#1 слайд
Бала миының дамуына позитивті тәрбие мен күйзелістің әсері Орындаған: Оразалы Арман Асқарұлы Ғылыми Маликова Нағима Қайратқызы

1 слайд

#2 слайд
 Ерте қарым-қатынас және күйзеліс бала миының нейрон аралық байланысына әсер ететінін зерттеулер дәлелдеген. Анасы, әкесі, баланың күтушісі өз нәрестелерімен және ерте жастағы балалармен ақ көңілімен, құрметпен, түсінушілікпен өз ара қарым-қатынас жасағанда оң нәтижелі қатынас орната алады. Ерте жаста ми клеткалары тез және көп мөлшерде өсуге қабілетті. Алғашқы жылдары баланың алатын қамқорлық сапасына қарай сәйкесінше мидың архитектурасы қалыптасады. Қоршаған орта генетикалық тұқымқуалаушылықты өзгерте алады яғни, тәртіптің моделі, өзара әлеуметтік әрекеттер, үйрену, біліктілігі қалыптасады; физикалық және психикалық саулықтың негіздері қалыптасады; күйзелісті жеңудің биологиялық жолдары қалыптасады. •Нейрон аралық байланыстардың түзілуі және нығаюы – бұл эмоциясы, ақыл-есі, логикасы, тілі, танымдық қабілеті, тәртібі, моторикасы, өзін-өзі реттеуі және күйзеліске төзімділігінің қалыптасуының негізі (күйзелісті жеңудің биологиялық жолы қалыптасады) болып табылады. Көп рет қолданылған тізбектер әсерінің нәтижесі жоғары, ал қолданылмаған тізбектер жойылып кетеді, ол «қиық» симптомы (симптом «обрезки») деп аталады.

2 слайд

#3 слайд
Бала өзінің өсуі мен дамуында жақсы көретін, қауіпсіз және ынталандыратын ортаға мұқтаж. Ата-анасымен қарым-қатынас оң болғанда, сондай-ақ отбасындағы ынталандыратын атмосфера, баланың миының архитектурасын құрайды және баланың дамуының барлық даму аймақтарына әсер етеді. Осы аспектілер бойынша жақсы тәрбие тәртібі қағидалары құрылған Жақсы көру Олармен сөйлесу Оларға оқып беру Олармен ойнау Позитивті тәрбиенің негізгі аспектілерін сипаттау:

3 слайд

#4 слайд
Жақсы көру және сенімді бауырбасушылық ерте жастағы балалардың қоршаған ортаны зерделеп және үйренуі үшін қажет, өзіне деген сенімділігін тудырады. Аналар мен әкелер өз нәрестесімен сөйлесу арқылы көбірек әлеуметтік құзіреттілігін қалыптастыруға және мектепке дейінгі балаларда агрессияны төмендетуге себепші болады. Оң тәрбие кедейшіліктің әсерінен қорғайтын буфер болып табылады. Бұл жағдайда әсіресе патронаждық медбикенің үйге барып қолдау көрсеткені өте маңызды. Осы қағидаларға дәлел келтіретін болсақ оларға

4 слайд

#5 слайд
Егер шала туылған, салмағы төмен балаларға көбірек көңіл бөліп, жақындап, аймалап қамқорлық жасаса бала тез өсіп, салмақ қосатынын білеміз. Күйзелістіңмиға әсері •Ұйқыныңжетіспеуі •Дұрыс тамақтанбау •Эмоциялыққобалжу глюкокортикоид мөлшерініңартуы кордизол гармонының бұзылуы гипокампта жасушаның өзгеруі •зейін •қабылдау •есте сақтау •сөйлеу

5 слайд

#6 слайд
1.Позитивті күйзеліс Күйзеліс гормоны деңгейінің қысқа мерзімді және шамалы көтерілуі. Дені сау болып өсудің маңызды және қажетті аспектісі, тұрақты және жақсы қарым- қатынаста болады. Балада позитивті күйзеліс болуы мүмкін бөтен адаммен кездескенде, ұялшақ болғанда немесе екпе алғанда. Ерте жастағы балаларда күйзелістің 3 түрі кездеседі;

6 слайд

#7 слайд
2.Төзерлік күйзеліс Төзерлік (төзімді) күйзеліс - ми және ағзаның басқа да жүйелеріне тым ұзақ және қатты әсер етуі. Ағзаны бұзушы әсерін жұмсартатын қолдаушы қарым-қатынас бар. Төзімді күйзеліс болуы мүмкін жақын адамы қайтыс болғанда немесе қатты ауырғанда, қорқынышты жарақат алғанда, ата-анасы ажырасқанда, табиғат апатында.

7 слайд

#8 слайд
Қолдаушы қарым-қатынас түрінде қорғаныстың болмауынан, күйзеліске жауап беру жүйесінің ұзақ белсенді болуы. ұзақ уақыт қамқорлықтың болмауы, анасында ауыр депрессия, отбасы мүшелерінде депрессия сияқты психикалық аурулардың болуы, ата-анасы нашақор және т.б., отбасында күш көрсету - токсикалық күйзеліс көзі болып табылады. Ерте жаста токсикалық күйзелістің болуы мидың құрылысын бұзады 3.Токсикалық күйзеліс

8 слайд

#9 слайд
Баланың психологиялық күйзеліске ұшырауының белгілері: БАЛАНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ КҮЙЗЕЛІСКЕ ҰШЫРАҒАНЫНЫҢ БЕЛГІЛЕРІ 1. Эмоционалдық тұрақсыздық– болмашы себептен жылау, ашушаңдық, өкпелегіштік, мазасыздық, өз әрекеттеріне сенімсіздік, әрекеттерінің жүйесіздігі, қыңырлық, қорқыныштар. 2. Вегетативтік тұрақсыздық – терісінің, негізінен бет терісінің тез қызаруы немесе бозаруы, «тамағы қысылуы», «аузаны ботқа толтырып алғандай сөйлеу», қан қысымы-ның ауытқуы (көбінесе төмендеу жағына қарай), шамадан тыс тершеңдік, тұрақсыз тамыр соғысы, атмосфералық қысым ауытқуларында хал- жағдайының нашарлауы. 3. Ұйқысының бұзылуы-ұйықтай алмау, оянып кететін сергек ұйқы немесе тым терең ұйқы, таңертең оянғаннан кейін хал-жағдайының нашар болуы. 4. Зат алмасуының бұзылуы -нейродермит, тәбетінің нашарлығы, дене салмағының төмендеуі, ағзасының иістерге, дәрі- дәрмектерге, шаңға және кейбір тағамдық заттарға жөтелу, қышыну түрінде күйзеліс өткір әсер беруі. 5. Жиі, әсіресе жүйке, күйзеліс факторларының әрекеттерімен нақты байланыс байқалса суық тиіп ауыру. 6. Кекештену, түнде және күндіз кіші дәреті тоқтамау – энурез, үлкен дәреті тоқтамау – энкопрез, бұлшық еттерінің еріксіз тартылуы (өздігінен, жиі және бір қалыпта қайталанатын бет бұлшық еттерінің тартылуы), жыпылықтау, мұрнын тарту, аузын ашу, ерні, ұрты дірілдеу, дыбыс шығару және тыныс алу бұлшық еттерінің жиырылуы, жөтелу, шиқылдау, ауыр күрсіну, үзік-үзік тұтығуды еске салатындай сөйлеу. 7. Невротикалық реакция – психозақымдаушы факторлардың әрекеттеріне – бастапқыда мектепке дейінгі мекемеге барғанда шамадан тыс қозушылыққа немесе тежелгіштікке, айырылысу кезінде жабырқауға, сырқат немесе ағза кемістігінің болуына қинала уайымдауға қарсы әрекет етінде қысқа мерзімге уайымдау. 8. Патологиялық әдеттер – тынбайтын онанизм,үнемі саусақ сору, тынбай тырнақ кеміру. Көбінесе психологиялық ахуалдағы және эмоционалдық өмірдегі жайсыздықтың барлық аталған белгілері баланың өмірінде қиын-қыстау кезең орын алғанда өрши түседі немесе көрініс береді, олардың қатарына балабақшаға немесе мектепке бара бастау, бала үшін маңызды ересектердің эмоционалдық салқындығы немесе шамадан тыс қамқорлық көрсетуі, ауыр немесе ұзақ уақыт бойы психозақымдаушы жағдайдың орын алуын жатқызуға болады

9 слайд

#10 слайд
 Ерте жастағы балалардағы күйзелісті анықтауға арналған сауалнама  1.Қазіргі уақыттағы көңіл күйі  А) жақсы  Б) орта  В) нашар  2. Көзінде мұң бар  А) Иә  Б) Жоқ  В)Білмеимін  3. Біреуді жұлқылап ұрғысы келеді.  А) Иә  Б) Жоқ  В)Білмеимін  4. Агрессивті көңіл-күйде.  А) Иә  Б) Жоқ  В)Білмеимін  5. Дәл казір қобалжып отыр.  А) Иә  Б) Жоқ  В)Білмеимін  6. Жиі ашуланып жүреді  А) Иә  Б) Жоқ  В)Білмеимін  7.Себепсіз жылайды.  А) Иә  Б) Жоқ  В)Білмеимін  8. Қазіргі кезде сөздік қоры аз  А) Иә  Б) Жоқ  В)Білмеимін  9. Достарымен көп жанжалдасып қалады  А) Иә  Б) Жоқ  В)Білмеимін  10. Жаңа дүниеге кызығушылығы жоқ.  А) Иә  Б) Жоқ  В)Білмеимін Біз осы орайда 2-5 жас аралығындағы балаларда күйзелістің белгілерін анықтау мақсатында, баланың ата- анасының көмегімен күйзеліс себептерін анықтадық. Зерттеуге көп балалы 10 отбасы қатысты.

10 слайд

#11 слайд
В Б А Сауалнама нәтижесін диаграммадан қарасақ.  

11 слайд

#12 слайд
Диаграммада көрсетілгендей «А» нұсқасын таңдаушылар саны артып тұр. «А» нұсқасын таңдаған отбасының балаларынан күйзелістің белгілері анықталды. Анықтай келе 4 отбасында 2-5 жастағы 8 балада күйзелістің белгілері байқалды. Аналарымен сөйлесе келе күйзелістің пайда болу себептерін анықтадық. 1-ші отбасыда ата - анасы ренжіскен, анасы бала шағасымен төркінінде. Балада ашушаңдық, өз әрекеттеріне сенімсіздік, әрекеттерінің жүйесіздігі, қорқыныштар пайда болған 2-ші отбасыда әкесі жиі ішімдік ішеді, соның себебінен үйде ұрыс- керіс жиі болады, әкесі анасын ұрады. Балада кекештену, түнде және күндіз кіші дәреті тоқтамау – энурез, ерні, ұрты дірілдеу, ауыр күрсіну белгілері бар 3-ші отбасыда жаңадан сәбидің өмірге келуі. Балада болмашы себептен жылау, өкпелегіштік, мазасыздық, қыңырлық, қырсықтық белгілері бар 4-ші отбасындағы баланың денесінде жарақаттың болуы. Бала тәбетінің нашарлығы, дене салмағының төмендеуі, ағзасының иістерге, дәрі- дәрмектерге, шаңға және кейбір тағамдық заттарға жөтелу, қышыну түрінде күйзеліс өткір әсер беруі.

12 слайд

#13 слайд
ӘдістерҚолданылуы Ойын терапияс ы Бұл терапияның жүргізу балалардың әлеуметтік және психологиялық мәселелерді жеңу үшін, жеке және эмоционалды дамуы үшін арнайы ойындар қолданады. Егер бала ойынға белсенді және бар ықыласымен қатынасса емдеу әсерлі болады. Ойын баланың психологиялық ахуалын сақтауға, оның қоғаммен қарым-қатынасын анықтауға, ересек өмірге дайындайды. Ойын балаларға белгілі дағдыларды меңгеру үшін, сонымен қатар қарым-қатынасты, өмірге деген құлшыныстарын арттырады, эмоционалды және физиологиялық жағдайын жақсартады. Балалардың ойын барысында эмоционалды әсерін мөлшерлеп, өзін қалай сезінетінін бақылаңыз. 1. Эмоциялық жаттығуларды қамтамасыз ету- жиналып қалған жүйкелік күшті алып және ата-аналармен балалардың өмірге деген қызығушылықтарын арттыру. 2. Күтпеген жерде болатын шабуылдан, жазалаудан, қараңғыдан,жалғыздықтан болатын қорқынышты азайту. 3. Тез шешім қабылдай білу қабілетін арттыру. 4. Топта өзін-өзі ұстау ережелерін меңгерту. 5. Ата-аналармен балалардың қарым-қатынасын жақсарту. 6. Қозғалыстағы бағыттарын және ептілікті дамыту. Ертегі терапияс ы. Ертегімен жұмыс істеу баланы емдеу мен көмек беруге тікелей бағытталған. Бұл балаға өмірлік қиыншылықтары мен проблемаларына шешімін тауып, ертегімен жұмыс істей алатындай жағдай жасайды. Арт- терапияның бұл түрі топпен және жеке жұмысқа ыңғайлы болып табылады Әуен терапияс ы. Соматикалық және психикалық аурулармен ауратын балалар мен ересектерді  сауықтыру, білім беру мен тәрбиелеуде әуенді бақылап, шегімен пайдалану. Әуен әсер етудің негізгі жетекші факторы ретінде немесе басқа түзету әдістерінің әсерін күшейту мен тиімділігін арттыру үшін музыкалық сүйемелдеу ретінде қолданылады. Сурет салу Ешқандай ересек адамның көмегінсіз ең күшті өзін таныту түрі болады. Өзінің ішкі сезімі мен өзін теңестіруді көрсетуіне жол ашады. Балалардың сезімін сурет салу арқылы бейнелеу әдістері шектеусіз. Балалар бояуға қолын малып қағаз бетіне із қалдыруды жақсы көреді. Бала бояу түрін өзінің жай күйіне байланысты таңдайды. Бояудың түстері сезімнің жағдайына тең келеді. Саусақ живописі- ешқандай құралдың көмегінсіз тек саусақпен бейнелеу. Ол үшін баланың әрбір саусағын әр түске матыру арқылы парақ бетіне әртүрлі сызықтар, нүктелер, саусақ ұшы таңбасының,алақанның көмегімен бейнелеу. Бұл әдіс артпедагогика мен арттерапияда белсенді қолданылады. Себебі баланың қателік жасаудың алдында, сәтсіздікке ұшырау алдындағы қорқынышты жеңу үшін қолданылады. Күйзеліс анықталған отбасыларға арт-терапияның әдәстерін қолдандық

13 слайд

#14 слайд
Жеке тұлға мен ата -аналарға біздің ұсынысымыз Балаға оң сезім мен жақсы көрушілік көрсетіңіз Баламен қарым-қатынас жасаңыз Баланың қоршаған әлемді түсінуіне көмектесіңіз Баланың істей алатынына қуаныңыз және мақтаңыз Бала өзінің сүйікті ісімен айналысуын қадағалаңыз. Арт терапияның элементтерімен тереңірек танысып, жиі қолдануға тырысыңыз

14 слайд

#15 слайд
Қортындылай келетін болсақ Эмоционалды буфер құру арқылы мықты бауырбасушылық баланы токсикалық күйзелістен қорғайды. Баланың миы оң ынталандыру алмаған кезде, ынталандыру жоқ немесе әлсіз болғанда, немесе жоғары қарқында теріс ынталандырулар жиі және ұзақ болғанда токсикалық күйзеліс дамиды. Баланың физикалық және эмоционалдық жағдайын күйзелістің бұзушы әсерінен қорғайтын, өзара қатынас – «эмоционалды буфер» жоқ болған кезде күйзеліс токсикалық болады. Басқа сөзбен айтқанда, бала мен ана (немесе күтушісі) арасында бауырбасушылық мықты болғанда, баланың дамып жатқан миын күйзелістің бұзушы әсерінен қорғайды. Ерте жаста мидың дамуы оның кейінгі жылдары және ересек кезіндегі жағдайын, денсаулығын, тәртібін, эмоциясын, күйзеліске төзімділігін, үйренуге, оқуға қабілеттілігін анықтайды.  

15 слайд