#1 слайд
Әшекейтас, абразив және пъезооптикалық шикізаттар Аты-жөні

1 слайд

#2 слайд
Ә ш е к е й т а с Әшекейтас — минералдар мен тау жыныстарының көркем бұйымдар және зергерлік әшекей заттар жасауға пайдаланылатын ерекше тобы. Оларға өрнекті, түс бояулары қанық, мөлдір әрі жарық сәулесін сындырып, шашырата алатындай оптикалық қасиеті бар көптеген минералдар мен тау жыныстары жатады.

2 слайд

#3 слайд
Әшекейтас ретінде құрамы мен тегі әр түрлі 100-ге жуық минералдар мен тау жыныстары пайдаланылады. Әшекейтастың құндылығына көптеген жағдай әсер етеді. Біріншіден, олардың таралу дәрежесіне байланысты. Мысалы, өте әдемі деген тастың өзі табиғатта кең таралған жағдайда құнсызданады. Бір кездердегі иризаттық қасиеті бар асыл тас – лабрадор Канада мен Украинада үлкен кендерінің ашылуына орай, қаптама тастар қатарына түсті. Екіншіден, әсемдік әлеміндегі өзгеріске байланысты бұйымдардың түр-түсінің өзгеріп отыруы әр түрлі сұраныс тудырады. Үшіншіден, асыл тастардың кен орындары әлемдегі санаулы елдердің еншісіне тиіп отыр.

3 слайд

#4 слайд
А с ы л т а с т а р қ ұ н д ы л ы ғ ы н а б а й л а н ы с т ы 3 т о п қ а б ө л і н е д і : 1. Зергерлік 2. Зергерлік-әшекейлік 3. Әшекейлік Өз кезегінде зергерлік және зергерлік-әшекейлік тастар бірнеше қатарға жіктеледі.

4 слайд

#5 слайд
З е р г е р л і к т а с т а р : • І қатар – қызыл лағыл (рубин), зүмірет (изумруд), алмас, көк жақұт (көк сапфир); • ІІ қатар – александрит, қызғылт-сары және күлгін жақұт (сапфир), асыл қара опал, асыл жадеит; • ІІІ қатар – демонтоид, шпинель, ақ және оттай қызыл опал, көгілдір зүмірет (аквамарин), топаз, родолит, турмалин; • І V қатар – хризолит, циркон, кунцит, ай тас (адуляр), күн тас (ферриортоклаз), сары, жасыл және қызғылт берилл, пироп, альмандин, бирюза, аметист, хризопраз, цитрин.

5 слайд

#6 слайд
З е р г е р л і к - ә ш е к е й л і к т а с т а р : • І қатар – лазурит, жадеит, нефрит, малахит, янтарь, түтін түстес және түссіз тау хрусталі; • ІІ қатар – агат, амазонит, күрең қызыл гематит, құбылма дала шпаты, обсидиан, эпидот.

6 слайд

#7 слайд
Ә ш е к е й л і к т а с т а р ғ а я ш м а , м ә р м ә р л і о н и к с , о б с и д и а н , г а г а т , т а с қ а а й н а л ғ а н а ғ а ш , л и с т в е н и т , ө р н е к т і к р е м е н ь , п е г м а т и т , а в а н т ю р и н д і к в а р ц и т , ф л ю о р и т , с е л е н и т , а г а л ь м а т о л и т , т ү с т і м ә р м ә р , т . б . ж а т а д ы .

7 слайд

#8 слайд
А б р а з и в т і м а т е р и а л д а р Абразивті материалдар (фр. abrasif – ұнтақтау, лат. abradere – қырып тастау) – бұл қаттылығы жоғары материалдар және әртүрлі материалдарды: металдарды, керамикалық материалдарды, тау жыныстарын, минералдарды, шыны, былғары, резеңке және т.б. бетін өңдеу үшін қолданылады

8 слайд

#9 слайд
Абразивті материалдар материалдарды тегістеу, жылтырату, өңдеу, үстіңгі өңдеу, кесу процестерінде қолданылады және әртүрлі металды және металл емес материалдарды дайындама өндіруде және өңдеуде кеңінен қолданылады.Ұзақ уақыт бойы табиғи абразивтік материалдар (зумруд, пемза, корунд, алмаз, кварц) қолданылды, 19 ғасырдың аяғынан бастап жасандылары (электрокорунд, кремний карбиді, бор карбиді, монокорунд, синтетикалық алмаз, және т.б.)қолданыла бастады.

9 слайд

#10 слайд
А б р а з и в т і м а т е р и а л д а р Абразивті материалдардың жарамдылығы физикалық және кристаллографиялық қасиеттерге байланысты; Олардың үйкеліс кезінде үшкір бұрышты бөлшектерге ыдырай білуі ерекше маңызды. Алмаз ең жоғары қасиетке ие. Абразивті материалды таңдау өңделген және өңделген материалдың физикалық қасиеттеріне, сондай-ақ өңдеу сатысына байланысты (дөрекі ұнтақтау, тегістеу және жылтырату) және абразивті материалдың қаттылығы өңделген материалдың қаттылығынан жоғары болуы керек.

10 слайд

#11 слайд
Абразивті материалдар қаттылығы бойынша (өте қатты, қатты, жұмсақ) және химиялық құрамы бойынша жіктеледі, ал ұнтақтау дәнінің өлшемі бойынша (ірі немесе ірі, орташа, майда, қосымша майда), түйір өлшемі микрометрмен немесе тормен өлшенеді. Абразивті материалдар қаттылығымен, сынғыштығымен, абразивтілігімен, механикалық және химиялық төзімділігімен сипатталады.

11 слайд

#12 слайд
П ь е з о о п т и к а л ы қ ш и к і з а т Пьезооптикалық шикізат – радиоэлектрондық және оптикалық өнеркәсіпте қолданылатын металл емес пайдалы қазбалар. Пьезооптикалық шикізаттың кристалдары пьезоэлектрлік әсерге (кварц) және қос сынғыштыққа (кальцит) ие.

12 слайд

#13 слайд
Бұл минералдар тобына мыналар кіреді: • Пьезо және оптикалық кварц; • Исландия шпаты; • Оптикалық флюорит.

13 слайд

#14 слайд
Пьезооптикалық шикізаттың сапасына жоғары талаптар қойылады. Кристаллдарда немесе кристалдардың қималарында жарықтар, егіздер, қосындылардың жинақталуы және басқа да өрескел ақаулар болмауы керек. Табиғи пьезооптикалық шикізаттың кен орындары өте сирек кездеседі. Сондықтан әртүрлі елдерде тапшы табиғи шикізатты алмастыратын пьезооптикалық кварц пен оптикалық флюорит өндірісі жолға қойылды

14 слайд

#15 слайд
Назар аударғандарыңызға рахмет!!!

15 слайд