Галилей заңдары

#1 слайд
Галилейдің салыстырмалылық принципі . Механикадағы салыстырмалы және инвариантты шамалар. Оқытушы: Нугманова Ж.К

1 слайд

#2 слайд
 Мақсаты:  Галилейдің салыстырмалы принципі, салыстырмалылық теориясының постулаттары туралы жалпы мағлұмат беру.  Механикадағы салыстырмалы принципі.  Салыстырмалылық теориясының постулаттары. Жарық жылдамдығының шектілігі және ақырғылығын техникада және формулаларын есеп шығаруда қолдана білуге үйрету

2 слайд

#3 слайд
Галилей принципі әртүрлі координаттар жүйелеріндегі қозғалысты сипаттайды. Тыныштықтағы координаттар жүйесі – Жер. O В X ВY B O В X ВY B Қозғалыстағы координата жүйесі– велосипед. Айнымалы координата жүйесі – сым (спица).

3 слайд

#4 слайд
ПАРАШЮТИСТ пен Жел Жер – қозғалмайтын координаталар жүйесі ХY O ЗЗЗ O В X ВY B Жел Ауа – қозғалатын координат тар жүйесі

4 слайд

#5 слайд
 Г. Галилей айтқан – барлық координаталардың инерциялық жүйелеріндегі механикалық құбылыстар біркелкі жүреді деген пайымдау – Галилейдің салыстырмалылық принципі деп аталады.

5 слайд

#6 слайд
 Галилей түрлендірулері:  Бір санақ жүйесінен екінші санақ жүйесіне көшкенде өзгермей қалатын шамалар инвариантты шамалар деп аталады.  Үдеу-инвариантты (а)

6 слайд

#7 слайд
 Салыстырмалылық теориясының постулаттары:  вакуумдегі жарық жылдамдығы жарық көзінің жылдамдығына да жарықты қабылдаушының жылдамдығына да жарықты қабылдаушының жылдамдығына да тәуелсіз. Ол барлық бағытта және барлық инерциялық санақ жүйелерінде бірдей, табиғаттағы ең үлкен шекті жылдамдық.  Кез келген инерциялық жүйеде барлық физикалық құбылыстар бірдей жағдайларда бірдей өтеді, яғни таңдап алынған инерциялық санақ жүйесіне қатысты физикалық заңдар инвариантты .

7 слайд

#8 слайд

8 слайд

#9 слайд
 Қатты дененің ең қарапайым қозғалысы – оның ілгерілемелі бірқалыпты түзу бағыттағы қозғалысы. Осыған сәйкес, санақ жүйелерінің ең қарапайым салыстырмалы түрдегі қозғалысы болып ілгерілемелі бірқалыпты түзу бағыттағы қозғалысы саналады.  Санақ жүйелерінің бірін шартты түрде қозғалмайтын, ал екіншісін – қозғалыста деп алайық.  Әрбір санақ жүйесіне декарттық координаталар жүйесін енгіземіз.  Қозғалмайтын санақ жүйесіндегі К координаталарды ( x, y, z) арқылы, ал қозғалыстағыны K' – (x', y', z') арқылы белгілейік.  Айтайық: " K' координаталар жүйесі К жүйесіне қарасты V жылдамдығымен қозғалуда". Уақыттың әрбір мезетінде қозғалушы координаттар жүйесі қозғалмайтын жүйеге қарасты белгілі бір орында болады.

9 слайд

#10 слайд

10 слайд

#11 слайд
 Егер, t=0 мезетінде екі координаталар жүйелерінің де басы сәйкес келген болса, ал t мезетінде қозғалушы координаталар жүйесінің басы қозғалмайтын жүйенің x=vt нүктесінде болады. К жүйесінде қайсыбір Р нүктесінің x, y, z координаталары мен K' жүйесіндегі тура сол нүктенің x', y', z' координаталары арасындағы байланыс мынандай түрге беріледі: x' = x – vt, y' = y, z' = z, t' = t. Бұл формулалар Галилей түрлендірулері деп аталады.

11 слайд

#12 слайд
 Керісінше қозғалмайтын жүйе ретінде K' жүйесін алуға болады. Онда Галилей түрлендірулері мынадай болады:  x = x' + vt', y = y', z = z', t = t'.

12 слайд

#13 слайд
 Түрлендірулердің инварианттары. Координаталардың түрлендірілуі кезінде сандық мәндері өзгермейтін шамалар түрлендірудің инварианттары деп аталады.

13 слайд

#14 слайд
 Уақыт интервалының инварианттылығы. Уақыт интервалы Галилей түрлендірулерінің инварианты болып табылады

14 слайд

#15 слайд

15 слайд

#16 слайд
Қазақ тілі Орыс тілі Ағылшын тілі ускорение Үдеу acceleration скорость жылдамдық, speed быстродейс твие жылдам әрекет ету velocity перемещен ие орын ауыстыру displacemen t расстояние арақашықты қ distance движение қозғалыс motion Относитель ное движение салыстырмалы қозғалыс relative motion   относительн о салыстырмалы relatively

16 слайд

#17 слайд
Үй жұмысы  Салыстырмалылыққа бір есеп құрастырып келу.

17 слайд