#1 слайд
Өзбекәлі Жәнібеков атындағы Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті Тақырып: Буллингтен қорған. Орындаған: Зиап Диас Тобы: 1402-22 Қабылдаған: Маханбетов Тұрарбек 2024 жыл

1 слайд

#2 слайд
ТӘРБИЕ САҒАТЫНЫҢ МАҚСАТЫ: •Буллинг не екенің түсіндіру. •Оқушыларға буллингтің түрлерін түсіндіру. •Буллингтен қорғанудың тәсілдерін үйрету. •Бір-біріне құрмет пен қолдау көрсету маңыздылығын жеткізу. •Күтілетін нәтиже: •Оқушылар буллингтің қауіпті екенін түсінеді және оған қарсы әрекет ету жолдарын меңгереді. •Бір-біріне құрмет көрсету мен қолдау көрсету дағдыларын қалыптастырады.

2 слайд

#3 слайд
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ АХУАЛ ТУҒЫЗУ: Балалар шаттық шенберің құрып, бір-біріне жылы лебіздерін білдіреді!

3 слайд

#4 слайд
МИҒА ШАБУЫЛ: «Буллинг» дегеніміз не? «Буллинг» деген сөзді естігенде ойларыңа не келеді?

4 слайд

#5 слайд
ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҚ ОЯТУ: Видеоролик көрсету: Буллингтің зияны туралы қысқа бейнеролик. https://youtu.be/rO0uamX2bDY?si=0QNA2PNXD9jUDGmC

5 слайд

#6 слайд
БУЛЛИНГ ДЕГЕНІМІЗ НЕ? Буллинг – бұл бір адамды немесе топты әдейі қорлау, кемсіту, мазалау немесе қорқыту әрекеті. Ол қайталанатын және жоспарлы түрде жасалуы мүмкін. Буллинг жеке адамға физикалық, эмоционалдық, психологиялық зиян тигізеді.

6 слайд

#7 слайд
БУЛЛИНГТІҢ ТҮРЛЕРІ: Буллингтің 4 түрі бар олар: Физикалық буллинг Вербалды буллинг Әлеуметтік буллинг 1.Кибербуллинг

7 слайд

#8 слайд
ФИЗИКАЛЫҚ БУЛЛИНГ : Физикалық буллинг – күш көрсетіп, әлімжеттік жасау: итеріп жіберу, құлату, тебу, ұру, қолын қайыру, денесін зақымдау. Көбіне балалар мұны ата- анасына айтпайды. Тек жырық, соққы белгісі арқылы білесіз.

8 слайд

#9 слайд
ВЕРБАЛДЫ БУЛЛИНГ: Вербальді буллинг – сөзбен намысына тию, мазақ ету, келемеждеу, ар-ұятын таптау, қорқыту, т.б. Вербальді буллингке тап болған баланың ең әуелі тәбеті нашарлайды. Өзімен-өзі болып қалады. Өзін ренжіткен сөзді айтып, «Мен сондаймын ба?» деп сұрауы мүмкін.

9 слайд

#10 слайд
ӘЛЕУМЕТТІК БУЛЛИНГ: Әлеуметтік буллинг – бұл құрбанды ортадан бөлектеу, ортақ шаралардан шектеу. Мысалы, барлығын шақырып, бір баланы әдейі туған күнге шақырмау, жарыстарға қатыстырмау, командаға алмау, ешкімнің онымен дос болмай, шетке ысыруы. Белгілері: бала көбіне жалғыз жүреді, достары жоқ, сыныптастары туралы ештеңе айтпайды, үнемі көңілсіз. .

10 слайд

#11 слайд
КИБЕРБУЛЛИНГ Кибербуллинг – әлеуметтік желі, байланыс құралдары арқылы зиян келтіру. Біреуге жария түрде жала жабу немесе жеке хаттармен қорқыту. Мұның белгілері: бала алаңдап телефонына жабыса береді, көңіл-күйі төмендеп кетеді, ұйқысы нашарлайды.

11 слайд

#12 слайд
СЕРГІТУ СӘТІ Пазл ойының ұйымдастыру: балаларға кесілген пазл суреттерін беріп, балалар оны құрастырып, өз ойларын айтады.

12 слайд

#13 слайд
БУЛЛИНГТІҢ ПАЙДА БОЛУ КЕЗІ: "Балалар арасындағы буллинг бұрыннан бар нәрсе. Тек қазіргі уақытта телефонға түсіріп алу, оны таратып жіберу секілді әрекеттер бұл мәселені одан бетер өршітіп жіберді. Сонымен қатар қазір буллингтің физикалық түріне қарағанда психологиялық шабуылы көбірек байқалады. Балалар арасындағы суицидтің көп белең алып кетуі де осыған байланысты. Алайда біз бұдан физикалық буллингке қарағанда оның психологиялық түрі қауіпті болады деп айта алмаймыз. Бұлардың екеуі де қауіпті. Мысалы, физикалық шабуыл кезінде қудалауға ұшыраған баланы итеріп жіберіп немесе ауыр соққы жасаса, психологиялық түрінде баланы шеттету, мазақтау, күлкіге айналдыру болады. Мұның барлығы да ақыл-есі қатпаған жасөспірімге ауыр әсер етеді", –  дейді психолог.

13 слайд

#14 слайд
БУЛЛИНГТІҢ САЛДАРЫ: Буллингтің адам өміріне тигізетін әсері. Буллинг әсерінен болған зиянды келесідей топтарға жіктейміз: Психологиялық, әлеуметтік, физиологиялық – күйзеліс пен эмоционалды қажу; Өзіне деген сенімнің төмен болуы; сабақ үлгерімінің нашарлауы; Икемді дағдылары (креативті ойлау, логикалық ойлау, шығармашылық ойлау және тағы да басқалар) дұрыс қалыптаспайды. •Ол балалардың қоршаған ортадағы адамдармен тіл табысуы бәсендеу себебінен көптеген қиыншылықтар кездеседі, оқушылар өз эмоцияларымен, сезімдерімен бөлісе алмайды.

14 слайд

#15 слайд
БУЛЛИНГКЕ ЖИІ КІМДЕР ТАП БОЛАДЫ? Тәжірибелі психолог мамандардың зерттеуі бойынша, тұйық, момын, көнгіш балалар буллингке жиі тап болады. Себебі, интроверт балаларды басқару, ұрып-соғу оңай әрі олар ата-анасына жиі шағымдана бермейді. Одан бөлек оқу үлгерімі жоғары оқушылар да, бет әлпетінде, дене бітімінде қандай да бір ерекшелік бар (бетінде меңі бар немесе көзілдірік тағатын) оқушылар да, отбасылық жағдайы төмен оқушылар да жиі буллингтің құрбаны болады.

15 слайд

#16 слайд
ОҚУШЫЛАР БІР-БІРІНЕ ҚАЛАЙ ҚЫСЫМ КӨРСЕТЕДІ? – ақша талап етеді, ұрлық жасауға еріксіз итермелейді; – топтасып көздеген оқушыныаяусыз ұрып, соққыға жығады; – жағымсыз әдеттерді жасауға күштейді, мәселен, шылым шегу, кәмелет жасқа толмай ішімдік ішу; – буллингке ұшыраған оқушының жекеменшік заттарын иемденіп, күштеп тартып алады; – отбасындағы адамдарды да кемсітіп, зиян келтіреді; – сатып алуға тыйым салынған заттарды заңсыз сатып алуға итермелейді.

16 слайд

#17 слайд
Осы уақытқа дейін кемсіту әрекеттері бойынша ұл балалар жиі көзге түсіп, сынға ұшырап, заңды түрде жауапқа тартылған болатын. Қазір қыздар арасындағы буллингтің өршіп бара жатқанын әлеуметтік желілерде тараған ақпараттар мен бейнежазбалар дәлелдейді. Буллингтің соңы сорақы-лыққа айналуы ғажап емес. . Сол себепті ата-аналар баласының жай-күйін, психологиялық саулығын қадағалауы қажет. Сонымен қатар, буллингке жол бермес үшін ұстаздар әр оқушының мінез-құлқына, мектептен кейінгі әрекеттеріне назар аударып, қатаң бақылауда ұстауға тиіс. Себебі, мектепте ұстаздың, отбасында ата- ананың назарынан тыс қалған жасөспірімдер буллингтің өршуіне үлес қосуы мүмкін.

17 слайд

#18 слайд
БУЛЛИНГТЕН ҚОРҒАНУ ТӘСІЛДЕРІ: Сабыр сақтаңыз : Буллинг жасаған адамға эмоцияңызды білдірмеңіз. Олар сіздің реакцияңызды көргісі келеді. Өзіңізге сенімді болыңыз: Өз-өзіңізді сенімді түрде ұстаңыз, басыңызды тік көтеріп, сабырлы дауыспен жауап беріңіз. Әзілмен жауап беру: Кейде жеңіл әзіл буллингтің әсерін азайта алады. Мысалы, "Бұған қатты дайындалыпсың ғой, жақсы шықты!" деп айту. Мұғалімдерге немесе ата-анаға айту: Буллинг жайлы жауапты адамдарға хабарлаңыз. Олар жағдайды шешуге көмектеседі. Құрдастардан қолдау іздеу: Достарыңызбен бірге болыңыз. Топта жүрген адамды буллинг жасау қиын. Жақсы достар табу: Қолдау көрсететін, позитивті адамдармен қарым- қатынасты нығайтыңыз.Құпиялылықты сақтау: Әлеуметтік желілердегі жеке ақпаратты қорғаңыз. Жауап бермеу: Онлайн буллингке жауап қайтармаңыз, керісінше, оны блоктап, шағымдану құралдарын қолданыңыз. Психологиялық көмек: Егер буллинг сіздің эмоциялық жағдайыңызға әсер етсе, психологтан көмек алыңыз. Буллингке қарсы тұру үшін ең маңыздысы – өзіңізді бағалауды жоғалтпау және дұрыс қолдау табу.

18 слайд

#19 слайд
СҰРАҚТАР СӨЙЛЕЙДІ ӘДІСІ: •Әр оқушы тақтаға кезек-кезек шығып сұрақтарға жауап беріп, өзінің силығын алады.

19 слайд

#20 слайд
БУЛЛИНГ СЕБЕПТЕРІ Буллинг - тәрбие мен қоғамның психологиялық мәдениетінің төмендігінің проблемасы болып табылады. Өкінішке орай бұл құбылыс күн санап өсіп келеді. Әлем бойынша қарыштап өсіп жатқан бұзақылық тенденциясының себебін осы саланың мамандары бірнеше әлеуметтік факторлармен түсіндіреді: жұмыссыздық, ⁃ кедейлік, ⁃ қылмыс көлемінің көптігі, ⁃ тиісті заңдардың жоқтығы, немесе заңдардың ⁃ пайдасыздығы мен әлсіздігі.

20 слайд

#21 слайд
БУЛЛИНГТІ ТОҚТАТУ ЖӘНЕ АЛДЫН АЛУ: Буллинг әдетте жабық процес болып табылады. Мұғалімдер көп жағдайда немқұрайлы әрекет танытып, мәселені көрмеген бола салады. Ата-аналар болса өз баласына не болып жатқанынан беймәлім күй кешеді. Ал буллер де, жәбірленуші де өз проблемаларын ашып айта қоймайды. Баланың басына төнген мәселені ата-аналар төмендегі белгілер арқылы анықтай алады: ұйқысыздық, кенеттен салмақ қосу немесе азып кету, кекештену, тик (еріксіз бас, қол, иық, т.б. қозғалысы) пайда болуы, іш ауруы, асқазан ауруы, бас ауруы (мигрень). •

21 слайд

#22 слайд
НЕЛІКТЕН АДАМДАР БІР-БІРІН ҚОРЛАП, ҚИЯНАТ ЖАСАЙДЫ? •Қандай себеп болмасын, қорлау – қашан да жаман қылық. •Әдетте біреуді қорлап жүрген адам басқаларды көре алмайды немесе қызғанады •басқаларға ұнағысы келеді •өзін басқаларға қарағанда жоғары екенін сезінгісі келеді •достары сияқты болғысы келеді •оны барлығы тындағанын қалайды •өзгелердің қорлауынан зардап шеккен •қорлау басқаларға қасірет тудыратынын түсінбейді

22 слайд

#23 слайд
СЕН ӘРДАЙЫМ 111 СЕНІМ ТЕЛЕФОНЫНА ҚОҢЫРАУ ШАЛУЫНА БОЛАДЫ: Бұл қызмет сондай-ақ «жедел желі» деп аталады. Мұнда саған қиындықтарыңмен күресуге көмектесу үшін арнайы адамдар жұмыс істейді. Сен кез келген уақытта үй немесе ұялы телефоннан 111 нөміріне қоңырау шала аласың – олар тәулік бойы жұмыс атқарады. Қоңырау шалған кезде, басыңнан қандай оқиға өтіп жатқанын баяндап бер, содан кейін олар саған әрі қарай не істеу керектігін айтып, кеңес береді.

23 слайд

#24 слайд
БУЛЛИНГ ПЕ? ӘЛДЕ ЖӘЙ ҒАНА ӘЗІЛ МЕ? Егер сені біреу мазақ қылған жағдайда немесе достарыңмен жанжалдасып қалғанда, саған бәрі де жаман көрініп, барлық адамдар саған қарсы деген ой туындайды. Тіпті «бұл жәй ғана әзіл-қалжың ғой» деп айтқан жағдайда да, сен өзіңді әлі де ыңғайсыз сезінуің мүмкін. Бірақ, бұның барлығы өткінші екенін ұмытпа.

24 слайд

#25 слайд
ТОПТЫҚ ЖҰМЫС: Әр топқа ситуациялық тапсырма беру: Әр топ постер жазып, өздерінің жазған постерлерін қорғайды.

25 слайд

#26 слайд
ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ: •“Буллингке қарсы қандай әрекеттер жасай аламыз?” Қандай қорғану әдістерін үйрендіңдер? Қорытынды кеңестер: 1. Өзіңді құрметте және сенімді бол. 2. Қорқытқан жағдайда үлкендерге айту. 3. Достарыңды қолда, ешкімді жалғыз қалдырма.

26 слайд

#27 слайд
РЕФЛЕКСИЯ ЖАЗУ: Оқушылар өз сезімдерін қағазға жазып, қоржынға салады. Мысалы: «Мен бүгінгі сабақтан не үйрендім?»

27 слайд

#28 слайд
ҚОРЫТЫНДЫ: Буллинг – әлемдік деңгейдегі өзекті проблема. «Буллинг» пайда болғаннан бері онымен күресу шара-лары әр елде жүріп жатыр. Мәселен, буллингтің өршіп тұрған мекені болып саналатын Ұлыбритания буллингті жою мақсатында мектептегі оқу жүйесіне арнайы сабақ енгізген. Британдық мектептерде апта сайын «Жеке және әлеуметтік білім» (Personal and Social Education) сабағы өткізіледі. Бұл мектептегі буллингтің алдын алуға септігін тигізеді. Ал, Оңтүстік Кореяда түрлі бағдарламалар, телехикаялар арқылы буллингпен күресуге үндейді. «Сен кімсің – Мектеп 2015», «Ашулы ана», «Менің балам Джая» деген корей телехикаялары Оңтүстік Кореядағы буллингке ұшыраған жасөспірімдердің жағдайын суреттеген. Қай елде болсын, қорлық көрсету, қысым келтіру әрекеттері тіркелген және заң жүзінде жауапқа тартылып келеді.

28 слайд

#29 слайд
ҮЙ ТАПСЫРМАСЫ: Буллинг туралы шағын әңгіме немесе сурет салу

29 слайд