Дамуында ауытқушылығы бар балаларды әртүрлі жас кезеңдерінде психологиялық-педагогикалық зерттеу ерекшеліктері
Дамуында ауытқушылығы бар балаларды әртүрлі жас кезеңдерінде психологиялық-педагогикалық зерттеу ерекшеліктері

#1 слайд
Дамуында ауытқушылығы бар
балаларды әртүрлі жас кезеңдерінде
психологиялық-педагогикалық
зерттеу ерекшеліктері
Дайындаған:
Қуекесова Г.
1 слайд
Дамуында ауытқушылығы бар балаларды әртүрлі жас кезеңдерінде психологиялық-педагогикалық зерттеу ерекшеліктері Дайындаған: Қуекесова Г.
#2 слайд
Жоспар
1. Мектеп жасындағы балаларды
психологиялық-педагогикалық зерттеу.
2. Жасөспірім жасындағы балаларды
психологиялық-педагогикалық зерттеу.
2 слайд
Жоспар 1. Мектеп жасындағы балаларды психологиялық-педагогикалық зерттеу. 2. Жасөспірім жасындағы балаларды психологиялық-педагогикалық зерттеу.
#3 слайд
Психологиялық тексеру кезінде даму деңгейі анықталады, баланың әлеуетті
мүмкіндіктері белгіленеді. Психолог үлгермеушіліктің, шашыраңқылықтың,
ұмытудың, ойлау операцияларының өтуіндегі бұрмалаушылықтың,
тұжырымдар мен ой-пікірлерді құрудағы себептерін анықтайды. Бұл, көбінесе
психикалық дамуы тежелген (ПДТ) балалар болып табылады, бұл балалардың
жадының барлық түрлері, сондай-ақ сөздерді дыбысты қ талдау кезіндегі
қиындықтар зардап шегеді. Бастауыш сынып оқушыларын психологиялық-
педагогикалық оқытудың ерекшеліктері
3 слайд
Психологиялық тексеру кезінде даму деңгейі анықталады, баланың әлеуетті мүмкіндіктері белгіленеді. Психолог үлгермеушіліктің, шашыраңқылықтың, ұмытудың, ойлау операцияларының өтуіндегі бұрмалаушылықтың, тұжырымдар мен ой-пікірлерді құрудағы себептерін анықтайды. Бұл, көбінесе психикалық дамуы тежелген (ПДТ) балалар болып табылады, бұл балалардың жадының барлық түрлері, сондай-ақ сөздерді дыбысты қ талдау кезіндегі қиындықтар зардап шегеді. Бастауыш сынып оқушыларын психологиялық- педагогикалық оқытудың ерекшеліктері
#4 слайд
Балаларды психологиялық-педагогикалық
тексеру міндеттері:
дамуындағы ауытқуларды
ерте анықтау, оларды түзету
және мінез-құлқындағы,
қызметіндегі
бұзылушылықтардың алдын
алу; зерттелетін баладағы
бастапқы бұзушылықтардың
себептері мен сипатын
анықтау, сондай-ақ бұл
бұзушылықтың ауырлық
дәрежесін анықтау; зерттелетін баланың
жеке-психологиялық
ерекшеліктерді
анықтау (жеке және
зияткерлік);
баланы тәрбиелеу
жағдайын анықтау;түзету жұмысының
жеке бағдарламасын
әзірлеу;ата-аналармен және
балалармен түзету
жұмыстарын
ұйымдастыру.
4 слайд
Балаларды психологиялық-педагогикалық тексеру міндеттері: дамуындағы ауытқуларды ерте анықтау, оларды түзету және мінез-құлқындағы, қызметіндегі бұзылушылықтардың алдын алу; зерттелетін баладағы бастапқы бұзушылықтардың себептері мен сипатын анықтау, сондай-ақ бұл бұзушылықтың ауырлық дәрежесін анықтау; зерттелетін баланың жеке-психологиялық ерекшеліктерді анықтау (жеке және зияткерлік); баланы тәрбиелеу жағдайын анықтау;түзету жұмысының жеке бағдарламасын әзірлеу;ата-аналармен және балалармен түзету жұмыстарын ұйымдастыру.
#5 слайд
Ерте және мектеп
жасындағы балалардың
танымдық қызметін
бағалаудың негізгі
параметрлері
тапсырманы
орындау тәсілдері; тексеру
процесіндегі
үйрену қабілеті; өз қызметінің
нәтижесіне
көзқарас.тапсырманы
қабылдау;
5 слайд
Ерте және мектеп жасындағы балалардың танымдық қызметін бағалаудың негізгі параметрлері тапсырманы орындау тәсілдері; тексеру процесіндегі үйрену қабілеті; өз қызметінің нәтижесіне көзқарас.тапсырманы қабылдау;
#6 слайд
Тексеру
процесіне
ұсыныстар: Бала тапсырма
орындаған кезде
жіберілген қателері,
баяу қарқыны
ересектер тарапынан
төзбеушілік
тудырмауы тиіс. Тапсырманы орындау
үшін балаға жеткілікті
уақыт береді, әрбір
әрекет кезінде ештеңе
сұрамай, оған өз
бетінше тапсырманы
орындауға мүмкіндік
береді, содан кейін
қажет болған жағдайда
көмек көрсетеді.
Кішкентай балаға
ауызша формада
тапсырма беру
тиімсіз. Ересек
адамның іс-әрекеті
оларды
алмастырмайд ы. Ересек адам баланың
жағдайына мұқият
болуы керек, оның
дәрежесін ескереді.
Егер ол шаршаса,
қаламаса баланы
тексермейді. 3-4
жастағы баланы
тексеру ұзақтығы 15-20
минуттан аспайды.
6 слайд
Тексеру процесіне ұсыныстар: Бала тапсырма орындаған кезде жіберілген қателері, баяу қарқыны ересектер тарапынан төзбеушілік тудырмауы тиіс. Тапсырманы орындау үшін балаға жеткілікті уақыт береді, әрбір әрекет кезінде ештеңе сұрамай, оған өз бетінше тапсырманы орындауға мүмкіндік береді, содан кейін қажет болған жағдайда көмек көрсетеді. Кішкентай балаға ауызша формада тапсырма беру тиімсіз. Ересек адамның іс-әрекеті оларды алмастырмайд ы. Ересек адам баланың жағдайына мұқият болуы керек, оның дәрежесін ескереді. Егер ол шаршаса, қаламаса баланы тексермейді. 3-4 жастағы баланы тексеру ұзақтығы 15-20 минуттан аспайды.
#7 слайд
Балаларды мектептегі оқуға бейімдеп, жетілдіруде
психологиялық-педагогикалық диагностикаға қатысты
негізгі жағдайларды белгілі бір қисынға келтіруге
болады:
Мектепке жетілдіру мен оқуға бейімдеу барысы деңгейінің өлшемдері оқу бағдарламасындағы оқыту мен
тәрбиелеу мақсаттарымен байланысты болып табылады;
Балаларды мектептегі оқуға және жағдайларға бейімдеуде, педагогтар мен психологтардың
психодиагностикалық іс-әрекеттері, бала тұлғасын дамытудың құрамды бөлігі болуы тиіс;
Мектепке жетілдірудегі педагогтар мен психологтардың психодиагностикалық әрекеттерінің ең бірінші
міндеті, балалардың мектептегі оқуға бейімделуі, балалар жайлы психологиялық ақпаратты алу болып
табылады.
7 слайд
Балаларды мектептегі оқуға бейімдеп, жетілдіруде психологиялық-педагогикалық диагностикаға қатысты негізгі жағдайларды белгілі бір қисынға келтіруге болады: Мектепке жетілдіру мен оқуға бейімдеу барысы деңгейінің өлшемдері оқу бағдарламасындағы оқыту мен тәрбиелеу мақсаттарымен байланысты болып табылады; Балаларды мектептегі оқуға және жағдайларға бейімдеуде, педагогтар мен психологтардың психодиагностикалық іс-әрекеттері, бала тұлғасын дамытудың құрамды бөлігі болуы тиіс; Мектепке жетілдірудегі педагогтар мен психологтардың психодиагностикалық әрекеттерінің ең бірінші міндеті, балалардың мектептегі оқуға бейімделуі, балалар жайлы психологиялық ақпаратты алу болып табылады.
#8 слайд
Балаларға психодиагностикалық зерттеулер жүргізгенде,
мынандай моральді-этикалық сипаттамасы бар талаптар
қойылады:
1. Психодиагностикалық зерттеулердің нәтижелері балаларға зиянын
келтірмеуі керек.
2. Балаларға диагностикалық зерттеулер, тек балалардың өздерінің
және олардың ата-анасының рұқсатымен жүргізілуі тиіс.
3. Ата-ана құқығынан айырылған ата-аналар өз балаларының
психологиялық зерттеулерінің нәтижелерінің қорытындысын психолог
маманнан білуге болады.
4. Психодиагностикалық зерттеудің нәтижесінде анықталған басқа факторлардан
баланың тағдырын, яғни мектептегі оқуға бейімделуі мен тәрбие мүмкіндігін, ата-
аналар мен психолог-педагогтардың пікірінсіз шешілмеуі тиіс.
5. Мектепке дейінгі мекемелер мен мектепте қызмет атқаратын
психологтар психодиагностикалық жұмыстарды тәрбиешілер мен
мұғалімдермен бірге тығыз байланыста болып атқаруы қажет.
8 слайд
Балаларға психодиагностикалық зерттеулер жүргізгенде, мынандай моральді-этикалық сипаттамасы бар талаптар қойылады: 1. Психодиагностикалық зерттеулердің нәтижелері балаларға зиянын келтірмеуі керек. 2. Балаларға диагностикалық зерттеулер, тек балалардың өздерінің және олардың ата-анасының рұқсатымен жүргізілуі тиіс. 3. Ата-ана құқығынан айырылған ата-аналар өз балаларының психологиялық зерттеулерінің нәтижелерінің қорытындысын психолог маманнан білуге болады. 4. Психодиагностикалық зерттеудің нәтижесінде анықталған басқа факторлардан баланың тағдырын, яғни мектептегі оқуға бейімделуі мен тәрбие мүмкіндігін, ата- аналар мен психолог-педагогтардың пікірінсіз шешілмеуі тиіс. 5. Мектепке дейінгі мекемелер мен мектепте қызмет атқаратын психологтар психодиагностикалық жұмыстарды тәрбиешілер мен мұғалімдермен бірге тығыз байланыста болып атқаруы қажет.
#9 слайд
5-7 жастағы балаларды психологиялық-
педагогикалық тексеру
ата-аналардың
(немесе
оларды
алмастыратын
тұлғалардың)
қатысуы; олардың
арасында ерекше,
сенімді қарым-
қатынас жасау
мақсатында
ересектердің
баламен
мейірімді қарым-
қатынасын
орнату; тапсырмаларды
орындау кезінде
қиындықтар
туындаған жағдайда
балаға көмек
көрсету, кейін оның
мүмкіндіктерін
ескере отырып,
бірқатар
тапсырмалар ұсыну
қажет.танымдық
қиындықтарға
байланысты
деңгейлік
тапсырмаларды
ұсыну;
9 слайд
5-7 жастағы балаларды психологиялық- педагогикалық тексеру ата-аналардың (немесе оларды алмастыратын тұлғалардың) қатысуы; олардың арасында ерекше, сенімді қарым- қатынас жасау мақсатында ересектердің баламен мейірімді қарым- қатынасын орнату; тапсырмаларды орындау кезінде қиындықтар туындаған жағдайда балаға көмек көрсету, кейін оның мүмкіндіктерін ескере отырып, бірқатар тапсырмалар ұсыну қажет.танымдық қиындықтарға байланысты деңгейлік тапсырмаларды ұсыну;
#10 слайд
денсаулығы; барлық психикалық
функциялардың
жеткілікті даму деңгейі;
танымдық белсенділік,
сабаққа қызығушылық.
қоршаған орта туралы
білім мен түсініктердің
жеткілікті қоры,
сауаттылықтың, есептің
элементтерін меңгеру; құрдастарымен және
ересектермен қарым-
қатынас дағдыларының
қалыптасуы; эмоциялық ерік-
жігерлік жетілуі;М ектепте оқытуды
бастау үшін балада
қажетті базаның
қалыптасуы өте
маңызды:
10 слайд
денсаулығы; барлық психикалық функциялардың жеткілікті даму деңгейі; танымдық белсенділік, сабаққа қызығушылық. қоршаған орта туралы білім мен түсініктердің жеткілікті қоры, сауаттылықтың, есептің элементтерін меңгеру; құрдастарымен және ересектермен қарым- қатынас дағдыларының қалыптасуы; эмоциялық ерік- жігерлік жетілуі;М ектепте оқытуды бастау үшін балада қажетті базаның қалыптасуы өте маңызды:
#11 слайд
11 слайд
#12 слайд
Жасөспірімдер жасы - бұл балалар мен
ересектер арасындағы өтпелі кезең, осы жасқа
ғана тән ерекше белгілері бар баланың даму
кезеңі. Жасөспірімдік жаста баланың
анатомиялық физиологиялық жай-күйінің және
оның психикасының күрт сапалық өзгеруі орын
алады. Жасөспірім жасындағы балаларды
психологиялық-педагогикалық зерттеу
12 слайд
Жасөспірімдер жасы - бұл балалар мен ересектер арасындағы өтпелі кезең, осы жасқа ғана тән ерекше белгілері бар баланың даму кезеңі. Жасөспірімдік жаста баланың анатомиялық физиологиялық жай-күйінің және оның психикасының күрт сапалық өзгеруі орын алады. Жасөспірім жасындағы балаларды психологиялық-педагогикалық зерттеу
#13 слайд
психиканың
ерекшеліктерінің біліктілігі,
бұзылған және сақталған
функцияларын анықтау; оқудағы жеке
қиындықтардың
себептерін анықтау үшін
жасөспірім психикасының
жай-күйін зерттеу және
саралау; кәсіптік бағдар беру
мақсатында психикалық
қызметтің құрылымы.Зерттеудің негізгі міндеттері:
13 слайд
психиканың ерекшеліктерінің біліктілігі, бұзылған және сақталған функцияларын анықтау; оқудағы жеке қиындықтардың себептерін анықтау үшін жасөспірім психикасының жай-күйін зерттеу және саралау; кәсіптік бағдар беру мақсатында психикалық қызметтің құрылымы.Зерттеудің негізгі міндеттері:
#14 слайд
М ұнда баламен қарым — қатынас
орнатқан кезде жасөспірімдік жастағы
ерекшеліктерді-дербестік үрдістерін,
сезімін ескеру өте маңызды. Д амуында ауытқулары бар
жасөспірімдерде бұл қасиеттер
қалыпты дамып келе жатқан
балалардан аз дәрежеде көрінсе де,
оларды назарға алған жөн.
Б аланың сөйлеу және
интеллектуалдық ерекшеліктерін
ескере отырып, зерттеу әдіс-темелерін
мұқият таң-дау қажеттілігі туралы
есте сақтау қажет. Дамуында ауытқулары бар
жасөспірімдердің психологиялық
зерттеулерін жүргізу процедурасының
ерекшеліктері:
14 слайд
М ұнда баламен қарым — қатынас орнатқан кезде жасөспірімдік жастағы ерекшеліктерді-дербестік үрдістерін, сезімін ескеру өте маңызды. Д амуында ауытқулары бар жасөспірімдерде бұл қасиеттер қалыпты дамып келе жатқан балалардан аз дәрежеде көрінсе де, оларды назарға алған жөн. Б аланың сөйлеу және интеллектуалдық ерекшеліктерін ескере отырып, зерттеу әдіс-темелерін мұқият таң-дау қажеттілігі туралы есте сақтау қажет. Дамуында ауытқулары бар жасөспірімдердің психологиялық зерттеулерін жүргізу процедурасының ерекшеліктері:
#15 слайд
Мамандыққа бағыт беру
Психологиялық аспект
Медициналық аспект
Әлеуметтік
экономикалық аспектМамандыққа бағыт беру – жоғары
сынып оқушыларының тілегін,
денсаулық жағдайын, жеке басының
ерекшеліктерін, қоғамға қажеттілігін
ескере отырып, оқушыларға
мамандық таңдауға көмек көрсету
үшін ғылыми негізделген көп
аспектілі жүйе.
15 слайд
Мамандыққа бағыт беру Психологиялық аспект Медициналық аспект Әлеуметтік экономикалық аспектМамандыққа бағыт беру – жоғары сынып оқушыларының тілегін, денсаулық жағдайын, жеке басының ерекшеліктерін, қоғамға қажеттілігін ескере отырып, оқушыларға мамандық таңдауға көмек көрсету үшін ғылыми негізделген көп аспектілі жүйе.
#16 слайд
Оқушылардың
кәсіби ой-
ниетін анықтау Оқушылардың
мамандық
туралы
хабардарлығы
Табандылы
қты зерттеу
Кәсіби-
тұлғалық типті
бағалау Оқушылардың
кәсіби
қызығушылығы
мен бейімділігіОқушының өз қызығушылығын және
кәсіби бағытын анықтау үшін төмендегідей
зерттеу жұмыстарын жүргізуге болады:
16 слайд
Оқушылардың кәсіби ой- ниетін анықтау Оқушылардың мамандық туралы хабардарлығы Табандылы қты зерттеу Кәсіби- тұлғалық типті бағалау Оқушылардың кәсіби қызығушылығы мен бейімділігіОқушының өз қызығушылығын және кәсіби бағытын анықтау үшін төмендегідей зерттеу жұмыстарын жүргізуге болады:
#17 слайд
Атақты психолог ғалымдары Л.С. Выготский, А.И. Леонтьев, А.С.
Запорожец, Л.Д. Венгер, Д.Б. Эльконин, Е.И. Игнатьева, Ю.К. Бабанский,
И.Я. Лернер т.б. зерттеушілердің еңбектерінде мектеп жасына дейінгі
балалардың жеке басының қалыптасуына әсер ететін әртүрлі іс-
әрекеттердің ішіндегі ең маңыздысы шығармашылық белсенділіктің
сапалығына назар аударады. Алайда мектепке бару қарсаңында баланың
психологиялық даму деңгейінде жекелей өзгешеліктер өсе түседі. Бұл
өзгешеліктер мынадан көрінеді: балалар бір-бірінен ақыл-ой, адамгершілік
және жекелей дамуымен ажыратылады. Олай болатын болса, балаларға
психологиялық қолдау жасау бiлiм беру мекемелерiнiң (балабақша, мектеп)
ең негiзгi мiндетi болып табылады. Қорытынды
17 слайд
Атақты психолог ғалымдары Л.С. Выготский, А.И. Леонтьев, А.С. Запорожец, Л.Д. Венгер, Д.Б. Эльконин, Е.И. Игнатьева, Ю.К. Бабанский, И.Я. Лернер т.б. зерттеушілердің еңбектерінде мектеп жасына дейінгі балалардың жеке басының қалыптасуына әсер ететін әртүрлі іс- әрекеттердің ішіндегі ең маңыздысы шығармашылық белсенділіктің сапалығына назар аударады. Алайда мектепке бару қарсаңында баланың психологиялық даму деңгейінде жекелей өзгешеліктер өсе түседі. Бұл өзгешеліктер мынадан көрінеді: балалар бір-бірінен ақыл-ой, адамгершілік және жекелей дамуымен ажыратылады. Олай болатын болса, балаларға психологиялық қолдау жасау бiлiм беру мекемелерiнiң (балабақша, мектеп) ең негiзгi мiндетi болып табылады. Қорытынды
шағым қалдыра аласыз













