері (гран), бұршақ (карат), қолдың саусағының ұзындығы (дюйм), аяқ өкшесі (фут) қолданылған. Уақыт өте келе өлшем бірліктері дәлірек және әртүрлі бола бастады, олардың арасында арақатынас орнатылды, бірте-бірте әр мемлекеттің және халықтардың өздерінің ұлттық өлшем бірліктері қалыптасты.    

7 слайд

#8 слайд
Көне орыс тәжірибесінде өлшеудің негізгі жүйесі ретінде көне египеттік өлшем бірліктері қызмет етті, ал олар, өз кезегінде, Көне Греция мен Рим тәжірибесінен алынған болатын. Көне Ресейде ұзындықтың негізгі өлшем бірліктері пядь және шынтақ (локоть) болған, ол ересек адамның үлкен саусағы мен сілтеуіш саусақтарының ұштарының арасындағы арақашықтықты білдіреді. Содан кешірек басқа бірлік – аршин пайда болған кезде пядь (1/4 аршин) бірте-бірте қолданыстан шыға бастады. Шынтақ (локоть) өлшемі Вавилоннан келген және ол шынтақтан бастап қолдың ортаңғы саусағының ұшына дейінгі ара қашықтықты білдіреді.

8 слайд

#9 слайд
2.МЕТРОЛОГИЯНЫҢ НЕГІЗГІ ТҮСІНІКТЕРІ  Өлшемдер метрологияның негізгі обьектісі ретінде физикалық шамалармен және өзге де ғылымдарға жататын шамаламен байланысты. Мысалы: математика, психология, медицина. Үдерістер мен физикалық денелердің түрлі қасиеттерін сандық сипаттау үшін шама түсінігі енгізілген.  Шама – басқа қасиеттердің ішінен ерекшеленетін және белгілі бір әдіспен бағаланатын белгілі бір нәрсенің қасиеті.

9 слайд

#10 слайд
 Шамаларды екі түрге бөлуге болады: шынайы және идеалды.  Идеалды шамалар негізінен математика саласына байланысты болады және нақты шынайы түсініктердің жалпы түрі болып табылады. Шынайы шамаларды, өз кезегінде, физикалық және физикалық емес, өлшенетін және бағаланатын деп бөлуге болады. Шамалар шынайы идеалды физикалы қ Физикалық емес математикалық өлшенетін бағаланатын

10 слайд

#11 слайд
 Физикалық шама деп көптеген физикалық обьектілер үшін сапалық тұрғыда ортақ болатын және сандық мәнде ерекшеленетін физикалық обьект (құбылыстың, үдерістің) қасиеттерінің бірі аталады. Осылайша, қаттылық қасиеті сапалық тұрғыда болат, ағаш, шыны сияқты материалды сипаттайды, ал қаттылық дәрежесі (сандық мәні) – олардың әрқайсысы үшін әр түрлі шама.  Өлшем деп шама бірлігін сипаттайтын және одан өлшенетін шаманы сәйкестендіруге мүмкіндік беретін, техникалық әдіс көмегімен орындалатын операциялардың жиынтығы аталады. Шаманың алынған мәні өлшемнің нәтижесі болып табылады.

11 слайд

#12 слайд
 Метрологияның басты міндеттерінің бірі – өлшемдердің бірлігін қамтамасыз ету мынадай негіз салушы екі шарт ескерілгенде шешілуі мүмкін: - Өлшем нәтижесін бірдей заңды бірліктерде көрсету - Өлшемдер нәтижелерінің жіберілетін қателіктерін және олардың берілген ықтималдылықпен шығуға тыйым салынатын шектерін көрсету.  Қателіктер деп өлшемдер нәтижелерінің өлшенетін бірліктің нақты мәнінен ауытқуын айтады.

12 слайд

#13 слайд
3.ӨЛШЕМ ТҮРЛЕРІ Өлшемдер мынадай сипаттары бойынша ажыратылады: • Ақпаратты алу әдісі бойынша • Өлшем процесіндегі өлшенетін шаманың өзгеру сипаты бойынша • Өлшенетін ақпарат саны бойынша • Негізгі бірліктерге қатыстылығы бойынша

13 слайд

#14 слайд
АҚПАРАТТЫ АЛУ ӘДІСІ БОЙЫНША ӨЛШЕМДЕР:  Тура өлшемдер – бұл физикалық шаманы оның өлшемімен тікелей салыстыру. Мысалы, заттың ұзындығын сызғышпен анықтау.  Жанама өлшемдер – мұнда ізделінетін шаманың мәні өзара байланысатын шамалардың тура өлшемдерінің нәтижелерімен анықталады. Мысалы, токтың күшін амперметрмен, ал кернеудің вольтметрмен өлшесек , онда барлық үш шаманың функционалдық өзара байланысы бойынша электрлік тізбектің қуатын анықтауғаболады.  Жиынтық өлшемдер – бірнеше біртекті шамалардың бір мезгілде өлшеу нәтижелері бойынша жасалынған теңдеулер жүйесін шешумен байланысты.  Қатар өлшемдер – екі немесе оданда көп біртекті емес физикалық шамаларды олардың арасындағы байланысты анықтау үшін жасалынатын өлшемдер.

14 слайд

#15 слайд
ӨЛШЕНЕТІН ШАМАНЫҢ ӨЗГЕРУ СИПАТЫ БОЙЫНША:  Статистикалық өлшемдер – кездейсоқ үдерістердің сипаттамаларын анықтаумен байланысты, мысалы, дыбыстық сигналдардың, шуылдар деңгейін.  Динамикалық өлшемдер – өлшеу процесінде қандайда бір өзгерістерге ұшырап отыратын шамалармен байланысты.  Статикалық өлшемдер – өлшенетін шама тұрақты кезінде пайдаланылады.

15 слайд

#16 слайд
ӨЛШЕНЕТІН АҚПАРАТ САНЫ БОЙЫНША ӨЛШЕМДЕР:  Дара өлшемдер – бұл бір шаманың бір өлшемі, яғни өлшемдер саны өлшенетін шама санына тең. Өлшемдердің мұндай түрінің қолданылуы үнемі көп қателермен байланысты болады, сондықтан кем дегенде үш еселі өлшеулер жасап, соңғы нәтижені орташа арифметикалық мән ретінде анықтау қажет.  Көп еселі өлшемдер – өлшемдердің санының өлшенетін шамалар санына артық болуымен сипатталады. Әдетте мұндай жағдайда өлшемдердің минималды саны үштен көп болады.

16 слайд

#17 слайд
НЕГІЗГІ БІРЛІКТЕРГЕ ҚАТЫСТЫЛЫҒЫ БОЙЫНША ӨЛШЕМДЕР:  Абсолютті өлшемдер – деп бір негізгі шаманың тура өлшемі және физикалық тұрақты пайдаланатын өлшемдер аталады. Мысалы Эйнштейннің Е = mc 2 формуласында масса ( m ) негізгі физикалық шама, ол тура жолмен есептелуі мүмкін (салмағын өлшеу арқылы), ал жарық жылдамдығы (с) –физикалық тұрақты.  Салыстырмалы өлшемдер – өлшенетін шаманың бірлік ретінде қолданылатын біртекті шамаға қатынасын орнатуға негізделген. Ізделінетін мән қолданылатын өлшем бірлігіне байланысты болады.

17 слайд

#18 слайд
БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ:  Ғылым саласы ретінде метрология нені зерттейді?  Ежелг Русьтағы алғашқы ұзындық өлшемдерін атаңыз.  Физикалық шама дегеніміз не?  Физикалық емес шама дегеніміз не?  Өлшемдер қандай сипаттары бойынша ажыратылады?  Ақпаратты алу әдісі бойынша өлшемдердің классфикациясы.  Өлшенетін шаманың өзгеру сипаты бойынша өлшемдердің классификациясы.  Өлшенетін ақпарат саны бойынша өлшемдердің классификациясы.  Негізгі бірліктерге қатыстылығы бойынша өлшемдердің классификаиясы.

18 слайд

#19 слайд
Глоссарий Метрология –  метрология – metrology Өлшем бірлігі – единица измерения –  unit of measure Өлшеу құралдары – измерительные приборы –  measuring devices Тура өлшеу – прямые измерения –  direct measurement Жанама өлшеу – косвенные измерения – indirect measurement  

19 слайд

#20 слайд
Назарларыңызға Рахмет!!!!!

20 слайд