#1 слайд
ОПТИКА Оптика − жарықты зерттейтін физиканың бөлімі. Жарық − көзге көрінетін электромагниттік толқын. Электрмагниттік толқын деп электрмагниттік өрістің кеңістікте таралуын айтады. МАКСВЕЛЛ ТЕҢДЕУЛЕРІ  m Ф Ed t     ----------------------------  Электр ағынының өзгерісі магнит өрісін тудырады.  e Ф Hd t     ----------------------------  Магнит ағынының өзгерісі электр өрісін тудырады. ÃÅÎÌÅÒÐÈßËÛ? ÎÏÒÈÊÀ.pptx

1 слайд

#2 слайд
Электрмагниттік толқын жылдамдығы 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 0 12 7 0 0 8 ( ) 1 1 8.85 10 4 10 10 1 3 Bz Ez v B Ev E Bv B Bv v v v v v                      м/с

2 слайд

#3 слайд
Электрмагниттік толқынның аумағы 8 c f 310   Жарықтың вакуумдағы толқын ұзындығы (0,40 ∼ 0,76) мкм. Электрмагниттік толқын жылдамдығы :

3 слайд

#4 слайд
УМОВ-ПОЙТИНГ ВЕКТОРЫ Электр өрісі энергиясының көлемдік тығыздығы: 2 0 1 2 e w Е Магнит өрісі энергиясының көлемдік тығыздығы: 2 0 1 2 m w H Электрмагниттік өріс энергиясының көлемдік тығыздығы: 2 2 0 0 1 1 2 2 w Е H   Электрмагниттік өріс кеңістікте тарала отырып, энергия тасымалдайды. Вакуумде таралған электрмагниттік өріс энергия сының тығыздығы: S EH           Бұл өрнек ─ Умов-Пойнтинг векторы деп аталады.

4 слайд

#5 слайд
ГЕОМЕТРИЯЛЫҚ ОПТИКА θ r Айна Нормал Түске н сәуле Шағылға н сәуле αα ’ ЖАРЫҚТЫҢ ШАҒЫЛУ ЗАҢЫ : α = α ’ Түсу бұрышы шағылу бұрышына тең болады. Геометриялық оптика жарықтың таралу заңдылығын жарық сәулелері арқылы қарастыратын оптиканың бір бөлімі. Жарық сәулелері геометриялық сызық арқылы сипатталады. Түсу бұрышы түскен сәуле мен нормал арасындағы бұрыш. Шағылу бұрышы шағылған сәуле мен нормал арасындағы бұрыш.

5 слайд

#6 слайд
ЖАРЫҚТЫҢ СЫНУ ЗАҢЫ 2 1 sin sin     немесе ϑ 1 ϑ 2 2 1 1 2    n n немесе 2211 nn ауа су Егер 1-орта ауа, екінші ортаны су деп қарастырақ n 1 = 1, ϑ 1 = c, n 2 = 1.33 nc/ c = 3.10 8 м/с 2 1 sin sin n n   

6 слайд

#7 слайд
нормаль нормаль ауа ауа θ r α α θ i әйнек β β Түскен сәуле мен әйнекті тесіп өткен сәуле бір-біріне параллель

7 слайд

#8 слайд
ЖАРЫҚТЫҢ ТҮЗУ СЫЗЫҚТЫ ТАРАЛУ ЗАҢЫ Оптикалық біркелкі ортада жарық сәулесі түзу сызық бойымен таралады. Егер сыну көрсеткіші барлық жерде бірдей болса, ондай орта оптикалық біртекті орта деп аталады. ЖАРЫҚ ШОҚТАРЫНЫҢ ТӘУЕЛСІЗДІК ЗАҢЫ Бір нүктеге түскен жарық сәулелері бір-біріне тәуелсіз болады. ЖАРЫҚ СӘУЛЕЛЕРІНІҢ ҚАЙТЫМДЫЛЫҚ ЗАҢЫ Егер сәуле α бұрышымен түссе және екінші орта да β бұрышымен сынса, онда екінші ортадан кейінгі бағытта β түсу бұрышымен жіберілген жағдайда, бірінші ортаға α бұрышымен тарайды.

8 слайд

#9 слайд
ТОЛЫҚ ІШКІ ШАҒЫЛУ ҚҰБЫЛЫСЫ Егер жарық сәулесі оптикалық тығыз ортадан оптикалық сирек ортаға өтсе, және түсу бұрышы шектік бұрыштан үлкен болса, толық шағылу құбылысы байқалады. Сыну бұрышы 90 о -қа тең кездегі түсу бұрышы α ш шекті бұрыш деп аталады. 2 1 sin ш n n  n 1 n 1 > n 2 α P α α αα’ β β су ауаn 2 β

9 слайд

#10 слайд

10 слайд

#11 слайд
J.M. Gabrielse H b Г h a   Жазық айнадығы кескін дене кескі н Кескін: жалған кескін (үзік сызық) және оң кескін Кескін үлкейтілмеген: дене биіктігі (h) = кескін биіктігі (H). Дене аралығы (а) = кескін аралығы (b). a b H h Нәрсе мен айна аралығы Айна мен кескін аралығы Үлкею еселігі:

11 слайд

#12 слайд
J.M. Gabrielse Дене мен кескіннің оң солы Жазық айнадағы дене мен кескіннің оң солы алмасады.

12 слайд

#13 слайд
J.M. Gabrielse Бас оптикалық ось Cфералық айнадағы кескін (ойыс, a > f ) • F Бірінші сызық оптикалық өске параллель, шағылған сәуле фокусты басып өтеді . Екінші сызық фокустан өтіп шағылған соң оптикалық өске параллель таралады . . Нәрсе кескі н a b h H Г  Кескін: теріс, кішірейген, шын (нақты) кескін

13 слайд

#14 слайд
J.M. Gabrielse Бас оптикалық ось Cфералық айнадағы кескін (ойыс, a < f ) • F Бірінші сәуле оптикалық өске параллель түсіп, фокус арқылы шағылады . Екінші сәуле фокус арқылы түсіп, өске параллель шағылады . нәрсе кескін Кескін: оң, үлкейген, жалған кескін (үзік сызық). a b h H Г 

14 слайд

#15 слайд
J.M. Gabrielse Cфералық айнадағы кескін (дөңес, a > f ) Бас оптикалық ось • F Бірінші сәуле оптикалық өске параллель түсіп, фокус арқылы шағылады Екінші сәуле фокус бағыты бойынша түсіп, өске параллель шағылады . Кескін: кішірейген, оң, жалған кескін.

15 слайд

#16 слайд
J.M. Gabrielse Дөңес және ойыс линзалар •Линза : екі немесе бір жағы сфералық бетпен шектелген мөлдір дене. •Линза пішініен қарай: дөңес линза және ойыс линза деп екіге бөлінеді. •Қасиетіне қарай: жинағыш линза және шашыратқыш линза болып бөлінеді. •Жинағыш: ортасы екі шетінен қалың. •Шашыратқыш: Ортасы шетінен жұқа.

16 слайд

#17 слайд
J.M. Gabrielse Линзаның пішіні Жинағыш линзалар: қос дөңес, ойыс- дөңес және жазық- дөңес. Шашыратқыш линзалар: қос ойыс, ойыс-дөңес және жазық-дөңес.

17 слайд

#18 слайд
J.M. Gabrielse Жинағыш линза Оптикалық өс Оптикалық өске параллель түскен сәулелер фокус нүктесінде жиналады. Линзаның оптикалық центрі арқылы өтетін өтетін сәуленің бағыты өзгермейді. • F Оптикалық центр Фокус аралығы: f

18 слайд

#19 слайд
J.M. Gabrielse Шашыратқыш линза Оптикалық өске параллель түскен сәулелер линзадан өткен соң, фокустан шыққан сәуле бағытында шашырайды. Бас оптикалық ось • F Фокус аралығы: f

19 слайд

#20 слайд
J.M. Gabrielse Шашыратқыш линзаның кескіні Бірінші сәуле дененің басынан оптикалық өске параллель линзаға түседі. Бас оптикалық ось • F нәрсе Дененің басынан шығатын екі сәуле арқылы кескінді салуға болады. a < f

20 слайд

#21 слайд
J.M. Gabrielse Шашыратқыш линзаның кескіні Бас оптикалық ось • F Бірінші сәуле дененің басынан оптикалық өске параллель линзаға түседі, Линзадан өткен сәуле фокус нүктесі бойынша шашырап шығады.

21 слайд

#22 слайд
J.M. Gabrielse Шашыратқыш линзаның кескіні Бас оптикалық ось • F Екінші сәуле дененің басынан шығып, оптикалық центр арқылы линзадан өтеді. Оптикалық центр арқылы өткен сәуленің бағыты өзгермейді.

22 слайд

#23 слайд
J.M. Gabrielse Шашыратқыш линзаның кескіні Бас оптикалық ось • F Линзаның оң жағындағы екі шын сәуле қилыспайды. Линзаның сол жағындағы жалған (үзік) сәуле мен шын сәуле қилысады. Дәл сол қилысқан нүктеде кескіннің басы болады. Дененің аяғы мен кескіннің аяғы оптикалық өсте жатады. a < f

23 слайд

#24 слайд
J.M. Gabrielse Бас оптикалық ось Шашыратқыш линзаның кескіні • F Кескін: оң, кішірейген, жалған кескін (үлкею еселігі бірден кіші). нәрсе Шашыратқыш линза кескін a > f a b h H Г  Үлкею еселігі:

24 слайд

#25 слайд
J.M. Gabrielse Жинағыш линзаның кескіні • F Бірінші сәуле дененің басынан оптикалық өске параллель шығып, линзадан өткен соң фокус нүктесінде жиналады. Бас оптикалық ось a < f

25 слайд

#26 слайд
J.M. Gabrielse Жинағыш линзаның кескіні • F Бірінші сәуле дененің басынан оптикалық өске параллель шығып, линзадан өткен соң фокус нүктесінде жиналады. Екінші сәуле оптикалық центр арқылы өтеді, өткен сәуленің бағыты өзгермейді. Бас оптикалық ось a < f

26 слайд

#27 слайд
J.M. Gabrielse Жинағыш линза кескіні Бас Оптикалық ось • F Линзаның оң жағындағы шын сәулелер бір-бірімен қилыспайды. Линзаның сол жағындағы жалған (үзік) сәулелер қилысады. Қилысқан жерде кескін пайда болады (жалған кескін). a < f

27 слайд

#28 слайд
J.M. Gabrielse Жинағыш линза кескіні Бас оптикалық ось • F Кескін: оң, үлкейтілген, жалған кескін (Лупа) a < f a b h H Г 

28 слайд

#29 слайд
J.M. Gabrielse Бас оптикалық ось Жинағыш линза кескіні • F •Кескін: төңкерілген (теріс), үлкейтілген, шын кескін. нәрсе Жинағыш линза кескін a > f

29 слайд

#30 слайд
J.M. Gabrielse Жұқа линзаның теңдеуі ƒ = фокус аралығы α = нәрсе мен линза аралығы b = линза мен кескін аралығы 1 1 1 f a b   Жұқа линза деп линзаның қалыңдығы d , оның қисықтық радиусынан R көп кіші линзаны айтады . d << R d - линза қалыңдығы

30 слайд

#31 слайд
J.M. Gabrielse Қисықтық радиустары R 1, R 2 линзаның теңдеуі : фокус аралығы n : сыну көрсеткіші R 1 , R 2 : линза бетінің қисықтық радиусы. d - линза қалыңдығы

31 слайд

#32 слайд
J.M. Gabrielse Фотометрлік шамалар және олардың өлшем бірліктері Жарықтың интенсивтігімен және жарық көзімен немесе жарық ағындарымен және олармен байланысты шамалармен айналысатын оптика бөлімін фотометрия деп атайды. Нүктелік жарық көзі − бақылау нүктесіне дейінгі қашықтықпен салыстырғандағы мөлшері ескермеуге болатын жарық көзі. Жарық көзі − өздігінен жарық шығаратын дене .

32 слайд

#33 слайд
J.M. Gabrielse Жарық күші ─ dω денелік бұрышқа келетін Ф жарық ағыны. dФ I d  Денелік бұрыш өлшемі болып, сфера бетінде конус тәрізді кесілген dS 0 аудан бөлігінің r радиус квадратына қатынасын айтады. Жарық күшінің өлшемі бірлігі – кандела (кд) 0 2 dS d r  Денелік бұрыштың өлшем бірлігі – стередиан (ср). Жарық ағыны ─ бірлік уақытта тасымалданатын жарық энергиясына тең шама. W Ф t  Жарық ағынының өлшем бірлігі – люмен.

33 слайд

#34 слайд
J.M. Gabrielse Жарықталыну – дененің сыртқы бетінің бірлік ауданына түсетін жарық ағынына тең шама. dФ E dS  Жарықталыну өлшем бірлігі – люкс (лк). Нүктелік жарық көзі жасайтын жарықталынуды жарық күші I, қашықтық r және бұрышы α арқылы өрнектеуге болады. 2 Icos E r   Жарқырау – жарық көзінің сыртқы бетінің бірлік ауданынан шашырап шығатын жарық ағынына тең шама. dФ R dS  Жарқырау өлшем бірлігі – люкс (лк).

34 слайд

#35 слайд
J.M. Gabrielse Жарық толқындарының интерференциясы Екі немесе ондан көп когерентті жарық толқындарының өзара тоғысу кезінде пайда болатын жарықтың күшею (max) және әлсіреу (min) құбылысын интерференция деп атайды. Когерентті жарық толқындары дегеніміз жиіліктері бірдей фазалар айырымы тұрақты жарық толқындары. 1 2 E E E     Қортқы кернеулігі : Интенсивтігі : ~ , I = E 2 2 2 2 2 1 2 1 2 1 2 ( ) 2E E E E E E E           Қортқы интенсивтік 1 2 1 2 2 cosI I I I I     

35 слайд

#36 слайд
J.M. Gabrielse Интерференция құбылысының пайда болуы

36 слайд

#37 слайд
Юнг интерференциясы Интерференция шарты : 2 1 sinr r d    yL L y tansin L y d Геометриялық жол айырымы

37 слайд

#38 слайд
S 1 және S 2 жарық көздері мен экран орналасқан ортаның сыну көрсеткіштері n2 ,n1 болса, онда жарық толқындарының оптикалық жол айырымы мынадай болады: 2 1 ( ) nd r r n y L    Оптикалық жол ұзындығы: L = l⋅n мұндағы l - геометриялық жол ұзындығы, n – ортаның абсолют сыну көрсеткіші. Δ = L2 - L1=l2⋅n2 - l1⋅n1 Р нүктесіндегі жарықталудың максимум шарты: 2 2 m m    мұндағы m = 1, 2, 3, … ( жарты толқынның жұп сан еселігі ) Р нүктесіндегі жарықталудың минимум шарты: (2 1) 2 m    мұндағы m = 0,1, 2, 3, … ( жарты толқынның тақ сан еселігі )

38 слайд

#39 слайд
Максимум және минимум координаталарының анықталуы max 2 2 mL L L y m m d n d d        min (2 1) (2 1) 2 2 L L y m m d n d        Көршілес екі максимум немесе минимумдардың ара қашықтығы L y d    Интерференциялық жолақтардың ені осы формуламен анықталады.

39 слайд

#40 слайд
Жұқа жазық пластинкадағы интерференциясы Қалыңдығы d пластина бетіне  бұрышпен түскен сәуле пластина беттерінде бірнеше рет шағылып және сынады, сөйтіп жарық ағынының біраз бөлігі пластина арқылы өтеді. α Біз пластинадан бір рет шағылған сәулені қарастырайық, ол түскен жарық ағыны А нүктесінде шағылған және сынған екі сәулеге жіктеледі. сынған сәуле С нүктесінде шағылып, В нүктесінде сынып пластинкадан ауаға қайта шығады, ол шағылған сәулеге параллель болады. Пластина бетінен шыққан екі сәуленің оптикалық жол айырымы мынаған тең болады. ( ) 2 AC CB n AD       Сәуле оптикалық тығыз ортадан шағылғанда жарты толқын жоғалтады.

40 слайд

#41 слайд
АСВ және АBD үшбұрыштарын қарастыра отырып,  түсу бұрышы мен пластинканың d қалыңдығына оптикалық жол айырымының тәуелділігін төмендегідей қорытып шығаруға болады. 2 2 2 sin 2 d n     Р нүктесінде байқалатын максимум 2 2 0 2 sin 2 2 2 d n m m        және минимум 2 2 1 2 sin ( ) (2 1) 2 2 2 d n m m          мұндағы m=0,1,2,... интерференция реттері. Жұқа пластинкадағы интерференция пластинканың үстіңгі және астыңғы беттерінен шағылып шыққан сәулелердің тоғысуынан пайда болады .

41 слайд

#42 слайд
Ньютон сақиналары (интерференциясы) Ньютон сақинасы линзаның төменгі қабатынан және пластинаның жоғарғы қабатынан шағылған когерентті сәулелердің тоғысуынан пайда болады. Дөңес линза және жазық пластина арқылы микроскоптың көмегімен Ньютон сақинасын байқауға болады.

42 слайд

#43 слайд
Ньютон сақинасының радиусы r мен линза радиусы R арасындағы байланыс Ақ сақиналардың радиусы (max) :   1 2 1 2 2 r m R m R             мұндағы m = 1, 2, 3, … натурал сандар (сақинанаң рет нөмірі). Қара сақиналардың радиусы ( min) : 2 2 r mR mR    Интерференциялық бейненің центрінде интенсивтік минимумы болуы керек, өйткені ол қара дақ түрінде байқалады.

43 слайд

#44 слайд
ЖАРЫҚ ДИФРАКЦИЯСЫ Дифракция — жарық толқындарының таралу бағытынан ауытқу құбылысы. Дифракция — жарық толқындары бөгеттерді айналып өтуі. Дифракция — жарық толқындарының геометриялық көлеңке аймағына өтуі. Френель дифракциясы — нүктелік жарық көзінен шыққан жарық толқындарының дөңгелек тесіктен өтуінен пайда болады. Френель дифракциясы — сфералық жарық толқындарының саңылаудан өтуінен пайда болады. Френель дифракциясының шарты: жарық көзі мен тар саңылау арасындағы қашықтық шекті болуы керек.

44 слайд

#45 слайд
ФРЕНЕЛЬ ДИФРАКЦИЯСЫ

45 слайд

#46 слайд
Фраунгофер дифракциясы — шексіз алыстаға нүктелік жарық көзінен немесе параллель жарық толқындарының тар саңылаудын өтуінен пайда болады. жарық көзі экрансаңылау линза линза

46 слайд

#47 слайд
 b o fL PR A B sinb Q C Бір саңылаудан алынатын Фраунгофер дифракциясы b sinθ : шеткі сәулелер арасындағы жол айырымы.

47 слайд

#48 слайд
Бір саңылаудан алынатын Фраунгофер дифракциясының минимумдар мен максимумдар шарты sin 0bОрталық бас мақсимумдар шарты : sin 2 2 b k k    Минимумдар шарты : Максимумдар шарты : sin (2 1) 2 b k    ( 0,1,2,3, )k мұндағы

48 слайд