ЖИ көмекші
Түріктердің материалдық және рухани мәдениеті
Тақырып бойынша 31 материал табылды
Түріктердің материалдық және рухани мәдениеті
Материал туралы қысқаша түсінік
Түріктердің материалдық және рухани мәдениеті
Материалдың қысқаша нұсқасы
1 / 36
Жүктеу
Бөлісу
ЖИ арқылы жасау
Слайдтың жеке беттері
#1 слайд
Пән мұғалімі:Айнакулова Айнұр
Шымкент, 2025
Түріктердің материалдық
және рухани мәдениеті
Ашық сабақ
1 слайд
Пән мұғалімі:Айнакулова Айнұр Шымкент, 2025 Түріктердің материалдық және рухани мәдениеті Ашық сабақ
#2 слайд
6.2.3.2 Әл-Фарабидің және басқа да ғалымдардың ортағасырлық
ғылымның дамуына қосқан үлесін анықтау
6.2.2.4 түркі кезеңіндегі қоғамды бейнелеуде М. Қашғари, Ж.
Баласағұн және А. Яссауи еңбектерінің тарихи құндылығын түсіндіру;
Оқу мақсаттары
2 слайд
6.2.3.2 Әл-Фарабидің және басқа да ғалымдардың ортағасырлық ғылымның дамуына қосқан үлесін анықтау 6.2.2.4 түркі кезеңіндегі қоғамды бейнелеуде М. Қашғари, Ж. Баласағұн және А. Яссауи еңбектерінің тарихи құндылығын түсіндіру; Оқу мақсаттары
#3 слайд
«Киіз үй» әдісі: Оқушылар киіз үй бейнелерін таңдап алады. Әр киіз үйдің
артында топтың атауы жазылған. Оқушылар артындағы жазуға сәйкес өз
топтарына бөлінеді:
1.Ахмет Яссауи тобы
2.Жүсіп Баласағұн тобы
3.Махмұд Қашқари тобы
Топқа бөлу
3 слайд
«Киіз үй» әдісі: Оқушылар киіз үй бейнелерін таңдап алады. Әр киіз үйдің артында топтың атауы жазылған. Оқушылар артындағы жазуға сәйкес өз топтарына бөлінеді: 1.Ахмет Яссауи тобы 2.Жүсіп Баласағұн тобы 3.Махмұд Қашқари тобы Топқа бөлу
#4 слайд
4 слайд
#5 слайд
-Аса көрнекті ғалым әл-Фараби 870 жылы Фараб (Отырар) өлкесінде әскербасының
отбасында дүниеге келген. Толық есімі - Әбу Насыр Мұхаммед ибн Тархан ибн Ұзлағ әл-
Фараби. Әл-Фараби - түркі ойшылдарының ішінде аты әлемге жайылған ең атақтысы,
"Әлемнің екінші ұстазы" атанған ғұлама.
-Бағдатта ғалымдар үйі және әлемдегі ең бай кітапханадан ежелгі грек ғалымдарының
қолжазбаларымен танысқан;
-Шығыс пен Грек-Рим мәдениеті арасында байланыстың дамуына өзіндік үлесін қосады;
-Аристотельдің "Метафизика", "Категория", " Бірінші және екінші категория" еңбектеріне
түсіндірме жазған.
-Птолемей, Платон еңбектерін талдаған.
Әл-Фарабидің шұғылданған ғылыми салалары:
- Философия, логика, этика, эстетика, саясат, әлеуметтану, лингвистика, поэзия, шешендік
өнер, музыка саласымен шұғылданды;
-Жаратылыстану бағытында астрономия, астрология, химия, география, космология,
математика, медицина ғылымдарын да терең меңгерген;
- 200-ге жуық ғылыми еңбектер жазып қалдырды. Олардың қатарында "Аспан астындағы
дүние", "Қайырымды қала тұрғындарының көзқарасы", "Мемлекет қайраткерлерінің қанатты
сөздері", "Философияны үйрену үшін қажетті шарттар жайлы трактат", "Ғылымдар тізбегі"
т.б. еңбектері бар. Еңбектері дүниежүзіне кең таралған, әлемнің бірнеше тілдеріне
аударылған.
Әль-Фарабидің түйінді ой -пікірлері:
-Адамдардың көздеген мақсатына жетуі өзіне ғана байланысты екенін, адам рухани тұрғыда
үнемі жетіліп отыруға тиіс екенін айтқан;
- Адамдар тек ақиқатты, айналадағы дүниені, қоршаған ортаны танып білу арқылы жетіледі
деп түйін жасаған.
Әл-Фарабидің ортағасырлық ғылымның дамуына қосқан үлесі
5 слайд
-Аса көрнекті ғалым әл-Фараби 870 жылы Фараб (Отырар) өлкесінде әскербасының отбасында дүниеге келген. Толық есімі - Әбу Насыр Мұхаммед ибн Тархан ибн Ұзлағ әл- Фараби. Әл-Фараби - түркі ойшылдарының ішінде аты әлемге жайылған ең атақтысы, "Әлемнің екінші ұстазы" атанған ғұлама. -Бағдатта ғалымдар үйі және әлемдегі ең бай кітапханадан ежелгі грек ғалымдарының қолжазбаларымен танысқан; -Шығыс пен Грек-Рим мәдениеті арасында байланыстың дамуына өзіндік үлесін қосады; -Аристотельдің "Метафизика", "Категория", " Бірінші және екінші категория" еңбектеріне түсіндірме жазған. -Птолемей, Платон еңбектерін талдаған. Әл-Фарабидің шұғылданған ғылыми салалары: - Философия, логика, этика, эстетика, саясат, әлеуметтану, лингвистика, поэзия, шешендік өнер, музыка саласымен шұғылданды; -Жаратылыстану бағытында астрономия, астрология, химия, география, космология, математика, медицина ғылымдарын да терең меңгерген; - 200-ге жуық ғылыми еңбектер жазып қалдырды. Олардың қатарында "Аспан астындағы дүние", "Қайырымды қала тұрғындарының көзқарасы", "Мемлекет қайраткерлерінің қанатты сөздері", "Философияны үйрену үшін қажетті шарттар жайлы трактат", "Ғылымдар тізбегі" т.б. еңбектері бар. Еңбектері дүниежүзіне кең таралған, әлемнің бірнеше тілдеріне аударылған. Әль-Фарабидің түйінді ой -пікірлері: -Адамдардың көздеген мақсатына жетуі өзіне ғана байланысты екенін, адам рухани тұрғыда үнемі жетіліп отыруға тиіс екенін айтқан; - Адамдар тек ақиқатты, айналадағы дүниені, қоршаған ортаны танып білу арқылы жетіледі деп түйін жасаған. Әл-Фарабидің ортағасырлық ғылымның дамуына қосқан үлесі
#6 слайд
- 1020ж Жетісу өңірі, Баласағұн қаласында
дүниеге келген.
- Ақын, ойшыл, ғалым, мемлекет қайраткері;
- философия, математика, медицина,
астрология, өнертану, әдебиеттану, тіл білімі
дамуына үлес қосқан;
- "Құтты білік" дастаны көне түркі тілінде
жазылған;
- Дастанда патшалар, уәзірлер, хан сарайы
қызметкерлері, елшілер, әскербасылар,
нөкерлер, аспазшылар, қолөнершілер,
диқандар, малшылардың қоғамдағы орны,
олардың мінез-құлықтары, құқықтары,
міндеттері қандай болу керектігін жеке-жеке
баяндап шыққан.
-Жетісуды мекендеген ерте түркі әдет-ғұрпы,
салт-санасын жырлаған, ғибрат, өсиет сөздер
жинағы берілген;
Ж.Баласағұн "Құтты білік" дастаны
6 слайд
- 1020ж Жетісу өңірі, Баласағұн қаласында дүниеге келген. - Ақын, ойшыл, ғалым, мемлекет қайраткері; - философия, математика, медицина, астрология, өнертану, әдебиеттану, тіл білімі дамуына үлес қосқан; - "Құтты білік" дастаны көне түркі тілінде жазылған; - Дастанда патшалар, уәзірлер, хан сарайы қызметкерлері, елшілер, әскербасылар, нөкерлер, аспазшылар, қолөнершілер, диқандар, малшылардың қоғамдағы орны, олардың мінез-құлықтары, құқықтары, міндеттері қандай болу керектігін жеке-жеке баяндап шыққан. -Жетісуды мекендеген ерте түркі әдет-ғұрпы, салт-санасын жырлаған, ғибрат, өсиет сөздер жинағы берілген; Ж.Баласағұн "Құтты білік" дастаны
#7 слайд
- Ыстықкөл маңында Барысхан қаласында дүниеге келген;
-"Диуани лұғат ат-түрік" атты түрікше-арабша түсіндірме сөздігі XI
ғасырдың жазба әдебиетінің көрнекті ескерткіші;
- Бұл еңбегін 1072-1078 жылары Бағдатта жазып бітірген;
-Шығармада 29 түркі тайпасының аты, түркітілдес халықтардың
тұрмысы, қоныстануы, тарихы, мінез-құлқы, табиғат құбылыстарына
қатысты түсініктеме берілген;
- Сөздіктің М. Қашғари өз қолымен жазылған түпнұсқасы
сақталмаған;
-3 томнан, 8 кітаптан тұратын еңбекте 6800 түркі сөзі ғылыми жүйеге
түсірілген.
-Көшірілген нұсқалары Бағдат кітапханасынан және Стамбұлдың
Фатих кітапханасынан табылған. 1915-1917 жылдары Стамбұлда үш
томдық болып жарық көрген.
- Батыстан шығысқа қарай созылып жатқан тайпалардың қонысы,
тайпа аттары, түркі тілдері көрсетіледі;
-Сол кездегі түркі тайпалары арасындағы кең қолданыстағы мақал-
мәтелдер, өлеңдер, қанатты сөздер мен көркем теңеулер қамтылған;
- Ежелгі тайпалардың наным-сенімдері, тұрмыс-тіршілігі, салт-
санасы бейнеленген.
М. Қашғари "Диуани лұғат ат-түрік"түсіндірме сөздігі
7 слайд
- Ыстықкөл маңында Барысхан қаласында дүниеге келген; -"Диуани лұғат ат-түрік" атты түрікше-арабша түсіндірме сөздігі XI ғасырдың жазба әдебиетінің көрнекті ескерткіші; - Бұл еңбегін 1072-1078 жылары Бағдатта жазып бітірген; -Шығармада 29 түркі тайпасының аты, түркітілдес халықтардың тұрмысы, қоныстануы, тарихы, мінез-құлқы, табиғат құбылыстарына қатысты түсініктеме берілген; - Сөздіктің М. Қашғари өз қолымен жазылған түпнұсқасы сақталмаған; -3 томнан, 8 кітаптан тұратын еңбекте 6800 түркі сөзі ғылыми жүйеге түсірілген. -Көшірілген нұсқалары Бағдат кітапханасынан және Стамбұлдың Фатих кітапханасынан табылған. 1915-1917 жылдары Стамбұлда үш томдық болып жарық көрген. - Батыстан шығысқа қарай созылып жатқан тайпалардың қонысы, тайпа аттары, түркі тілдері көрсетіледі; -Сол кездегі түркі тайпалары арасындағы кең қолданыстағы мақал- мәтелдер, өлеңдер, қанатты сөздер мен көркем теңеулер қамтылған; - Ежелгі тайпалардың наным-сенімдері, тұрмыс-тіршілігі, салт- санасы бейнеленген. М. Қашғари "Диуани лұғат ат-түрік"түсіндірме сөздігі
#8 слайд
- Қожа Ахмет Ясауи шамамен 1093 ж (кей
деректерде 1103, 1041жж.) Сайрам (Испиджаб)
қаласында дүниеге келіп, 1166 жылы Ясы
(Түркістан) қаласында қайтыс болған;
-"Диуани хикмет" (Ақыл кітабы) деген өлеңдер
жинағы қыпшақ даласы мен Орта Азияда түсінікті
болған көне түркі тілінде ауызша тараған.
-"Диуани хикметтің" жазылған түпнұсқасы
табылмаған. Ең ескі нұсқасы XVIғасырда араб
әріпімен шағатай тілінде қағазға түсірілген;
-Онда сопылық ілім. Жаратқанға деген
сүйіспеншілік, мойындаушылық, сопылық,
мәдени-дәстүрлі өмір, имандылық, қанағат тұту,
кішіпейілділік, жомарттық, адамгершілік
қасиеттері айтылған;
А. Яссауи "Диуани хикмет" (Ақыл кітабы)
8 слайд
- Қожа Ахмет Ясауи шамамен 1093 ж (кей деректерде 1103, 1041жж.) Сайрам (Испиджаб) қаласында дүниеге келіп, 1166 жылы Ясы (Түркістан) қаласында қайтыс болған; -"Диуани хикмет" (Ақыл кітабы) деген өлеңдер жинағы қыпшақ даласы мен Орта Азияда түсінікті болған көне түркі тілінде ауызша тараған. -"Диуани хикметтің" жазылған түпнұсқасы табылмаған. Ең ескі нұсқасы XVIғасырда араб әріпімен шағатай тілінде қағазға түсірілген; -Онда сопылық ілім. Жаратқанға деген сүйіспеншілік, мойындаушылық, сопылық, мәдени-дәстүрлі өмір, имандылық, қанағат тұту, кішіпейілділік, жомарттық, адамгершілік қасиеттері айтылған; А. Яссауи "Диуани хикмет" (Ақыл кітабы)
#9 слайд
Ұяшықтарды таңда ойыны
9 слайд
Ұяшықтарды таңда ойыны
#10 слайд
А.Яссауи А.Яссауи А.Яссауи А.Яссауи
Ж.БаласағұнЖ.БаласағұнЖ.Баласағұн Ж.Баласағұн
М.Қашқари М.Қашқари М.ҚашқариМ.Қашқари
10 слайд
А.Яссауи А.Яссауи А.Яссауи А.Яссауи Ж.БаласағұнЖ.БаласағұнЖ.Баласағұн Ж.Баласағұн М.Қашқари М.Қашқари М.ҚашқариМ.Қашқари
#11 слайд
Қожа Ахмет Ясауи қай ғасырда өмір
сүрді?
А) X–XI ғғ.
В) XI–XII ғғ.
С) XIII–XIV ғғ.
11 слайд
Қожа Ахмет Ясауи қай ғасырда өмір сүрді? А) X–XI ғғ. В) XI–XII ғғ. С) XIII–XIV ғғ.
#12 слайд
12 слайд
#13 слайд
Қожа Ахмет Ясауидің басты еңбегі қалай
аталады?
A)“Диуани хикмет”
B) “Құтты білік”
C) “Диуани лұғат ат-түрік”
13 слайд
Қожа Ахмет Ясауидің басты еңбегі қалай аталады? A)“Диуани хикмет” B) “Құтты білік” C) “Диуани лұғат ат-түрік”
#14 слайд
14 слайд
#15 слайд
Қандай қалада жерленген?
A)Отырар
B) Түркістан
C) Баласағұн
15 слайд
Қандай қалада жерленген? A)Отырар B) Түркістан C) Баласағұн
#16 слайд
16 слайд
#17 слайд
4. Қожа Ахмет Ясауи қай сопылық бағыттың өкілі?
A)Исмаилизм
B) Жадидизм
C) Ясауийа
17 слайд
4. Қожа Ахмет Ясауи қай сопылық бағыттың өкілі? A)Исмаилизм B) Жадидизм C) Ясауийа
#18 слайд
18 слайд
#19 слайд
Жүсіп Баласағұнның негізгі шығармасы:
A)“Диуани хикмет”
B) “Құтты білік”
C) “Ақиқат сыйы”
19 слайд
Жүсіп Баласағұнның негізгі шығармасы: A)“Диуани хикмет” B) “Құтты білік” C) “Ақиқат сыйы”
#20 слайд
20 слайд
#21 слайд
“Құтты білік” шығармасы қай тілде жазылған?
A)Араб тілінде
B) Қыпшақ тілінде
C) Түркі тілінде
21 слайд
“Құтты білік” шығармасы қай тілде жазылған? A)Араб тілінде B) Қыпшақ тілінде C) Түркі тілінде
#22 слайд
22 слайд
#23 слайд
Жүсіп Баласағұн қай қалада дүниеге келген?
A)Баласағұн
B) Сайрам
C) Тараз
23 слайд
Жүсіп Баласағұн қай қалада дүниеге келген? A)Баласағұн B) Сайрам C) Тараз
#24 слайд
24 слайд
#25 слайд
“Құтты біліктің” негізгі идеясы:
A)Адамды ғылым-білімге шақыру
B) Әдептілік, әділдік, ел басқару
C) Әлем жаратылысы туралы
25 слайд
“Құтты біліктің” негізгі идеясы: A)Адамды ғылым-білімге шақыру B) Әдептілік, әділдік, ел басқару C) Әлем жаратылысы туралы
#26 слайд
26 слайд
#27 слайд
Махмұд Қашқаридың ең атақты еңбегі:
A)“Құтты білік”
B) “Диуани лұғат ат-түрік”
C) “Ақиқат уа нақыл”
27 слайд
Махмұд Қашқаридың ең атақты еңбегі: A)“Құтты білік” B) “Диуани лұғат ат-түрік” C) “Ақиқат уа нақыл”
#28 слайд
28 слайд
#29 слайд
“Диуани лұғат ат-түрік” неге арналған?
A)Діни уағыздарға
B) Түркі тілдерінің сөздігіне
C) Моральдық тәрбиеге
29 слайд
“Диуани лұғат ат-түрік” неге арналған? A)Діни уағыздарға B) Түркі тілдерінің сөздігіне C) Моральдық тәрбиеге
#30 слайд
30 слайд
#31 слайд
Махмұд Қашқари қай аймақтан шыққан?
A)Қашқар
B) Түркістан
C) Тараз
31 слайд
Махмұд Қашқари қай аймақтан шыққан? A)Қашқар B) Түркістан C) Тараз
#32 слайд
32 слайд
#33 слайд
Шығармада неше түркі тайпасының аты айтылған?
А) 15
В)29
С)35
33 слайд
Шығармада неше түркі тайпасының аты айтылған? А) 15 В)29 С)35
#34 слайд
34 слайд
#35 слайд
3
орын
«» тобы
1
орын
«» тобы
2
орын
«» тобы
ЖҮЛДЕЛІ ОРЫНДАР
35 слайд
3 орын «» тобы 1 орын «» тобы 2 орын «» тобы ЖҮЛДЕЛІ ОРЫНДАР
Файл форматы:
pptx
10.01.2026
0
Жүктеу
ЖИ арқылы жасау
Жариялаған:
Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз
шағым қалдыра аласыз
