#1 слайд
Түрік қағанаты Батыс түрік қағанаты 603-704 жж Шығыс түрік қағанаты 682-744 жж

1 слайд

#2 слайд
Жоңғария Қаратау Шығыс шекарасы Алтай Солтүстік батыс шекарасы Каспий теңізі. Шу өзені бойында Қысқы ордасы Суяб Испиджаб маңындағы Жазғы ордасы Мыңбұлақ Дулу және нушеби қағанаттың үстем тайпалары «Он оқ тайпа одағына» (он оқ елi) бірікті. Әр «оқ» он мың әскер шығарды және әр оқтың өз әскери жалауы болды. Иштеми қаған Қытай деректерiнiң бiрiнде 100 мың адамдық әскері бар «он тайпа қағаны» аталды Қағанаттың аумақтық өзегі Жетісуда қаланды Түркістан Шу

2 слайд

#3 слайд
Иштеми өлгеннен кейін, билікке Тардуш келді. Оның тұсында Батыс Түрік қағанаты түпкілікті жеке мемлекетке айналды Л.Н. Гумилевтің зерттеуінше

3 слайд

#4 слайд
Қаған ұлы әмiршi, билеушi, әскери қолбасшы және барлық жердiң иесi саналды. Ябғу, шад және елтебер жоғары лауазымдар қаған әулетіне тиесілі еді Бұйрықтар мен тархандар Сот қызметiн арқарды Қара бұдун Қағанаттың негiзгi халқын ерiктi малшылар қауымы Тат отырықшы бағынышты халықты, яғни тәуелдi алым-салық төлеушiлер деп атады Тұдундар барлық иелiктерге жіберілген қағанның өкілдері Шад бақылауды жүзеге асыру үшiн әр оққа қаған әулетiнiң өкілi

4 слайд

#5 слайд
Шегу мен Тон қағандар VII ғасырдың бірінші жартысында қағанат өркендеді. Бұл кезеңдегі әскери жорықтар барысында қағанаттың аумағы ұлғайып, экономикасы дами түсті Тон-ябғу тұсында Орталық Азия мемлекеттерiне қағанаттың қатаң бақылауы орнықты Тон-ябғу билiгi туралы Қытай шежiрешiсi: «Батыс варварлары ешқашан дәл осындай қуатты болған жоқ», – деп жазды Ешбар Елтеріс қаған билікті күшейтіп, «он тайпа» – «он оқ бұдун» жүйесін енгізді. Қа ­ғанның он оқ, он түменнен (әр түменде 10 мың қол) тұратын әскери жасағы болды. «Бұдун» сөзі ел, халық ұғымын білдіреді. Тон-ябғу өлімінен кейін мемлекетте ұзаққа созылған дағдарыс басталды. Дулу және нушеби одағы арасындағы билiк үшiн күрес дағдарыстың басты себебi болды

5 слайд

#6 слайд
Қай қаған тұсында Батыс Түрік қағанаты түпкілікті жеке мемлекетке айналды А/Бумын В /Үшлік С/Тардуш Д/Сатұқ Боғрахан Қай қаған кезінде Батыс Түрік қағанаты күшейді. а/ Тардуш в/ Ешбар Елтеріс с/ Қара Еске Қағанаттың үстем тайпалары а/Сары және қара в/ Дулу және нушеби с/ Батыс және Шығыс

6 слайд

#7 слайд
•Батыс Түрік қағанатының әлеуметтік құрылымына сәйкес әрбір топтың белігілі бір қызметі болған. Төменде берілген әлеуметтік топтардың қоғамда атқарған қызметіне байланысты дұрыс жұптастырылмаған нұсқаны анықтаңыз: •А. Ябғу, шад, елтебер – қаған әулетіне тиесілі жоғары лауазым •В. «Қара бұдындар» – қарапайым халық. •С. «Тат» – тәуелдi алым-салық төлеушiлер •D. Бектер – сот істерін атқарғандар. Бұл маңызды!

7 слайд

#8 слайд
8 Батыс Түрік қағанаты VII ғасырдың бірінші жартысында, қай қағандар тұсында өркендеді. а/ Шегу мен Тон-ябғу в/ Ешбар Елтеріс с/ Қара Еске Қағанның қысқы ордасы Шу өзенi алқабындағы iрi сауда, қолөнер орталығы а/ Суяб в/ Мыңбұлақ с/ Карантия Жазғы ордасы Испиджаб маңындағы а/ Суяб в/ Мыңбұлақ с/ Карантия Бұл маңызды!

8 слайд

#9 слайд
Қаған билікті күшейтіп, «он тайпа» – «он оқ бұдун» жүйесін енгізді а/ Тон-ябғу в/ Ешбар Елтеріс с/ Қара Еске «Бұдун» сөзі мағынасы а/«Түрік» в/ «берік, күштi» с/ел, халық Тон-ябғу өлімінен кейін мемлекетте ұзаққа созылған дағдарыс басталды. Қандай одақтар арасындағы билiк үшiн күрес дағдарыстың басты себебi болды? а/ Дулу және нушеби в/ Қытайдың шапқыншылығы с/Батыс және шығыс арасындағы бақталас

9 слайд

#10 слайд
Өзара тайпалық қырқыс және қаған билiгінiң әлсiреуi Таң империясы әскерiнің Жетiсуға баса-көктеп кiруіне әкелді. Батыс түркiлер Қытайға тәуелдi болып қалды. Төменгi Едiл бойында және Солтүстік Кавказдың шығысында 1 2 Солтүстiк-шығыс және Орталық Қазақстан аймағында – Қимақ қағанаты 3 •Жетiсуда–Түргеш мемлекетi қалыптасты. Қазақстанның батысында – Оғыз мемлекетi

10 слайд

#11 слайд
11 Батыс Түрiк қағанатын да көшпелi және отырықшы- егiншiлiктiң бiртұтас жүйесi дамыды. Қағанат халқы қолөнер, сауда, егiншiлiк және малшаруашылығымен айналысты VI–VIII ғасырларда Шу алқабында түркі, соғды, сириялықтар мен парсылар қоныстанған 20-ға жуық iрi қалалар мен қоныстар болды.

11 слайд

#12 слайд
А Бумын Мұқан Иштеми В Үшлік Сұлық (Сұлу)Қара-Еске С Тардуш Шегу мен ТонЕшбар Елтеріс Д Сатұқ Боғрахан Табучна Наркеш Дайын Батыс түрік қағанатының қағандарын белгілеңіз.

12 слайд

#13 слайд
ШЫҒЫС ТҮР IК ҚАҒАНАТЫ (682–744 жылдар) 13

13 слайд

#14 слайд
682 жылы Қытаймен соғыс барысында шығыс түркілер өз өз мемлекетін Монғолия аумағында құрылды. Шығыс Түрiк қағанаты Қапаған қаған тұсында Орталық Азияны бағындырды

14 слайд

#15 слайд
716 жылы Бiлге қаған Шығыс Түрiк қағанатының билеушiсi болды. Бiлге қаған мен оның iнiсi Күлтегiн Түрiк қағанатын қайта өркендеттi. Бiлге Қытаймен соғыстағы жеңiсi арқылы ұтымды бейбiт келiсiмге қол жеткiздi.

15 слайд

#16 слайд
Қытай императоры Түрiк ордасына үлкен көлемде жiбек жiбердi. Бұл Қытайдың солтүстік шегарадағы бейбiт өмiр үшiн төлемі еді.

16 слайд

#17 слайд
731 жылы Күлтегiн, көп ұзамай Бiлге дүние салды. Орхон өзенi маңында Бiлге мен Күлтегiнге арналып құлпытастар орнатылды. Бұл құлпытастар Түрiк қағанаты тарихының жылнамасы болып табылады. 744 жылы бiрiккен ұйғыр және қарлұқ күштерi Шығыс Түрік қағанатын талқандады. Ашина әулетi өмiр сүруiн тоқтатты.

17 слайд

#18 слайд
Бiлге қаған мен оның iнiсi қай қаған тұсында Түрiк қағанатын қайта өркендеді а/ Қапаған в/ Бiлге қаған с/ Күлтегін 682 жылы Шығыс түріктері өз мемлекетін қалпына келтірген жер: А) Шығыс Иран; В) Монғолия; С) Қытай; Д) Тибет; Е) Жетісу; 716 жылы қай қаған Шығыс Түрiк қағанатының билеушiсi болды а/ Қапаған в/ Бiлге қаған с/ Күлтегін Шығыс Түрiк қағанаты қай қаған тұсында Орталық Азияны бағындырды. а/ Қапаған в/ Бiлге қаған с/ Күлтегін Қай жылы бiрiккен ұйғыр және қарлұқ күштерi Шығыс Түрік қағанатын талқандады. а/ 603 в/ 744 с/ 840 18 Бұл маңызды!

18 слайд

#19 слайд
Зейін қойып тыңдағаныңызға рақмет! ҰБТ дан 140 балл Тарихтан 20\20 Алу нәсіп болсын!

19 слайд