ЖИ көмекші
Жастарға тоғызқұмалақ ойынынын үйрету арқылы ұлттық ойнымызды насихаттау
Жүктеу
#1 слайд
тақырыбы :
“ Жастарға тоғызқұмалақ
ойынынын үйрету арқылы
ұлттық ойнымызды
насихаттау ”
Яқыпбаева Шынарай
1 слайд
тақырыбы : “ Жастарға тоғызқұмалақ ойынынын үйрету арқылы ұлттық ойнымызды насихаттау ” Яқыпбаева Шынарай
#2 слайд
Тарихы
Ойынның қасиеті
Ойынның заңдылықтары
Қазақ спортшылары
2 слайд
Тарихы Ойынның қасиеті Ойынның заңдылықтары Қазақ спортшылары
#3 слайд
тарихы
Ойынның шығу тарихы туралы нақты қандай бір дәлме-дәл дерек
жоқ. Алайда зерттеуші ғалымдардың пайымдауынша ойын
осыдан 4000 жыл бұрын пайда болған деседі. Тоғызқұмалақ
көшпелі қазақтың өмірінен көрініс беретін бірден-бір ойын. Себебі
ойын көшпенді қазақтың тұрмыс-тіршілігімен және мал
шаруашылығы тығыз байланысты.Ерте уақытта Қойшылар
алгебрасы атты ойын болған. Мұны малшылар математикасы деп
те атаған. Себебі ауыл қойшылары жайлауда бір төбенің басына
жиналып, қойдың құмалағымен ойнаййтын болған, сонымен
қатар күрделі құрал-жабдықтарды қажет етпегендіктен жерді
қазып, ойын тақтасын дайындаған. Бұл ойынның алғашқы
көріністері болып табылады. Кейін заман ағымына сай арнайы
тақталар пайда болып, ойынның өзіндік ережелері беки түсті.
3 слайд
тарихы Ойынның шығу тарихы туралы нақты қандай бір дәлме-дәл дерек жоқ. Алайда зерттеуші ғалымдардың пайымдауынша ойын осыдан 4000 жыл бұрын пайда болған деседі. Тоғызқұмалақ көшпелі қазақтың өмірінен көрініс беретін бірден-бір ойын. Себебі ойын көшпенді қазақтың тұрмыс-тіршілігімен және мал шаруашылығы тығыз байланысты.Ерте уақытта Қойшылар алгебрасы атты ойын болған. Мұны малшылар математикасы деп те атаған. Себебі ауыл қойшылары жайлауда бір төбенің басына жиналып, қойдың құмалағымен ойнаййтын болған, сонымен қатар күрделі құрал-жабдықтарды қажет етпегендіктен жерді қазып, ойын тақтасын дайындаған. Бұл ойынның алғашқы көріністері болып табылады. Кейін заман ағымына сай арнайы тақталар пайда болып, ойынның өзіндік ережелері беки түсті.
#4 слайд
Ойынның қасиеті
Ойын танымдық,
эстетикалыұ,спорттық, тіпті ғылыми
аспектілерге ие. Тоғызқұмалақтың
емдік қасиеті бар, жасөспірімдердің
ойлау жүйесін, миын дамытады.
Сондықтан ол жергілікті, ұлттық
деңгейден асып әлемдік маңызға ие.
Тоғызқұмалақ адамды тәртіпке
үйретеді. Тоғызқұмалақты ойнап
өскен бала, күнделікті жоспарын оңай
құра алады, кез-келген жағдайда
тұлға ретінде өзін көрсете алады,
өзіндік ұстанымы, көзқарасы
қалыптасады.
4 слайд
Ойынның қасиеті Ойын танымдық, эстетикалыұ,спорттық, тіпті ғылыми аспектілерге ие. Тоғызқұмалақтың емдік қасиеті бар, жасөспірімдердің ойлау жүйесін, миын дамытады. Сондықтан ол жергілікті, ұлттық деңгейден асып әлемдік маңызға ие. Тоғызқұмалақ адамды тәртіпке үйретеді. Тоғызқұмалақты ойнап өскен бала, күнделікті жоспарын оңай құра алады, кез-келген жағдайда тұлға ретінде өзін көрсете алады, өзіндік ұстанымы, көзқарасы қалыптасады.
#5 слайд
ойынның заңдылықтары
1. тоғызқұмалақ ережелерін қолданудың бір ізділігін қамтамасыз ету, жарыс өткізу
2. жүйесін бір қалыпқа келтіру;
3.
спорттық шеберлікті және зияткерлік қабілетті арттыру;
4.
ұлттық ойынды халық арасында кеңінен насихаттау және ары қарай дамыту.
Ойыншы ұстанымы
Ар-ұждан – бұл ойыншының басты ішкі адамгершілік қасиеті, оның айбыны, ізгі жаны және таза
ары.
Өз отанының адал азаматы болу.
Шығармашыл, өз ойлары мен істерінде дербес, іс-әрекеттері мен ниеттерінде игілікті де
парасатты болу.
Қандай жағыдай болмасын сыпайылық пен кішіпейілділік танытып, өзін-өзі ұстай білу,
белгіленген қоғамдық тәртіп ережелері мен жеке адамдар қарым-қатынастарының қағидаларын
сақтау.
5 слайд
ойынның заңдылықтары 1. тоғызқұмалақ ережелерін қолданудың бір ізділігін қамтамасыз ету, жарыс өткізу 2. жүйесін бір қалыпқа келтіру; 3. спорттық шеберлікті және зияткерлік қабілетті арттыру; 4. ұлттық ойынды халық арасында кеңінен насихаттау және ары қарай дамыту. Ойыншы ұстанымы Ар-ұждан – бұл ойыншының басты ішкі адамгершілік қасиеті, оның айбыны, ізгі жаны және таза ары. Өз отанының адал азаматы болу. Шығармашыл, өз ойлары мен істерінде дербес, іс-әрекеттері мен ниеттерінде игілікті де парасатты болу. Қандай жағыдай болмасын сыпайылық пен кішіпейілділік танытып, өзін-өзі ұстай білу, белгіленген қоғамдық тәртіп ережелері мен жеке адамдар қарым-қатынастарының қағидаларын сақтау.
#6 слайд
Ойын шарты
Ағаш тақтасы
Тоғызқұмалақ ойыны арнайы тақтада екі адам
арасында ойналады. Ойын тақтасы – 2 қазан, 18
отау, 162 құмалақтан тұрады. Ойын басында әр
ойыншыға бір қазан, тоғыз отауға тоғыз-тоғыздан
салынған сексен бір құмалақ тиесілі.
Алғашқы жүріс жасаған ойыншыны – бастаушы,
қарымта жүріс жасаған ойыншыны – қостаушы
деп атайды. Кейде бастаушы үшін – ақ жағы,
қостаушы үшін қара жағы деген тіркестерді де
қолданамыз
6 слайд
Ойын шарты Ағаш тақтасы Тоғызқұмалақ ойыны арнайы тақтада екі адам арасында ойналады. Ойын тақтасы – 2 қазан, 18 отау, 162 құмалақтан тұрады. Ойын басында әр ойыншыға бір қазан, тоғыз отауға тоғыз-тоғыздан салынған сексен бір құмалақ тиесілі. Алғашқы жүріс жасаған ойыншыны – бастаушы, қарымта жүріс жасаған ойыншыны – қостаушы деп атайды. Кейде бастаушы үшін – ақ жағы, қостаушы үшін қара жағы деген тіркестерді де қолданамыз
#7 слайд
«Тоғызқұмалақ тақтасы» - тең екі бөлікке бөлінген 18 тік отаудан және 2 көлденең қазаннан тұратын
арнаулы тақта.
- «Құмалақ» - ойында пайдаланылатын шар пішінді эат.
- «Отау» - тоғызқұмалақ тақтасындағы құмалақтар орналасатын арнайы ұяшық.
- «Қазан» - ұтып алынған құмалақтар салынатын көлденең отау.
- «Бастаушы» - ойында алғашқы жүріс жасайтын ойыншы.
- «Қостаушы» - бастаушыдан кейін жауап жүріс жасайтын ойыншы.
- «Арт» - бірінші отаудың атауы.
- «Тектұрмас» - екінші отаудың атауы.
- «Ат өтпес» - үшінші отаудың атауы.
- «Атсыратар» - төртінші отаудың атауы.
- «Бел» - бесінші отаудың атауы.
- «Белбасар» - алтыншы отаудың атауы.
- «Қандықақпан» - жетінші отаудың атауы.
- «Көкмойын» - сегізінші отаудың атауы.
- «Маңдай» - тоғызыншы отаудың атауы.
- «Тұздық» - қарсыластың жағынан ұтып алынған отау.
- «Атсырау» - ойын соңына қарай жүрістің таусылуы.
- «Тақ сандар» - екі санына қалдықпен бөлінетін сандар.
- «Жұп сандар» - екі санына қалдықсыз бөлінетін сандар.
- «Ашық отау» – тақ санды құмалақтар жатқан отау.
- «Жабық отау» – жұп санды құмалақтар жатқан отау.
- «Табысты жүріс»-ұтысқа ие болған жүріс.
- «Табыссыз немесе кезекті жүріс» - ұтысқа ие болмаған жүріс.
- «Диаграмма» - тоғызқұмалақ тақтасының қағазға немесе тақтаға түскен сұлбасы.
- «Тур» - ойынның реттілігі.
- «Бланк» - жазу қағазы.
- « Блиц »
- шапшаң ойын.
- « Прогресс коэффициенті »
- даму немесе өрлеу коэффициенті.
7 слайд
«Тоғызқұмалақ тақтасы» - тең екі бөлікке бөлінген 18 тік отаудан және 2 көлденең қазаннан тұратын арнаулы тақта. - «Құмалақ» - ойында пайдаланылатын шар пішінді эат. - «Отау» - тоғызқұмалақ тақтасындағы құмалақтар орналасатын арнайы ұяшық. - «Қазан» - ұтып алынған құмалақтар салынатын көлденең отау. - «Бастаушы» - ойында алғашқы жүріс жасайтын ойыншы. - «Қостаушы» - бастаушыдан кейін жауап жүріс жасайтын ойыншы. - «Арт» - бірінші отаудың атауы. - «Тектұрмас» - екінші отаудың атауы. - «Ат өтпес» - үшінші отаудың атауы. - «Атсыратар» - төртінші отаудың атауы. - «Бел» - бесінші отаудың атауы. - «Белбасар» - алтыншы отаудың атауы. - «Қандықақпан» - жетінші отаудың атауы. - «Көкмойын» - сегізінші отаудың атауы. - «Маңдай» - тоғызыншы отаудың атауы. - «Тұздық» - қарсыластың жағынан ұтып алынған отау. - «Атсырау» - ойын соңына қарай жүрістің таусылуы. - «Тақ сандар» - екі санына қалдықпен бөлінетін сандар. - «Жұп сандар» - екі санына қалдықсыз бөлінетін сандар. - «Ашық отау» – тақ санды құмалақтар жатқан отау. - «Жабық отау» – жұп санды құмалақтар жатқан отау. - «Табысты жүріс»-ұтысқа ие болған жүріс. - «Табыссыз немесе кезекті жүріс» - ұтысқа ие болмаған жүріс. - «Диаграмма» - тоғызқұмалақ тақтасының қағазға немесе тақтаға түскен сұлбасы. - «Тур» - ойынның реттілігі. - «Бланк» - жазу қағазы. - « Блиц » - шапшаң ойын. - « Прогресс коэффициенті » - даму немесе өрлеу коэффициенті.
#8 слайд
Қазақ спортшылары :
Ғалымжан Темірбаев
1 әлем чемпионаты
2010ж Әсел Далиева
1 әлем чемпионаты
2010ж Айдос Сейітжан
1 Азия чемпионаты
2009 ж
8 слайд
Қазақ спортшылары : Ғалымжан Темірбаев 1 әлем чемпионаты 2010ж Әсел Далиева 1 әлем чемпионаты 2010ж Айдос Сейітжан 1 Азия чемпионаты 2009 ж
#9 слайд
Назарларыңызға рахмет!
9 слайд
Назарларыңызға рахмет!
Жүктеушағым қалдыра аласыз
Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген
