Ғылыми жоба Ертегі (слайд)

#1 слайд
Атырау облысы Индер ауданы М. Мөңкеұлы атындағы орта мектебінің 3-сынып оқушысы Хайроллаева Анель Өмірәліқызы Ғылыми жетекшісі: Г.Тулегенова

1 слайд

#2 слайд
Тақырыбы: Жетекшісі: Тулегенова Гулаим Хайуанаттар туралы ертегілердің тәрбиелік мәні

2 слайд

#3 слайд
Жоспары: І. Кіріспе ІІ. Негізгі бөлім 2.1.Ертегілердің ерекшелігі. 2.2.Хайуанаттар туралы ертегілердің тәрбиелік мәні. 2.3. Шығармашылық жұмысы ІІІ.Ұсыныс ІҮ.Қорытынды

3 слайд

#4 слайд
Мақсаты: Қазақ халқының ауыз әдебиеті жанрларындағы ертегілер және оның түрлері туралы түсінік алу, тіл байлығын дамыту, ертегі оқуға деген қызығушылықты арттыру. Хайуанаттар туралы ертегілер жайында тереңірек білу. Міндеті: 1. Ертегілердің бала тәрбиесіндегі ролін ашып көрсету.  2.Қазақ ертегілерінің өміршеңдігін дәлелдеу.   3.Ертегі жанрын тәрбие үрдісінде қолдану, жандандыру.        4.Ертегілерді насихаттау жолдарын  көрсету; .

4 слайд

#5 слайд
Ертегі – фольклордың  негізгі жанрларының бірі. Ертегі жанры – халық  прозасының  дамыған, көркемделген түрі, яғни фольклорлық көркем проза. Руханилық жеке тұлғаның  негізгі сапалық көрсеткіші.    Ертегілердің сөйлем құрылымы ауызша айтуға ыңғайлы болып келеді. Қомпозициясы бірнеше бөлшектен тұрады: бастама – баяндау – аяқтау. Бастама мен аяқтау үшін тұрақты тіркестер қолданылады. Мысалы бастама: Бар екен де, жоқ екен Аш екен де, тоқ екен Ерте, ерте, ерте екен Ешкі жүні келте екен Қырғауыл жүні қызыл екен, - деп басталса, соңы “... Сөйтіп, барша мақсат-мұратына жетіпті”, - деп аяқталады.

5 слайд

#6 слайд
Менің зерттеу жұмысымның тақырыбы: «Хайуанаттар туралы ертегілердің тәрбиелік мәні»  деп аталады. Ертегілерді кішкентай күнімнен анамның, ағаларымның айтуынан тыңдап, кейін өзім оқып, қызығушылығым ерте оянды. Ертегілерге деген қызығушылықтан оны зерттеу туралы ниет туындады. Ертегісі жоқ ел әлемде жоқ. Бірақ әр елдің, әр халықтың ертегілері сол халықтың сарқылмас рухани қазынасы.  Ертегілер мазмұны ерекшеліктеріне қарай бірнеше түрге бөлінеді. Солардың ішіндегі бастылары:

6 слайд

#7 слайд
Ертегілер Тұрмыс – салт ертегілер Қиял ғажайып ертегілер Хайуанат тар жайлы ертегілер Аңыз ертегілер

7 слайд

#8 слайд

8 слайд

#9 слайд
 .   Қазіргі кезде теледидардан көптеген шетел мультфильмдері жиі көрсетіледі. Мысалы, Қазақстан телеарнасында сенбі, жексенбі күндері «Дара және оның достары»  ағылшын ертегісі, «Кайлан» қытай ертегісі, «СпортКус»,«Диего»ағылшын ертегісі ал сенбі күні «Барби күнделігі» деген шетел мультфильмдері болады.Ал,Еуразия телеарнасында жексенбі күні «Робот»деген  шетел мультфильмі болады. Осы шетел мультфильмдерінің орнына қазақ ертегілерінің желісі бойынша  мультфильмдер көрсетілсе қандай жақсы болар еді деп ойлаймын. Тек қана «Қазақстан» телеарнасында ғана ”Алдар Көсе” ертегіс і желісі  бойынша  мультфильм көрсетіледі.

9 слайд

#10 слайд
ІІІ. Шығармашылық жұмысым Арыстан мен жолбарыстың қиын үкімі Өте ерте заманда аң патшасы арыстан мен жолбарыс өмір сүріпті. Арыстан бір күні жолбарысқа: Аңдарға жар сал- дейді. Жолбарыс: - Иә, тақсыр тыңдап тұрмын, - дейді. Сонда арыстан: Барлық аңдар бір –бір мақалдан тауып және ол жаңа болсын-дейді. Жолбарыс патшаның айтқанын жасайды. Сөйтіп аңдар мақал табады. Ал борсық болса, мақалды таба алмаған екен. Сонда аң патшасы арыстан «Борсықты жазалаңдар» - дейді. Борсық қорыққанынан «Көп қорқытады, терең батырады» -деген екен. Арыстан, түлкі, қасқыр. Бір күні арыстан, түлкі, қасқыр үшеуі бір орманға келеді. Үшеуі орманның ішінен жайылып жүрген қозыларды көреді де, бас салады. Түлкі айтады: Асеке сіз кішкене деміңізді алыңыз, ал қасқыр екеуміз қозының іш майын соя береміз дейді. Түлкі іш майын жеп алып, қасқырға сүйек жағын береді. Түлкі іш майын жеп алып қандай дәмді екен дейді. Түлкі барып оны арыстанға айтады. Қасқырды арыстан қуып кетеді. Сөйтіп қу түлкі жалғыз өзі қозыға ие болады.

10 слайд

#11 слайд
Мен өзімнің ғылыми жобамды қазақ халқының әр ертегі сінің өзіне тән ерекшелігін  саралай білу. Жобамдағы мақсат  қазақ ертегілері адам өміріне  байланысты әрекеттер,күнделікті  тұрмыстағы заттар арқылы  берілсе, бала сезімін селт еткізіп, күлкіге  мәз етеді. Бала жағымсыз кейіпкердің  жексұрын әрекетінен  бой  тартып,жақсылыққа құмартады.Ертегінің осындай әр  жақты сырын қызықты,тартымды, бала санасына лайық тай жеткізуді мен өзімнің жаңалығым,шеберлігім деп  таптым. Қорытынды

11 слайд

#12 слайд
Менің ұсынысым: . 1. Күнделікті пайдаланатын  заттар  арқылы,мысалы: ойынға  киетін кепка, футболка, сумка және күнделік сыртына, қағаз пакет, қойын дәптер,шокалад сыртына шетел ертегілерінің суреттерін жапсырғанша, қазақ ертегілерінің  кейіпкерлерінің  суреттері  салынса; 2.Қазақ ертегілер кейіпкерлерінен ойыншық жасап, драма театрларда, қуыршақ театрларында ойын көрсетілсе, 3. Қазақ ертегілерінің  мазмұнын  көлеңке театры арқылы көрсе тілсе; 4.Аудиодискілерге жазылып, балабақшаларға таратылса.

12 слайд

#13 слайд
Тақырыбы: Хайуанаттар туралы ертегілер Сыныбы:3 Құрастырған: Хайроллаева Анель     2016-2017 оқу жылы   М.Мөңкеұлы атындағы орта мектебі

13 слайд

#14 слайд
Адамның қиялдан, ойдан, шығарған дүниелері мифтер, аңыздар және ертегілер болып бөлінеді. Ертегілердің асыл қасиеттерінің бірі оның бай тілі. Ертегі үш топқа бөлінеді: тұрмыс-салт, қиял-ғажайып, шыншыл, хайуанаттар туралы ертегілер. Әрбір бала ертегіні қызықтап оқиды. Менің де қызығушылығым алғаш мектепке келген күннен басталды. Сол кезден бастап ойдан ертегілер шығара бастадым. Хайуанаттар туралы шығарған ертегілерімді жинақ етіп шығардым. Түсінік хат  

14 слайд

#15 слайд
Мақсатым: Хайуанаттар туралы ертегі жайында тереңірек түсінік алу, тіл байлығымды дамыту, ертегі оқуға деген қызығушылығымды арттыру. Міндетім: Ертегінің жағымды  кейіпкерлері арқылы адамгершілікке, жаман әрекет  иелері, іс-әрекеттері арқылы жамандықтан жирену.  Күтілетін нәтиже: 1. Ертегінің мазмұнын түсінемін және баяндай аламын. 2. Өз бетінше ертегі құрастыра аламын. 3. Ертегі кейіпкерлерін рөлде ойнай аламын.    

15 слайд

#16 слайд
Өте ерте заманда аң патшасы арыстан мен жолбарыс өмір сүріпті. Арыстан бір күні жолбарысқа: Аңдарға жар сал- дейді. Жолбарыс: Иә, тақсыр тыңдап тұрмын, - дейді. Сонда арыстан:Барлық аңдар бір –бір мақалдан тауып және ол жаңа болсын-дейді. Жолбарыс патшаның айтқанын жасайды. Сөйтіп аңдар мақал табады. Ал борсық болса, мақалды таба алмаған екен. Сонда аң патшасы арыстан «Борсықты жазалаңдар» - дейді. Борсық қорыққанынан «Көп қорқытады, терең батырады» -деген екен.   Арыстан, түлкі, қасқыр.   Бір күні арыстан, түлкі, қасқыр үшеуі бір орманға келеді. Үшеуі орманның ішінен жайылып жүрген қозыларды көреді де, бас салады. Түлкі айтады: Асеке сіз кішкене деміңізді алыңыз, ал қасқыр екеуміз қозының іш майын соя береміз дейді. Түлкі іш майын жеп алып, қасқырға сүйек жағын береді. Түлкі іш майын жеп алып қандай дәмді екен деп тамсанады. Түлкі барып оны арыстанға айтады. Ызаланған арыстан қасқырды қуып кетеді. Сөйтіп қу түлкі жалғыз өзі қозыға ие болып, өз дегеніне жетеді.   Арыстан мен жолбарыстың қиын үкімі

16 слайд

#17 слайд
Баяғыда бір қоян сыбызғы тартып келе жатып, бір аюды кездетіреді. Аю қоянның сыбызғысын тартып алады. Қоян жылайды. Оның қасына түлкі келеді. Түлкі айтады: неге жылайсың?- дейді. Аю менің сыбызғымды тартып алды. Жүр сыбызғыңды қайтарайық -деді. Ей, аю сен неге өзінен кішкентайларды ренжітесің?–дейді. Аю сен неге ақылмаған ақыл айтайын деп пе едің? Түлкі қашып кетеді. Қоян жылап отырғанда қасына маса келеді. Неге жылайсың?- дейді. Маса аю сыбызғымды тартып алды. Мен саған көмектесемін-дейді. Сен маған көмектесе алмайсың. Өйткені, сен кішкентайсың.Кішкентай болсам да мықтымын. Сен мені осы жерде күт. Маса аюға тез қоянның сыбызғысын бер дейді. Бермейсің бе, жарайды деп аюды шағып алады. Сосын аю қояннан кешірім сұрап, сыбызғысын қайтарады. Қоян қуанып масаға рахмет айтады.  Маса мен аю

17 слайд

#18 слайд
Бір күні қатты жаңбырдың астында қалып қойған кірпі жыланның ініне кездесіпті. Мені жаңбыр басылғанша үйіңе кіргізе тұршы деп жыланға өтініпті. Кірпі інге кіргесін керіліп созылып жайғасып алыпты. Содан ін тарлық жасапты. Кірпінің түрлі тікендері жыланның балаларының денесіне кіріп қинала бастайды. Жаңбыр басылған соң жылан кірпіге үйімді босат – дейді. Асықпа тұра тұр дейді кірпі. Асықпай қайтейін, сенің инелерің қадалып мына балаларымның берекеті кетті дейді. -Бұл арада кімнің тыныштығы бұзылса, кімге жайсыз болса сол кете берсін! Бұл жер маған жайлы мен осында тұра беремін -депті. Кірпіні аяп ініне кіргізгеніне өкінген жылан балаларын ертіп қаңғып кетіпті.   Кірпі мен жылан

18 слайд

#19 слайд
Баяғы өткен заманда бір қоянның жан дегенде жалғыз көжегі болыпты.Қоян баласын қашанда батыл, әр кезде қашса құтылатындай айлалы болғанын қалап тәрбиелепті. Бірақ көжегі су қорқақ не болса содан қорқып қалшылдап жылайтын болыпты. Қоян далаға кеткенде көжегі жалғыз қалады екен. Бір күні анасы кешігіп көжектің қарны ашады да, сыртқа тоғайға шығып кетеді. Алдынан тышқан кездесіпті. – Қайда барасың? -дейді тышқан. Анам жоқ қарным ашты –дейді тышқан. Ее, тоғайда жүрген шығар –депті тышқан. Көжек қорқып тоғайда келе жатса алдынан түлкі шығыпты. -Қайда барасың ақ көжек?- депті түлкі. Анама барғым келеді. Анаң үйге кетті жүр үйіңді көрсетейін -деп түлкі көжекті алдап өз үйіне алып келеді. Енді қашсаң да кете алмайсың, мен сені жеймін депті сақылдап. -Көжек «ағатай» жіберші деп жылай бастайды. Сол кезде есіне анасының айлалы бол дегені түседі. Ағатай есік соғып тұр дейді. Түлкі есікті ашып қарайын деп жатқанда көжек сытылып шығып кетеді. Міне, сөйтіп анасының үнемі ескертпесін ескере отырып, жауынан осылай құтылыпты. Кірпі мен түлкі

19 слайд

#20 слайд

20 слайд

#21 слайд

21 слайд