Мемориалдық музейлер

#1 слайд
Х. Досмұхамедов атындағы АтМУ Гуманитарлық ғылымдар және өнер факультеті Қазақстан және дүниежүзі тарихы кафедрасы МЕМОРИАЛДЫҚ МУЗЕЙЛЕР Баймағамбетов Е.Р.

1 слайд

#2 слайд
•   мемориалдық мұражай  (мемлекетке, өнерге,   әдебиетке  ғылымға  еңбегі  сіңген  белгілі  адамдардың   жеке  өнері  мен  қызметіне  арналған  мұражай).   мұражай  ісінің  негізгі  бағыттары  –  мұражай   мұраларын  (жәдігерлерді)  жинау,  есепке  алу,  сақтау,   қорларды  жүйелеу,  қайта  қалпына  келтіру  ( рестоврация ),  консервациялау,  зерттеу  нәтижелерін   ақпарат  жүйелерінде  тарату,  мұражайдың  кадрлық   жүйесін  жетілдіру.  мұражай  жұмыстарын   ұйымдастыру  түрлеріне:  көрмелер ,  экспозициялар ұйымдастыру ,  тақырыптық дәрістер ,  ғылыми- практикалық конференциялар өткізу ,  мұражайлық басылымдар шығару ,  т.б.  жатады

2 слайд

#3 слайд
Ш.УӘЛИХАНОВТЫҢ АЛТЫНЕМЕЛ   МЕМЛЕКЕТТІК  МЕМОРИАЛДЫҚ   МУЗЕЙІ   «Алтынемел»  мемлекеттік  мемориалды  музей  1985  жылы  қыркүйектің  20-сында  қазақтың  аса   көрнекті  ғалымы  Шоқан  Уәлихановтың  туғанына  150  жыл  толу  құрметіне  ашылды.  Оның   қорындағы  материалдар  саны  742-ге  жетеді. Музейде  қазақ  халқының  Ұлы  ұстазының  сүйегі  жерленген  бейітінің  жанына  тұрғызылған.  Музейдің   жанына  оның  ескерткіші  орнатылған. Музей  ғимаратында  Шоқан  Уәлиханов  өмір  сүрген  кезеңді  сипаттайтын  экспозиция   орналастырылып,  онда  ғалымның  жеке  заттары  мен  хаттары,  құжаттары  мен  зерттеулері  қойылған. Шоқ  Шыңғысұлы  (азан  шақырып  қойған  шын  аты  –Мұхаммедханафия)  Уәлиханов  1835  жылдың   қараша  айында  қазіргі  Қостанай  облысының  аумағындағы  Құсмұрын  бекінісінде  дүниеге  келіп,   қазіргі  Алматы  облысының  аумағындағы  Алтынемел  кентінің  маңында  қайтыс  болған.  

3 слайд

#4 слайд
• Екінші бөлім  Шоқанның  жастық  шағын,  Омбы  кадет  корпусында   оқыған  кезін,  әскери  қызметінің  бастапқы  сатысын,  жас  Шоқанның   орыс  демократ  зиялыларымен  танысар  кезін  суреттейді. • Музейге  келушілерге  одан  әрі  Шоқан  Уәлихановтың  Орта  Азия,   Оңтүстік  Сібір  және  Қазақстанның  географиясы,  тарихы  мен   этнографиясы  туралы  зерттеулері  есептері  күнделіктері  мен  хаттары   ұсынылады. • Оның  ресейлік  ғалымдармен,  жазушылармен  жазысқан  хаттары,   күнделіктері  мен  өзге  де  құжаттары  мейлінше  ұқыптылықпен   жүйеленген.  Ең  соңғы  экспозициялық  зал  артына  зор  ғылыми  мұра   қалдырған  Шоқан  Уәлихановтың  халық  жадында  қалай  сақталып   отырғанын  әңгімелейді.  Мұның  қатарында  Шоқанға  арналған   романдар  мен  повестер,  ғылыми  зерттеулер,  пьесалар,  спектакльдер   мен  фильмдер  бар.

4 слайд

#5 слайд
• Сәбит Мұқанов  (1978ж.  21  қарашада)  пен  Ғ.  Мүсіреповтің   (1987ж.  мамыр)  Мемлекеттік  әдеби-мемориалдық   музей   кешендері  1999  ж.  8  ақпанда  екі  іс  жүзіндегі  музей  ретінде   құрылды.  С.  Мұқановтың  әдеби-мемориалдық  музейінің   негізін  қалаған  отбасындағы  достарының  бірі  Х.Н.   Бекишев  болатын.  Г.  Мүсірепов  музей  –үйі  1987  ж.   жазушының  қызы  Энгелина  Габитовна  қалаған  болатын.   Музей  кешенінің  қорында  14  мыңнан  аса  экспонат,  оның   ішінде  8  мың  сирек  қор  кітаптары,  1  мыңға  жуық  суреттер,   мұрағат  деректері,  қолжазбалар,  мемориалдық  заттардың   көшірмелерінен  құралған.  1987  ж.  бастап  ғалымдар,   аспиранттар,  студенттер,  мектеп  оқушылары  үшін   «Мұқанов  оқулары»  дәріс  циклдері  жылда  дәстүрлі  түрде   өткізіліп  тұрды.

5 слайд

#6 слайд
Абайдың мемлекеттік  тарихи-мәдени  және  әдеби   мемориалдық  қорық  музейі-Абайдың  әдеби-мемориалдық   мұражайы  Семей  қала-сында  Қазақ  ССР  Халық  Комиссарлар   кеңесінің  1940  ж.  1 сәуірдегі  қаулысы  негізінде   ұйымдастырылды.  Ашылу  салтанаты  1940  жылы  16  қазанда   болды.  1947-1951  жж.  Музей  Қазақ  ССР  Ғылым   Академиясының  құрамында  болды.  1990  ж.  5 сәуірінде   Абайдың  Мемлекеттік  тарихи-мәдени  және  әдеби   мемориалдық  мұражайы  «Жидебай-Бөрілі»  болып  қайта   құрылды.  Оның  құрамына  қалалық  кешен  бар

6 слайд

#7 слайд
• Абайдың әдеби-мемориалдық  мұражайы  М.Әуезовтің  ұсынысы  бойынша  ақынның  туғанына  95  жыл  толу   қарсаңында  Қазақ  ССР-н i ң  Халық  Комиссарлар  кеңес i н i ң  1940  жылдың  1 сәу i р i ндег i  №347   қаулысы  нег i з i нде   құрылды.  Қазақстан  тарихындағы  тұңғыш  әдеби  мұражай  болып  табылады.  1990  жылы  Абайдың  150  жылдық   мерейтойына  орай  Қаз.ССР  Министрлер  кеңесінің  05.04.1990ж.  №141  қаулысы  бойынша  ақын  мұражайы  Абайдың   “Жидебай-Бөр i л i”   мемлекетт i к  тарихи-мәдени  және  әдеби-мемориалдық  қорық-мұражайы  болып  құрылды.  Қорық- мұражайдың  нег i зг i   қорын  1885  жылы  Абайдың  өлкетану  мұражайына  тапсырған  заттары  құрайды.  Аталмыш   заттардың  30-ға  жуығы  мұражай  қорында  сақтаулы.  Алғашқы  жылдар  мұражай,  ақын  Семейге  келгенде  түс i п  жүрген   Бекбай  Байысов  пен  Әнияр  Молдабаевтың  үйлер i нде  орналасты.  1967  жылдан  бастап  мұражай  көпес  Р.Ершовтың   үй i не  орын  тепт i.   Қорық-мұражай  құрамына  Семейде:  бас  мұражай,  «Алаш  арыстары  - М.Әуезов»  мұражайы;  Абай   ауданында:  М.Әуезовтің  мұражай-үйі  (Бөрілі),  Абайдың  мұражай-үйі,  "Шәкәрімнің  Саят  қорасы"  экспозициясы   (Жидебай),  Шәкір  Әбенұлының  мұражай-үйі  (Құндызды);  Үржар  ауданында:  Әсет  Найманбайұлының  әдеби- мемориалдық  мұражайы  (Мақаншы);  «Абай-Шәкәрім»  мавзолей  кешені  және  6400  гектар  қорық  алқабы  (Жидебай)   кіреді.  Қорық  алқабына  кіретін  тарихи  орындар:  Абайдың  мұражай-үйі,  «Абай  – Шәкәрім»  мавзолей  кешені,  Еркежан   зираты,  Құдайберді  - Зере  - Ұлжан  зират  қорғаны,  Зұлғарыш  қыстауы  – Ақ  баз,  Кенгірбай  (Би  ата)  мазары,  Құнанбай   құдығы,  Махмұт  қорасы,  Мұсақұл  төбесі,  "Орыс  қорасы",  Оспан  көлі,  Оспан  құдығы,  Ырыздықбай  қорасы,   "Шәкәрімнің  саят  қорасы"  экспозициясы,  Шәукенбай  - Ғабитқан  зират  қорғаны.Семейдегі  бас  мұражай  құрамына:   көпес  Р.Ершовтың  үй i,   жаңа  ғимарат,  Ахмет-Риза  мешіт-медресесі,  “Алаш  арыстары  - М.Әуезов”  мұражайы,  әк i мш i л i к   ғимараты  к i ред i.   Бас  мұражай  экспозициясында  “Абай  дәу i р i”,  “ Абай  бейнелеу  өнер i нде”,  «Абай  және  Семей   шаһары»  атты  тақырыптық  көрме  залы,  «Абай  шығармашылығының  қайнар  бұлақтары»,  ақын  дастандарына   арналған  “Шығыс  залы”,  “Грек  залы”,  «Жаз»  өлеңіне  арналған  зал,  “Абайдың  ақындық  мектеб i”,  “ Абайтану”,  “Абай   халық  жүрег i нде”,  "Сыйлықтар"  залдары  орналасқан.  Онда  Абай  өмірі  мен  шығармашылығы,  оның  ақындық  және   туыстық  айналасы,  замандастары  мен  дәстүрін  жалғастырушылар  жайлы  мол  мағлұматтар  жинақталған.  Мұражай   экспозициясына  ақын  отбасынан  қалған  көне  мүліктер,  түпнұсқа  құжаттар,  Абай  дәурінін,  оның  қоғамдық  қызметін   бейнелейтін  этнографиялық  және  архивтік  деректер,  шығыс  ғұламаларының  сирек  кездесетін  шығармалары,  батыс   философтарының  туындылары,  замандас  ақындар  жазбалары  жинақталған.  Сонымен  бірге,  экспозицияда  қазақтың   ұлттық  салт-дәстүрін  айшықтайтын,  аса  бір  шеберлікпен  жасалған  жиһаздармен  жабдықталған  6 қанатты  киіз  үй  мен   ХІХ  ғасырдың  аяғы  мен  ХХ  ғасырдың  басындағы  қала  тұрмысын  танытатын  құнды  үй-іші  мүліктері  орын  алған.

7 слайд

#8 слайд
• М.Әуезовтің Бөрілідегі  мұражай-үйі,  құрамына  16  тарихи  ескерткіш  орындар  кіретін,  6400  га   жерді  алып  жатқан  қорық  алқабы,  тақырдағы  Көкбай  Жапатайұлының  мешіт-медіресесі,  Құн- дызды  ауылындағы  Ш.Әбеновтың  мұражай  үйі,  Мақаншы  селосындағы  Әсет   Найманбайұлының  мұражайы  кіреді.  1997  ж.  М.Әуезовтің  100  жылдық  мерейтойына  орай   Семейде  «Алаш  арыстары  – М.Әуезов»  атты  мұражай  ұйымдас-тырылып  ашылды.   Экспозицияда  М.Әуезовтің  өмірінің  Семейдегі  кезеңіне,  Алаш  қайраткерлеріне  арналған  еді.

8 слайд

#9 слайд
• 1963 жылы  қарашаның  28-жұлдызында  Мұхтар   Әуезовтың  әдеби-мемориалдық  музей-үйі   өзінің  алғашқы  келушілеріне  есігін  ашқан. • Үйде  жеті  бөлме  бар,  оның  төртеуі  – бірінші   қабатта,  үшеуі  – екінші  қабатта.  Үйдің  жобасын   сәулетші  Г.Герасимов  жасаған. • Бұл  қонақ  бөлмеде  Мұхтар  Әуезов  жанұя   мүшелерімен  кешқұрым  түгел  жиналып,   теледидардан  берілетін  хабарлар  көретін. • Бөлмеде  Мұхтар  Әуезовпен  ұзақ  жылдар  бойы   достық  қарым-қатынаста  болған  КСРО  Халық   суретшісі  Орал  Таңсықбаевтың  «Көктөбеде»,   Қазақстанның  халық  суретшісі,  еліміздің  кәсіби   бейнелеу  өнерінің  қалыптасып,  дамуына  өз   үлесін  қосқан  А.Черкасскийдің   «Таушымылдық»  натюрморты  және  жазушы   отбасының  үлкен  досы,  Татарстанның  халық   суретшісі,  Ұлы  Отан  соғысы  жылдарында   Қазақстанда  қызмет  еткен  Бақи  Урманченің   «Раушан  гүлдер»  атты  картинасы  құнды   жәдігерлер  қатарына  жатады.

9 слайд