400 000+ дайын материалды
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар және авторлық материалдар
4 990₸/ 1 жыл
🔥Арнайы баға ·10.12.2026 дейін
Одан кейін - 29 990 ₸
Бір рет төлейсіз · Автотөлем жоқ
Тақырып бойынша 11 материал табылды

Үндестік заңы

Материал туралы қысқаша түсінік
Үндестік заңы. Ереже. Түрлері
Материалдың қысқаша нұсқасы
img_page_1
Слайдтың жеке беттері
Үндестік заңы

#1 слайд
Үндестік заңы

1 слайд

Үндестік заңы

1) сөз ішіндегі дауысты дыбыстардың біріңғай жуан немесе жіңішке болып үндесуі; 2) қатар тұрған екі дыбыстың бір-біріне ықп

#2 слайд
1) сөз ішіндегі дауысты дыбыстардың біріңғай жуан немесе жіңішке болып үндесуі; 2) қатар тұрған екі дыбыстың бір-біріне ықпал етіп үндесуі. Үндестік заңы дегеніміз –

2 слайд

1) сөз ішіндегі дауысты дыбыстардың біріңғай жуан немесе жіңішке болып үндесуі; 2) қатар тұрған екі дыбыстың бір-біріне ықпал етіп үндесуі. Үндестік заңы дегеніміз –

Үндестік заңының 2 түрі бар: Буын үндестігі Дыбыс үндестігі

#3 слайд
Үндестік заңының 2 түрі бар: Буын үндестігі Дыбыс үндестігі

3 слайд

Үндестік заңының 2 түрі бар: Буын үндестігі Дыбыс үндестігі

Буын үндестігі (сингарманизм) - сөз ішіндегі және сөз бен қосымша арасындағы дауысты дыбыстардың біріңғай жуан немесе жіңішк

#4 слайд
Буын үндестігі (сингарманизм) - сөз ішіндегі және сөз бен қосымша арасындағы дауысты дыбыстардың біріңғай жуан немесе жіңішке болып үндесуі.

4 слайд

Буын үндестігі (сингарманизм) - сөз ішіндегі және сөз бен қосымша арасындағы дауысты дыбыстардың біріңғай жуан немесе жіңішке болып үндесуі.

Төмендегідей сөздерде буын үндестігі сақталмай, дауысты дыбыстар жуан- жіңішке болып араласып келеді: 1) Күрделі сөздерде буын

#5 слайд
Төмендегідей сөздерде буын үндестігі сақталмай, дауысты дыбыстар жуан- жіңішке болып араласып келеді: 1) Күрделі сөздерде буын үндестігі сақталмайды: А) Қос сөз: аман-есен, асты-үсті т.б. Ә) Біріккен сөз: баспасөз, көзқарас т.б. Б) Тіркесті сөз: ала бер, он бір т.б. 2) Кірме сөздерде буын үндестігі сақталмайды: А) араб тілі: кітап, құдірет, қазір т.б. Ә) орыс тілі: кино, театр, алгебра т.б. Б) парсы тілі: рәсуа, күнәһар т.б.

5 слайд

Төмендегідей сөздерде буын үндестігі сақталмай, дауысты дыбыстар жуан- жіңішке болып араласып келеді: 1) Күрделі сөздерде буын үндестігі сақталмайды: А) Қос сөз: аман-есен, асты-үсті т.б. Ә) Біріккен сөз: баспасөз, көзқарас т.б. Б) Тіркесті сөз: ала бер, он бір т.б. 2) Кірме сөздерде буын үндестігі сақталмайды: А) араб тілі: кітап, құдірет, қазір т.б. Ә) орыс тілі: кино, театр, алгебра т.б. Б) парсы тілі: рәсуа, күнәһар т.б.

Сөзге қосымша буын үндестігі арқылы жалғанады. Егер сөздің соңғы буынында жуан дауысты дыбыс болса, қосымшадағы дауысты да жуан

#6 слайд
Сөзге қосымша буын үндестігі арқылы жалғанады. Егер сөздің соңғы буынында жуан дауысты дыбыс болса, қосымшадағы дауысты да жуан болады. Кейбір қосымшалар сөзге буын үндестігіне бағынбай жалғанады. Буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалар мыналар: А) Көмектес септік жалғауы: - пен, -мен, -бен (ақпен, аңмен, тұзбен) Ә) Тәуелдік мағынадағы жұрнақ: -нікі, -дікі, -тікі (Асандікі, баланікі) Б) Зат есімнің рең мәнін тудыратын жұрнақтар: -еке, -ке, -сымақ, -тай, -жан (басеке, кісісымақ, шешетай, әкежан); В) Белгілі бір сөздерге жалғанатын шет тілінен енген жұрнақтар: -паз, -қор, - ғой, -гөй, -кер, -гер, -кеш, -ист, -изм, -бан, -тал, -хана, -ов, -ев, -ова, -ева, - ин, -ина, -бей, -би, -кес (әсемпаз, еңбекқор, әзілқой, ақылгөй, жұмыскер, Әуезов, арбакеш, мейірбан, сезімтал)

6 слайд

Сөзге қосымша буын үндестігі арқылы жалғанады. Егер сөздің соңғы буынында жуан дауысты дыбыс болса, қосымшадағы дауысты да жуан болады. Кейбір қосымшалар сөзге буын үндестігіне бағынбай жалғанады. Буын үндестігіне бағынбайтын қосымшалар мыналар: А) Көмектес септік жалғауы: - пен, -мен, -бен (ақпен, аңмен, тұзбен) Ә) Тәуелдік мағынадағы жұрнақ: -нікі, -дікі, -тікі (Асандікі, баланікі) Б) Зат есімнің рең мәнін тудыратын жұрнақтар: -еке, -ке, -сымақ, -тай, -жан (басеке, кісісымақ, шешетай, әкежан); В) Белгілі бір сөздерге жалғанатын шет тілінен енген жұрнақтар: -паз, -қор, - ғой, -гөй, -кер, -гер, -кеш, -ист, -изм, -бан, -тал, -хана, -ов, -ев, -ова, -ева, - ин, -ина, -бей, -би, -кес (әсемпаз, еңбекқор, әзілқой, ақылгөй, жұмыскер, Әуезов, арбакеш, мейірбан, сезімтал)

Кірме сөздерге жалғанатын қосымшаларға қатысты жағдайлар: А) Соңғы буынында «ә» әрпі бар сөздерге (кінә, күмән) қысаң дауысты қ

#7 слайд
Кірме сөздерге жалғанатын қосымшаларға қатысты жағдайлар: А) Соңғы буынында «ә» әрпі бар сөздерге (кінә, күмән) қысаң дауысты қосымша жіңішке болып жалғанады (шүбәлі, күмәнді), ал ашық дауыстылар жуан болып жалғанады (кінәла, күмәндан). Ә) «х, я» әріптеріне аяқталған сөздерге қосымша жуан түрде жалғанады. Мысалы, тарих-тың, цех-тан, полярлық, аяла т.б. Б) «ю» мен «рк, рг, ск, лк, нк, нкт, кс, кт» әріптеріне аяқталған сөздерге қосымша жіңішке түрде жалғанады. Мысалы: парк- тен, танкі-ні т.б. В) «ь» әрпіне аяқталған сөздерге қосымша жіңішке түрде жалғанады (рольді, ролі, рульді, рулі т.б.)

7 слайд

Кірме сөздерге жалғанатын қосымшаларға қатысты жағдайлар: А) Соңғы буынында «ә» әрпі бар сөздерге (кінә, күмән) қысаң дауысты қосымша жіңішке болып жалғанады (шүбәлі, күмәнді), ал ашық дауыстылар жуан болып жалғанады (кінәла, күмәндан). Ә) «х, я» әріптеріне аяқталған сөздерге қосымша жуан түрде жалғанады. Мысалы, тарих-тың, цех-тан, полярлық, аяла т.б. Б) «ю» мен «рк, рг, ск, лк, нк, нкт, кс, кт» әріптеріне аяқталған сөздерге қосымша жіңішке түрде жалғанады. Мысалы: парк- тен, танкі-ні т.б. В) «ь» әрпіне аяқталған сөздерге қосымша жіңішке түрде жалғанады (рольді, ролі, рульді, рулі т.б.)

Дыбыс үндестігі Терме диктант Балықшы, батыр, тікұшақтар, данышпан, өрмектер, ұршықтар, өрмекші, бозбалалар, іскерлік, кә

#8 слайд
Дыбыс үндестігі Терме диктант Балықшы, батыр, тікұшақтар, данышпан, өрмектер, ұршықтар, өрмекші, бозбалалар, іскерлік, кәсіпкерлер, қуанышты, қорек, тоқымашылар, мақсатты, итбалықтар, замандастар, көгершіндер, көтергіш, амалдар, басқарма, хабарлама, таяқтар, қалампырлар, ұнтақ, анықтамалар. Көптік жалғауы жалғанған сөздерді теріп жазу.

8 слайд

Дыбыс үндестігі Терме диктант Балықшы, батыр, тікұшақтар, данышпан, өрмектер, ұршықтар, өрмекші, бозбалалар, іскерлік, кәсіпкерлер, қуанышты, қорек, тоқымашылар, мақсатты, итбалықтар, замандастар, көгершіндер, көтергіш, амалдар, басқарма, хабарлама, таяқтар, қалампырлар, ұнтақ, анықтамалар. Көптік жалғауы жалғанған сөздерді теріп жазу.

Материалды PowerPoint форматында жүктеп аласыз
Тарифке кіреді
7 ұстаз жүктеп алған
31 шілде
575
Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз
"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар
Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Осы тақырыпта
көрнекілік керек па?
10 000 астам көрнекіліктерді жинап қойдық.
Көрнекілік бөліміне өтіп тақырыбын жазып жүктеп алыңыз!
Министірлікпен келісілген Аттестацияға жарамды курстар тізімі