«Мектепте қатыгездік пен зорлық – зомбылықтың алдын алу»

#1 слайд
«Мектепте қатыгездік пен
зорлық – зомбылықтың
алдын алу»
(мұғалімдер мен класс жетекшілерге
арналған семинар)
Ақтөбе-2023
1 слайд
«Мектепте қатыгездік пен зорлық – зомбылықтың алдын алу» (мұғалімдер мен класс жетекшілерге арналған семинар) Ақтөбе-2023
#2 слайд
Зорлық – зомбылық ұғымын талдау, оның түрлерін
анықтау және алдын алу, дамыту жұмыстарын
жүргізу.
Міндеттері:
1.Мұғалімдерге оқушылар мен ата – ананың орнының ерекше
екенін түсіндіру;
2.Зорлық – зомбылықтың түрлерін түсіндіре отырып,
профилактикалық жұмыстарын жандандыру;
3.Мұғалімнің білім алушымен дұрыс тіл табысуға, қысым түсірмей
зорлық – зомбылықсыз қарым –қатынас орнатуға бағыт беру.
Мақсаты:
2 слайд
Зорлық – зомбылық ұғымын талдау, оның түрлерін анықтау және алдын алу, дамыту жұмыстарын жүргізу. Міндеттері: 1.Мұғалімдерге оқушылар мен ата – ананың орнының ерекше екенін түсіндіру; 2.Зорлық – зомбылықтың түрлерін түсіндіре отырып, профилактикалық жұмыстарын жандандыру; 3.Мұғалімнің білім алушымен дұрыс тіл табысуға, қысым түсірмей зорлық – зомбылықсыз қарым –қатынас орнатуға бағыт беру. Мақсаты:
#3 слайд
І топ қыздары
03.05.2023ж
«Мектептегі қатыгездікпен зорлық – зомбылықтың
алдын алу»
Б а ғ д а р л а м а с ы
Жалпы адамзаттың жақсылығына сену – ад ең биік белгісі
М.Жұмабаев
Бағдарламасы:
1. Семинардың ашылуы
2. «Пульс » сергіту сәті
3. Теориялық білім. «Мектептегі қатыгездікпен
зорлық – зомбылықтың алдын алу»
4. Практикалық бөлім
«Сиқырлы бояулар» терапиясы
«Шарлар сөйлейді» тренингі
«Зорлық – зомбылық туралы мен не ойлаймын»
сауалнамасы
5. Қорытынды бөлім
Рефлексия «Періште» және «Сиқыршы» тренингі
3 слайд
І топ қыздары 03.05.2023ж «Мектептегі қатыгездікпен зорлық – зомбылықтың алдын алу» Б а ғ д а р л а м а с ы Жалпы адамзаттың жақсылығына сену – ад ең биік белгісі М.Жұмабаев Бағдарламасы: 1. Семинардың ашылуы 2. «Пульс » сергіту сәті 3. Теориялық білім. «Мектептегі қатыгездікпен зорлық – зомбылықтың алдын алу» 4. Практикалық бөлім «Сиқырлы бояулар» терапиясы «Шарлар сөйлейді» тренингі «Зорлық – зомбылық туралы мен не ойлаймын» сауалнамасы 5. Қорытынды бөлім Рефлексия «Періште» және «Сиқыршы» тренингі
#4 слайд
Біз әуелі елді түзетуді,
бала оқыту ісін түзетуден
бастауымыз керек.
А.Байтұрсынұлы
4 слайд
Біз әуелі елді түзетуді, бала оқыту ісін түзетуден бастауымыз керек. А.Байтұрсынұлы
#5 слайд
Әлемде қазіргі ең өзекті мәселелердің біріне айналып отырған – бұл
жасөспірімдердің, балалардың зорлық – зомбылыққа ұшырауы. Барлық балалар
үйінде, мектепте және басқа да қоғамдық мекемелерде күнделікті қатыгездікпен
және зорлық – зомбылықпен ұшырасып отырады. Баланың болашақта қандай
азамат болуы оның мектепте, отбасында қоршаған ортада алған тәрбиесіне
байланысты. Балалар да, ересектер сияқты сыйлау, қол тигізбеу және
адамзаттық абыройын сақтау құқықтарына ие, сондай-ақ Адам құқықтарының
жалпыға ортақ декларациясы мен Азаматтық саяси, экономикалық, әлеуметтік
және мәдени құқықтар туралы көзделген заң тарапынан да тең қорғау
көрсетілуіне құқылы.
Бала өз ата – анасының тәрбиесін алуға, өз қызығушылықтарын жан –
жақты дамуын қамтамасыз етуге құқылы. Қазақстан Республикасы Қылмыстық
Кодексінің 137-бабы кәмелетке толмаған баланы ата-анасының немесе осы
міндет жүктелген басқа адам, сонымен қатар педагог немесе оқыту, тәрбиелеу,
емдеу не кәмелетке толмаған баланы қадағалау міндеттелген басқа да мекеменің
қызметкері тәрбиелеу жөніндегі міндеттерін атқармағаны үшін шара қолдануды
қамтиды.
Зорлық – зомбылық туралы
түсінік
5 слайд
Әлемде қазіргі ең өзекті мәселелердің біріне айналып отырған – бұл жасөспірімдердің, балалардың зорлық – зомбылыққа ұшырауы. Барлық балалар үйінде, мектепте және басқа да қоғамдық мекемелерде күнделікті қатыгездікпен және зорлық – зомбылықпен ұшырасып отырады. Баланың болашақта қандай азамат болуы оның мектепте, отбасында қоршаған ортада алған тәрбиесіне байланысты. Балалар да, ересектер сияқты сыйлау, қол тигізбеу және адамзаттық абыройын сақтау құқықтарына ие, сондай-ақ Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясы мен Азаматтық саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы көзделген заң тарапынан да тең қорғау көрсетілуіне құқылы. Бала өз ата – анасының тәрбиесін алуға, өз қызығушылықтарын жан – жақты дамуын қамтамасыз етуге құқылы. Қазақстан Республикасы Қылмыстық Кодексінің 137-бабы кәмелетке толмаған баланы ата-анасының немесе осы міндет жүктелген басқа адам, сонымен қатар педагог немесе оқыту, тәрбиелеу, емдеу не кәмелетке толмаған баланы қадағалау міндеттелген басқа да мекеменің қызметкері тәрбиелеу жөніндегі міндеттерін атқармағаны үшін шара қолдануды қамтиды. Зорлық – зомбылық туралы түсінік
#6 слайд
«Зорлық – зомбылық» түрлері:
Физикалық:
итеру,
жұлмалау,
алақанмен
жұдырықпен
немесе басқа да
заттармен ұру;
Жыныстық :
күштеп
жыныстық
қатынасқа
итермелеу,
қорқыту,
бопсалау, зорлау;
Психологиялық:
ауызша тіл
тигізу; бопсалау;
өзіне қатысты
немесе
Басқалардың
тарапынан
қоқан лоқы күш
көрсету,
қорқыту;
бақылауға алу;
6 слайд
«Зорлық – зомбылық» түрлері: Физикалық: итеру, жұлмалау, алақанмен жұдырықпен немесе басқа да заттармен ұру; Жыныстық : күштеп жыныстық қатынасқа итермелеу, қорқыту, бопсалау, зорлау; Психологиялық: ауызша тіл тигізу; бопсалау; өзіне қатысты немесе Басқалардың тарапынан қоқан лоқы күш көрсету, қорқыту; бақылауға алу;
#7 слайд
«Тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу туралы»
Қазақстан Республикасының Заңы
2-бап. Қазақстан Республикасының тұрмыстық зорлық-
зомбылық профилактикасы туралы заңнамасы
1. Қазақстан Республикасының тұрмыстық зорлық-
зомбылық профилактикасы туралы заңнамасы
Қазақстан Республикасының Конституциясына
негізделеді, осы Заңнан және Қазақстан
Республикасының өзге де нормативтік құқықтық
актілерінен тұрады.
2. Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған
халықаралық шартта осы Заңдағыдан өзгеше ережелер
белгіленсе, онда халықаралық шарттың ережелері
қолданылады.
7 слайд
«Тұрмыстық зорлық-зомбылықтың алдын алу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы 2-бап. Қазақстан Республикасының тұрмыстық зорлық- зомбылық профилактикасы туралы заңнамасы 1. Қазақстан Республикасының тұрмыстық зорлық- зомбылық профилактикасы туралы заңнамасы Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді, осы Заңнан және Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік құқықтық актілерінен тұрады. 2. Егер Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шартта осы Заңдағыдан өзгеше ережелер белгіленсе, онда халықаралық шарттың ережелері қолданылады.
#8 слайд
3-бап. Тұрмыстық зорлық-зомбылық
профилактикасының принциптері Тұрмыстық
зорлық-зомбылық профилактикасы:
1) заңдылық;
2) адамның және азаматтың құқықтары, бостандықтары
мен заңды мүдделері сақталуына кепілдік беру;
3) адамның және азаматтың дене зардабын және (немесе)
психикалық зардап шегуіне жол бермеу;
4) отбасын қолдау және сақтау;
5) құпиялылық;
6) тармақшаға өзгеріс енгізу көзделген
7) тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасының
алдын алу шараларының жазалау шараларынан
басымдығы;
8) кешенділік және жүйелілік принциптеріне негізделеді.
8 слайд
3-бап. Тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасының принциптері Тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасы: 1) заңдылық; 2) адамның және азаматтың құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделері сақталуына кепілдік беру; 3) адамның және азаматтың дене зардабын және (немесе) психикалық зардап шегуіне жол бермеу; 4) отбасын қолдау және сақтау; 5) құпиялылық; 6) тармақшаға өзгеріс енгізу көзделген 7) тұрмыстық зорлық-зомбылық профилактикасының алдын алу шараларының жазалау шараларынан басымдығы; 8) кешенділік және жүйелілік принциптеріне негізделеді.
#9 слайд
Мұғалімдер мен класс жетекшілерге арналған жаднама
*Балаларды көңіліне тиетін атаулармен және теңеулермен атап
кемсітпеңіз.
*Шектен шыққан жағдай орын алса дадауыс көтермеңіз.Егер сондай
бір жәйт үстінде дауыс көтеріп қалған болсаңыз, артынша неге бұлай
еткеніңізді түсіндіріп, бұған мәжбүр болғаныңызға өкінетініңізді білдіріңіз.
*Балалардың бір-бірін жамандап әңгіме айтуына жол бермеңіз,шағым
айтқыштарды сөзі шын болса да ынталандырмаңыз.
*Кінәлі балаға өз қателігін мойындатуға тырысыңыз. Бірақ ол өзін
«жаман», «тәрбиесіз» немесе бәрін «әдейі» істейтін бала секілді сезінбейтін
болсын.
*Баланың отбасы мен ата-анасы туралы оның көзінше ешқашан
жағымсыз сөз айтпаңыз және өзгенің де олай етуіне жол бермеңіз.
*Егер сіз ойынды немесе сабақ тақырыбын өзіңіз жақсы білмейтін
болсаңыз немесе әзірлігіңіз нашар болса, оларды өткізбеңіз.
*Ашуланбаңыз және ез ашуыңызды керсетпеңіз. Егер солай бола қалған
жағдайда, бұл жәйттің сізді қатты қынжылтқанын білдіруге тырысыңыз.
*Сәтсіздік кезіндегі өз көңіл-күйіңізді, реніштеріңізді балалардан
жасырмаңыз,олардың бірге қынжылып, сіздің қиналысыңызды өз сезімдері
арқылы бірге белісуге жол беріңіз, бірақ шамадан асырмай, бұл үшін оларға
ризалығыңызды білдіріңіз.
9 слайд
Мұғалімдер мен класс жетекшілерге арналған жаднама *Балаларды көңіліне тиетін атаулармен және теңеулермен атап кемсітпеңіз. *Шектен шыққан жағдай орын алса дадауыс көтермеңіз.Егер сондай бір жәйт үстінде дауыс көтеріп қалған болсаңыз, артынша неге бұлай еткеніңізді түсіндіріп, бұған мәжбүр болғаныңызға өкінетініңізді білдіріңіз. *Балалардың бір-бірін жамандап әңгіме айтуына жол бермеңіз,шағым айтқыштарды сөзі шын болса да ынталандырмаңыз. *Кінәлі балаға өз қателігін мойындатуға тырысыңыз. Бірақ ол өзін «жаман», «тәрбиесіз» немесе бәрін «әдейі» істейтін бала секілді сезінбейтін болсын. *Баланың отбасы мен ата-анасы туралы оның көзінше ешқашан жағымсыз сөз айтпаңыз және өзгенің де олай етуіне жол бермеңіз. *Егер сіз ойынды немесе сабақ тақырыбын өзіңіз жақсы білмейтін болсаңыз немесе әзірлігіңіз нашар болса, оларды өткізбеңіз. *Ашуланбаңыз және ез ашуыңызды керсетпеңіз. Егер солай бола қалған жағдайда, бұл жәйттің сізді қатты қынжылтқанын білдіруге тырысыңыз. *Сәтсіздік кезіндегі өз көңіл-күйіңізді, реніштеріңізді балалардан жасырмаңыз,олардың бірге қынжылып, сіздің қиналысыңызды өз сезімдері арқылы бірге белісуге жол беріңіз, бірақ шамадан асырмай, бұл үшін оларға ризалығыңызды білдіріңіз.
#10 слайд
Мақсаты: топ ішінде жағымды атмосфера
қалыптастыру, көңіл-күйін игере білуге және
басқаруға тәрбиелеу.
Нұсқаулығы: Барлығы екі қатарға қол ұстасып
тұрады. Нұсқаушы қолдарын ұстау арқылы белгі
береді. Белгі берілген уақытта ортада тұрған затты
алу керек.
Қорытынды: мұғалімдер арасында жағымды
қарым-қатынас орнап, семинар алдындағы көңіл күй
қалыптастырды.
«Пульс» сергіту сәті
10 слайд
Мақсаты: топ ішінде жағымды атмосфера қалыптастыру, көңіл-күйін игере білуге және басқаруға тәрбиелеу. Нұсқаулығы: Барлығы екі қатарға қол ұстасып тұрады. Нұсқаушы қолдарын ұстау арқылы белгі береді. Белгі берілген уақытта ортада тұрған затты алу керек. Қорытынды: мұғалімдер арасында жағымды қарым-қатынас орнап, семинар алдындағы көңіл күй қалыптастырды. «Пульс» сергіту сәті
#11 слайд
Мақсаты:
Негативті ойлардан арылу, достық пен бірлікті
қалыптастыру
Нұсқаулығы:
Алдарыңыздағы қағаздағы тұзды түрлі түсті борлармен
бояңыз.
Қорытынды:
Мұғалімдер арасындағы байланысты нығайтты;
«Көп түкірсе көл» деген мақалдың мәні ашылды;
Жағымсыз көңіл-күйді нұрға айналдырды
«Сиқырлы бояулар» терапиясы
11 слайд
Мақсаты: Негативті ойлардан арылу, достық пен бірлікті қалыптастыру Нұсқаулығы: Алдарыңыздағы қағаздағы тұзды түрлі түсті борлармен бояңыз. Қорытынды: Мұғалімдер арасындағы байланысты нығайтты; «Көп түкірсе көл» деген мақалдың мәні ашылды; Жағымсыз көңіл-күйді нұрға айналдырды «Сиқырлы бояулар» терапиясы
#12 слайд
«Сиқырлы бояулар» терапиясы сәтінен
12 слайд
«Сиқырлы бояулар» терапиясы сәтінен
#13 слайд
Ешкімде іштей батыр болып тумайды.
Батырлық та мінез секілді өскен орта,
көрген тәрбиеге байланысты
қалыптасады.
Б.Момышұлы
13 слайд
Ешкімде іштей батыр болып тумайды. Батырлық та мінез секілді өскен орта, көрген тәрбиеге байланысты қалыптасады. Б.Момышұлы
#14 слайд
Мақсаты: Өзгенің даралығын бағалау, коммуникациялық
дағдыны дамыту
Нұсқаулығы: 1. Шарларды алып, ашуларыңызды,
негативтеріңізді айтып үрлейсіздер.Үрленген шарды
барлық ашу кетті деп ойлап жарасыздар.
2. Шарды үрлеп, тілек айтып жақсы сөздермен жайлап
шығарасыздар.
"Шарлар сөйлейді" тренингінің қорытындысы: Ашу,
ыза, негативтерімізді шар арқылы жіберіп, жаңа энергияға
орын берілді.
«Шарлар сөйлейді»
тренингі
14 слайд
Мақсаты: Өзгенің даралығын бағалау, коммуникациялық дағдыны дамыту Нұсқаулығы: 1. Шарларды алып, ашуларыңызды, негативтеріңізді айтып үрлейсіздер.Үрленген шарды барлық ашу кетті деп ойлап жарасыздар. 2. Шарды үрлеп, тілек айтып жақсы сөздермен жайлап шығарасыздар. "Шарлар сөйлейді" тренингінің қорытындысы: Ашу, ыза, негативтерімізді шар арқылы жіберіп, жаңа энергияға орын берілді. «Шарлар сөйлейді» тренингі
#15 слайд
Мақсаты: Мұғалімдердің бойынан жақсы қасиеттерді дарыту
мақсатында сиқырлы қасиеттер сыйлау.
Барысы: «Сиқыршы сиқыршы мен қандаймын» деген сөзді
айта отырып, қобдишаның ішінен араластырып, бүктелген
қағаздың біреуін таңдап алады.
Қорытынды: Таңдап алынған қасиеттерді оқып шығып, сол
қасиеттерге ие боласыздар және сол қасиеттер бойларыңызда
дари берсін.
«Сиқыршы» тренингі
15 слайд
Мақсаты: Мұғалімдердің бойынан жақсы қасиеттерді дарыту мақсатында сиқырлы қасиеттер сыйлау. Барысы: «Сиқыршы сиқыршы мен қандаймын» деген сөзді айта отырып, қобдишаның ішінен араластырып, бүктелген қағаздың біреуін таңдап алады. Қорытынды: Таңдап алынған қасиеттерді оқып шығып, сол қасиеттерге ие боласыздар және сол қасиеттер бойларыңызда дари берсін. «Сиқыршы» тренингі
#16 слайд
«Сиқыршы» тренингін жүргізу сәтінен
16 слайд
«Сиқыршы» тренингін жүргізу сәтінен
#17 слайд
Мақсаты: Мұғалімдердің достық қарым-қатынасқа, бір-бірін
сыйлауға, қамқор болуларына, қиналғанда қол ұшын беруге,
бірлік пен татулыққа баулу.
Барысы: Қағаздарға ойыншылар өздерінің аты-жөндерін,
мектеп атауларын және телефон номерін жазып, бүктеп,
бүктеген күйінде араластырылып қобдишаға салынады.
Қорытынды: Қобдишаға салынған қағаздар бір-бірлеп
таратылады. Әркім өзіне түскен қағазды алып, оқып сақтап
қоюы керек. Сол күннен бастап сіз өзіңізге бұйырған,
кездескен қағаздағы есім иесінің періштесі болып, қорғап
жүресіз. Керек мәліметті жинап сосын хабарласып, көмектесіп
жүресіздер.
РЕФЛЕКСИЯ
«Періште» тренингі
17 слайд
Мақсаты: Мұғалімдердің достық қарым-қатынасқа, бір-бірін сыйлауға, қамқор болуларына, қиналғанда қол ұшын беруге, бірлік пен татулыққа баулу. Барысы: Қағаздарға ойыншылар өздерінің аты-жөндерін, мектеп атауларын және телефон номерін жазып, бүктеп, бүктеген күйінде араластырылып қобдишаға салынады. Қорытынды: Қобдишаға салынған қағаздар бір-бірлеп таратылады. Әркім өзіне түскен қағазды алып, оқып сақтап қоюы керек. Сол күннен бастап сіз өзіңізге бұйырған, кездескен қағаздағы есім иесінің періштесі болып, қорғап жүресіз. Керек мәліметті жинап сосын хабарласып, көмектесіп жүресіздер. РЕФЛЕКСИЯ «Періште» тренингі
#18 слайд
«Зорлық – зомбылық туралы мен не ойлаймын» сауалнамасы
1.Зорлық деген сөзді қалай түсінесің?
- тек күш көрсету
-қол жұмсау
- мәжбүрле
- қорқыту
- адамның құқығына қысым жасау
- менсінбеушілік
- кемсіту
-қатігездік
- ауру келтіру
- өмір сүруге қауіп төндіру
барлық жауап дұрыс
2. Сенің ойыңша, қай жерлерде, кімнен
бала зорлық-зомбылыққа тап
болуы мүмкін?
- отбасында, жақын адамдардан
- көшеде, бейтаныс адамдардан
- мектептегі оқушылардан
- достарынан
-барлық жауап дұрыс
18 слайд
«Зорлық – зомбылық туралы мен не ойлаймын» сауалнамасы 1.Зорлық деген сөзді қалай түсінесің? - тек күш көрсету -қол жұмсау - мәжбүрле - қорқыту - адамның құқығына қысым жасау - менсінбеушілік - кемсіту -қатігездік - ауру келтіру - өмір сүруге қауіп төндіру барлық жауап дұрыс 2. Сенің ойыңша, қай жерлерде, кімнен бала зорлық-зомбылыққа тап болуы мүмкін? - отбасында, жақын адамдардан - көшеде, бейтаныс адамдардан - мектептегі оқушылардан - достарынан -барлық жауап дұрыс
#19 слайд
«Зорлық – зомбылық туралы мен не ойлаймын» сауалнамасы
3.Қиын жағдайда не істейсің?
- Әке анамнан көмек сұраймын
- Өз проблемамды өзім шешуге тырысамын
- Ата-анамды мазалағым келмейді
- Сынып жетекшіге жолығамын
- Психологқа жолығамын
- Әлеуметтік педагогқа жолығамын
- Милицияға барамын
4. Ата-анаңмен қарым-қатынасың қандай?
- ата-анам досым
- Жақсы қарым-қатынастамын
- түсінбеушілік пен даулар болып тұрады
- қол көтереді
-әкем мен анам менен алыс
-барлық жауап дұрыс
5. Өзің ата-ана болғанда өз балаларыңды жазалайсың ба?
- иә
-жоқ
19 слайд
«Зорлық – зомбылық туралы мен не ойлаймын» сауалнамасы 3.Қиын жағдайда не істейсің? - Әке анамнан көмек сұраймын - Өз проблемамды өзім шешуге тырысамын - Ата-анамды мазалағым келмейді - Сынып жетекшіге жолығамын - Психологқа жолығамын - Әлеуметтік педагогқа жолығамын - Милицияға барамын 4. Ата-анаңмен қарым-қатынасың қандай? - ата-анам досым - Жақсы қарым-қатынастамын - түсінбеушілік пен даулар болып тұрады - қол көтереді -әкем мен анам менен алыс -барлық жауап дұрыс 5. Өзің ата-ана болғанда өз балаларыңды жазалайсың ба? - иә -жоқ
#20 слайд
«Зорлық – зомбылық туралы мен не ойлаймын»
сауалнамасы
20 слайд
«Зорлық – зомбылық туралы мен не ойлаймын» сауалнамасы
#21 слайд
Қорытынды
Немістің ұлы ақыны В. Гете серуенге шығарда
қалтасына түрлі гүлдердің тұқымын салып шығып,
шалғындардан, орманнан өткенде, тауға шыққанда
гүл тұқымдарын сеуіп жүруді жаны сүйген. Оның
жүрген жерлері мезгілі келгенде керемет гүлдер өсіп
шығатын. Гете сепкен гүл ме, әлде табиғи жолмен
өздері көктеді ме, оны білу міндетті емес. Дегенмен
сұлулық әлемі, әсемдік әлемі байыды. Сол сияқты
дүниеде зорлық-зомбылық болмаса адам өмірі,
адамзат дүниесі сұлу да әсем болар еді.
21 слайд
Қорытынды Немістің ұлы ақыны В. Гете серуенге шығарда қалтасына түрлі гүлдердің тұқымын салып шығып, шалғындардан, орманнан өткенде, тауға шыққанда гүл тұқымдарын сеуіп жүруді жаны сүйген. Оның жүрген жерлері мезгілі келгенде керемет гүлдер өсіп шығатын. Гете сепкен гүл ме, әлде табиғи жолмен өздері көктеді ме, оны білу міндетті емес. Дегенмен сұлулық әлемі, әсемдік әлемі байыды. Сол сияқты дүниеде зорлық-зомбылық болмаса адам өмірі, адамзат дүниесі сұлу да әсем болар еді.
#22 слайд
22 слайд
шағым қалдыра аласыз


