«Физика» пәнінен
тоқсандық жиынтық бағалаудың
спецификациясы
11-сынып
(жаратылыстану-математикалық бағыт)

МАЗМҰНЫ
1. ТОҚСАНДЫҚ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУДЫҢ МАҚСАТЫ ..................................................................... 3
2. ТОҚСАНДЫҚ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУДЫҢ МАЗМҰНЫН АНЫҚТАЙТЫН ҚҰЖАТТАР ............. 3
3. КҮТІЛЕТІН НӘТИЖЕЛЕР......................................................................................................................... 3
4. ОЙЛАУ ДАҒДЫЛАРЫНЫҢ ДЕҢГЕЙІ .................................................................................................. 4
5. ТОҚСАНДАРҒА ОЙЛАУ ДАҒДЫЛАРЫНЫҢ ДЕҢГЕЙІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ТЕКСЕРІЛЕТІН
МАҚСАТТАРДЫ БӨЛУ................................................................................................................................. 4
6. ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУДЫ ӨТКІЗУ ЕРЕЖЕЛЕРІ .................................................................................. 5
7. МОДЕРАЦИЯ ЖӘНЕ БАЛЛ ҚОЮ ................................................................................................................. 5
1-ТОҚСАННЫҢ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ ....................................................... 6
2-ТОҚСАННЫҢ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ ..................................................... 15
3-ТОҚСАННЫҢ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ ..................................................... 25
4-ТОҚСАННЫҢ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ ..................................................... 34

2

1. ТОҚСАНДЫҚ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУДЫҢ МАҚСАТЫ
Тоқсандық жиынтық бағалаудың мақсаты білім алушылардың тоқсан барысында
меңгерген білім, білік және дағдыларын анықтауға бағытталған.
Жиынтық бағалау күтілетін нәтижелер жетістігін және тоқсанға жоспарланған оқу
мақсаттарына жеткендігін тексереді.
2. ТОҚСАНДЫҚ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУДЫҢ МАЗМҰНЫН АНЫҚТАЙТЫН
ҚҰЖАТТАР
Жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану-математикалық бағытындағы 10-11сыныптары үшін "Физика" пәнінен оқу жүктемесі төмендетілген үлгілік оқу бағдарламасы.
3. КҮТІЛЕТІН НӘТИЖЕЛЕР
Білім алушы:
Білу:
− бастапқы физикалық ұғымдарды;
− практикалық және эксперименттік жұмыстарды орындау барысында қауіпсіздік
техникасының ережелерін;
− физикалық шамалардың өлшем бірліктерін;
− механика, молекулалық
физика мен термодинамика, электромагнетизм
бөлімдеріндегі ұғымдарды, формулаларды, заңдарды және физикалық тұрақты
шамаларды;
− физикалық құбылыстарды;
Түсіну:
− шамалардың физикалық мағынасын, механиканың, молекулалық физика мен
термодинамиканың, электромагнетизмнің негізгі терминдері мен заңдарын;
− физикалық құбылыстардың маңыздылығын;
Қолдану:
− процестер мен құбылыстарды сипаттау үшін негізгі физикалық ұғымдар мен
терминдерді;
− тәжірибелік-эксперименттік және зерттеу жұмыстарын қауiпсiз жүргізу әдістерін;
− қолданбалы және оқу тапсырмаларын
шешу, практикалық және зертханалық
жұмыстарды орындау барысында физика заңдары мен формулаларын;
− нәтижелерді ұсынуда графикалық тәсілдерді;
− өлшем бірліктердің Халықаралық жүйесін;
− алынған білімдерін физикалық құбылыстардың жүру жағдайларын және процестерді
түсіндіруге;
Талдау:
− эксперимент нәтижесінде алынған деректерді;
− графиктік және кестелік нысанда берілген ақпаратты;
Жинақтау:
− кесте, сызбанұсқа, хабарлама, баяндама, таныстырылым түрінде көрсету үшін
жинақталған және өңделген деректерді, ақпараттарды;
− гипотеза, дәлел және түсініктеме жасауға арналған ғылыми моделдерді және
дәлелдемелерді;
− эксперимент және зерттеулер жүргізу жоспарын;
Бағалау:
− жасалған эксперименттің нәтижелерін бағалайды.
3

4. ОЙЛАУ ДАҒДЫЛАРЫНЫҢ ДЕҢГЕЙІ
Ойлау
дағдыларын
ың деңгейі
Білу және
түсіну

Қолдану

Жоғары
деңгей
дағдылары
(талдау,
жинақтау,
бағалау)

Сипаттама
Білу:
- бастапқы физикалық ұғымдарды;
- сәйкес бөлімдердегі ұғымдарды, формулаларды,
заңдарды және физикалық тұрақты шамаларды;
- физикалық шамалардың өлшем бірліктерін;
- физикалық құбылыстарды;
Түсіну:
- шамалардың физикалық мағынасын, механика,
астрономияның негізгі терминдері мен заңдарын;
- физикалық құбылыстардың маңыздылығын.
Қолдану:
- процестер мен құбылыстарды сипаттау үшін негізгі
физикалық ұғымдар мен терминдерді;
- қолданбалы және оқу тапсырмаларын орындау,
практикалық және зертханалық жұмыстарды орындау
барысында физика заңдары мен формулаларын;
- нәтижелерді ұсынуда графикалық тәсілдерді;
- өлшем бірліктердің Халықаралық жүйесін;
- алынған білімдерін физикалық құбылыстардың жүру
жағдайларын және процестерді түсіндіруге;

Талдау:
- эксперимент нәтижесінде алынған деректерді,
- графиктік және кестелік нысанда берілген ақпаратты.
Жинақтау:
- кесте, сызбанұсқа, хабарлама, баяндама, таныстырылым
түрінде көрсету үшін жинақталған және өңделген
деректерді, ақпараттарды,
- гипотеза, дәлел және түсініктеме жасауға арналған
ғылыми модельдерді және дәлелдемелерді,
- эксперимент және зерттеулер жүргізу жоспарын.
Бағалау:
- жасалған эксперименттің нәтижелерін.

Ұсынылатын
тапсырмалар
түрлері
Деңгейді тексеру үшін
Көп таңдауы бар
тапсырмалар (КТБ)
және/немесе
Қысқа жауапты (ҚЖ)
қажет ететін
тапсырмаларды
пайдалану ұсынылады.
Деңгейді тексеру үшін
Қысқа жауапты
(ҚЖ)қажет ететін
тапсырмалардыжәне/н
емесе толық жауапты
(ТЖ) қажет
ететін тапсырмаларды
пайдалану ұсынылады.

Деңгейді тексеру үшін
Қысқа жауапты (ҚЖ)
қажет ететін
тапсырмаларды
және/немесе Толық
жауапты (ТЖ) қажет
ететін тапсырмаларды
пайдалану ұсынылады.

5. ТОҚСАНДАРҒА ОЙЛАУ ДАҒДЫЛАРЫНЫҢ ДЕҢГЕЙІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ
ТЕКСЕРІЛЕТІН МАҚСАТТАРДЫ БӨЛУ
Тоқсан

I
II
III
IV
Барлығы

Білу және түсіну

Қолдану

Жоғары деңгей дағдылары

Ұсынылған
20 %
37,5 %
50 %
14 %

Ұсынылған
50 %
25 %
50 %
57 %

Ұсынылған
30 %
37,5 %
29 %

30 %

46 %

24 %

4

6. ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУДЫ ӨТКІЗУ ЕРЕЖЕЛЕРІ
Тоқсан бойынша жиынтық бағалау кезінде кабинетіңіздегі көмек ретінде қолдануға
мүмкін болатын кез келген көрнекі құралдарды (диаграммалар, кестелер, постерлер, плакаттар
немесе карталарды) жауып қойған дұрыс.
Тоқсан бойынша жиынтық бағалау басталмас бұрын нұсқаулық оқылып, білім
алушыларға жұмыстың орындалу ұзақтығы хабарланады. Білім алушыларға жұмыс
барысында бір-бірімен сөйлесулеріне болмайтындығы ескертіледі. Нұсқаулықпен
таныстырып болғаннан кейін білім алушыларға тоқсан бойынша жиынтық бағалау
басталғанға дейін түсінбеген сұрақтарын қоюға болатындығы туралы айтылады.
Білім алушылардың жұмысты өздігінен орындап жатқандығына, жұмысты орындау
барысында көмек беретін қосымша ресурстарды, мысалы: сөздіктер немесе калькуляторлар
(спецификацияда рұқсат берілген жағдайлардан басқа уақытта) пайдалануларына
мүмкіндіктерінің жоқ екендігіне көз жеткізіледі. Олардың жұмыс уақытында бір-біріне
көмектесулеріне, көшіріп алуларына және сөйлесулеріне болмайтындығы ескертіледі.
Білім алушыларға дұрыс емес жауапты өшіргішпен өшірудің орнына, қарындашпен
сызып қою ұсынылады.
Жұмыс барысында нұсқаулыққа немесе жұмыстың ұзақтығына қатысты білім
алушылар тарапынан қойылған сұрақтарға жауап беруге болады. Жекелеген білім алушыларға
көмек беруге негізделген кез келген ақпаратты оқуға, айтуға, өзгертіп айтуға немесе көрсетуге
тыйым салынады.
Тоқсандық жиынтық бағалау аяқталғаннан кейін білім алушылардан жұмыстарын
тоқтатып, қалам/қарындаштарын партаның үстіне қоюларын өтіну керек.
7. МОДЕРАЦИЯ ЖӘНЕ БАЛЛ ҚОЮ
Барлық мұғалімдер балл қою кестесінің бірдей нұсқасын қолданады. Модерация
үдерісінде бірыңғай балл қою кестесінен ауытқушылықты болдырмау үшін жұмыс үлгілерін
балл қою кестесіне сәйкес тексеру қажет.

5

1-ТОҚСАННЫҢ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ
1-тоқсанның жиынтық бағалауына шолу
Ұзақтығы – 45 минут
Балл саны – 30 балл
Тапсырма түрлері:
КТБ – көп таңдауы бар тапсырмалар;
ҚЖ–қысқа жауапты қажет ететін тапсырмалар;
ТЖ – толық жауапты қажет ететін тапсырмалар.
Жиынтық бағалаудың құрылымы
Берілген нұсқа көп таңдауы бар тапсырмаларды, қысқа және толық жауапты
сұрақтарды қамтитын 10 тапсырмадан тұрады.
Көп таңдауы бар тапсырмаларға оқушылар ұсынылған жауап нұсқаларынан дұрыс
жауабын таңдау арқылы жауап береді.
Қысқа жауапты қажет ететін сұрақтарға оқушылар есептелген мәні, сөздер немесе
қысқа сөйлемдер түрінде жауап береді.
Толық жауапты қажет ететін сұрақтарда оқушыдан максималды балл жинау үшін
тапсырманың шешімін табудың әр қадамын анық көрсетуі талап етіледі. Оқушының
математикалық тәсілдерді таңдай алу және қолдана алу қабілеті бағаланады. Тапсырма
бірнеше құрылымдық бөліктерден/сұрақтардан тұруы мүмкін.

6

1-тоқсан бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларының сипаттамасы
Бөлім

Тексерілетін мақсат

Механикал 11.4.1.1 - экперименттік, аналитикалық және
графиктік тәсілмен гармоникалық тербелісті
ық
тербелістер (х(t), ?(t), ?(t)) зерттеу
11.4.2.1 - еркін және еріксіз тербелістердің
пайда болу шарттарын сипаттау
Электрома 11.4.2.2 - механикалық тербелістер мен
гниттік
электромагниттік тербелістерді сәйкестендіру
тербелістер 11.4.2.3 - компьютерлік моделдеу арқылы
заряд пен ток күшінің уақытқа тәуелді
графиктерін зерттеу
11.4.3.2 - физикалық шамаларды (период,
жиілік, кернеу, ток күші мен элерктр қозғаушы
күшінің максималды және әсерлік мәндері)
қолданып, айнымалы токты сипаттау
11.4.3.3 - синусоидалы айнымалы ток немесе
кернеуді гармоникалық функция түрінде
көрсете алу
Айнымалы 11.4.3.4 - айнымалы ток тізбегінде тек активті
жүктеме кезінде(резистор) фаза ығысуын
ток
сипаттау
11.4.3.6 - R, L, C-дан тұратын айнымалы
токтың тізбектелген электр тізбегін есептеу
11.4.3.8 - векторлық диаграмма салу арқылы
қуат коэффициентін анықтау
11.4.3.11 - қуат формуласының негізінде
трансформатордың жұмыс істеу принципін
талдау
Барлығы:
Ескерту:* - өзгеріс енгізуге болатын бөлімдер

Ойлау
дағдылары
ның деңгейі
Жоғарғы
деңгей
дағдылары
Білу және
түсіну

Тапсы
рма
саны*

№
тапсы
рма*

Тапсыр
ма түрі*

Орындау
уақыты,
мин*

Балл
*

Бөлім
бойынш
а балл

1

1

ҚЖ

3

2

2

2

КЖБ

1

1

3

ҚЖ

3

2

Жоғарғы
деңгей
дағдылары

4

ТЖ

5

3

Қолдану

5

ҚЖ

6

4

6

ҚЖ

3

2

Білу және
түсіну

7

ҚЖ

3

2

Қолдану

8

ҚЖ

5

4

Қолдану

9

ТЖ

6

6

Жоғарғы
деңгей
дағдылары

10

ТЖ

5

4

Қолдану

Қолдану

3

6

10

40

6

22

30

Тапсырма үлгілері және балл қою кестесі
«Физика» пәнінен 1-тоқсанға арналған
жиынтық бағалаудың тапсырмалары
1. Суретте бөлшектің тербелісінің орын ауыстыруының-уақытқа тәуелділік графигі
бейнеленген.

Тербелуші бөлшектің жылдамдығының-уақытқа тәуелділік графигін сызыңыз.

[2]
2. Суретте транзистордың автотербелмелі генераторының схемасы көрсетілген. Қай
элементтің энергиясының әсерінен электр тербелісі өндіріледі?

A) 1
B) 2
C) 3
D) 4
[1]
8

3. Суретте механикалық тербеліс пен электромагниттік тербеліс бейнеленген.

Суретті пайдалана отырып төмендегі кестені үлгіде көрсетілгендей толықтырыңыз.
Механикалық шама
координата х
жылдамдық ?х

Электрлік шама
заряд q
ток күші i

[2]
4. Суретте идеал тербелмелі контурдың зарядының уақытқа тәуелді графигі бейнеленген.

а) Графикті пайдалана отырып, ?(?) теңдеуін жазыңыз.

[1]
9

b) Ток күшінің уақытқа тәуелді графигін сызыңыз.

[2]
5. Актив кедергісі 50 Ом болатын ток тізбегінің бөлігіндегі кернеудің амплитудалық мәні 200
В, тербеліс жиілігі 200 Гц.
а) Берілген мәліметтерді қолданып, ток тербелісінің уақытқа i(t) тәуелді теңдеуін жазыңыз.

[1]
b) Тербеліс периодын анықтаңыз.

[1]
с) Кернеудің әсерлік мәнін анықтаңыз.

[1]
d) Ток күшінің әсерлік мәнін анықтаңыз.

[1]
6. Кернеудің синус заңы бойынша өзгерісі берілген.

Уақыт 0,0025 с болған кездегі u(t) мәнін анықтаңыз.
[2]
7. Екі синусоидалық кернеу теңдеуі берілген.

Фазалар ығысуын анықтаңыз.
[2]
10

8. Жиілігі 60 Гц болатын айнымалы ток көзіне актив кедергі, конденсатор және шарғы
тізбектей жалғанғандығы төмендегі суретте бейнеленген.

Суреттегі мәліметтерді пайдалана отырып, реактив кедергіні анықтаңыз.
Z = ………………………………………….. Ом
[4]
9. Кернеуі 120 В және жиілігі 50 Гц болатын ток көзі RL катушкасына қосылған. Оның актив
кедергісі 12 Ом, ал индуктивтілігі 0,051 Гн.

а) Кернеу мен ток күшінің векторлық диаграммасын салыңыз.

[1]
b) Қуат коэффициентін анықтаңыз.

[3]
с) Катушкадағы ток күшін анықтаңыз.

[1]
d) Реактивті қуатты анықтаңыз.

[1]

11

10. Суретте көрсетілген трансформатордың тұтынатын қуаты 90 Вт және оның ПӘК-і 75%.

а) Егер трансформатордың екінші орамның кернеуі 12 В болса, оның ток күшін
анықтаңыз.

[2]
b) Егер трансформатордың бірінші ретті орамын тұрақты ток көзіне қосатын болсақ не
байқалуы мүмкін? Жауабыңызды талдай отырып жазыңыз.

[2]
Жалпы балл: [30]

12

1-тоқсан бойынша балл қою кестесі
№

Жауабы

1

А

2
3
Механикалық шама
координата х
жылдамдық ?х
масса т
серіппе қатаңдығы

k

Қосымша
ақпарат

2

Жылдамдықт ың
уақытқа тәуелді
графигінің
периодын дұрыс
анықтап,
көрсетсе 1 балл.
Косинус
екендігін дұрыс
анықтап, сызса 1
балл.

1
2

Электрлік шама
заряд q
ток күші i
индуктивтілік L
сыйымдылыққа кері шама

Егер осының
ішіндегі кез
келген 6 дұрыс
болса 2 балл, 4
дұрыс болса 1
балл.

1/C
потенциалдық энергия

электр өрісінің энергиясы

?? 2
2

?2
2?

потенциалдық энергия

??
2
4

Балл

магнит өрісінің энергиясы

2

?? 2
2
?

a) ? = 10 ∙ 10−6 ???( 2 ∙ 106 ?)

1

b)
Амплитудасы
дұрыс көрсетілсе,
1 балл.

2

5

6

? = 4cos(400??)
0,005 c немесе 5 мс
141,4 В немесе 141 В
2,8 А

1
1
1
1

?
?(0,0025) = 30√2 sin (314 ∙ 0,0025 + )
4

?(0,0025) = 30√2 В
13

1
1

«0»-ден
басталғанын
сызса 1 балл.

7

? = ?1 − ?2
?

?

?=3−6=
8

?? =

?
6

1

рад

1

1
= 1516,5 Ом
??

1
1

?? = ?? = 13,2 Ом

1

? = √? 2 + (?? − ?С )2

1

? = 1511 Ом

9

a)

1

b) ?? = ?? = 314 ∙ 0,051 = 16 Ом

1

? = √?2 + ?? 2 = √122 + 162 = 20 Ом
cos ? =

1

? 12
=
= 0,6
? 20

1

c)
?=

? 120
=
=6А
?
20

1

d)
? = ?? ? 2 = 16 ∙ 62 = 576 Вт

10

1

?2 ∙ ?2
∙ 100 %
?1
? ∙ ?1
?2 =
≈ 5,6 А
?2 ∙ 100 %

1

?=

1

Трансформатор күйіп кетеді. Себебі, бірінші
ретті орамда кедергі өте аз болады.
Егер кедергі аз болса, қысқа тұйықталу болады.
Жалпы балл:

1
1
30

14

2-ТОҚСАННЫҢ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ
2-тоқсанның жиынтық бағалауына шолу
Ұзақтығы – 45 минут
Балл саны – 30 балл
Тапсырма түрлері:
КТБ – көп таңдауы бар тапсырмалар;
ҚЖ–қысқа жауапты қажет ететін тапсырмалар;
ТЖ – толық жауапты қажет ететін тапсырмалар.
Жиынтық бағалаудың құрылымы
Берілген нұсқа көп таңдауы бар тапсырмаларды, қысқа және толық жауапты
сұрақтарды қамтитын 9 тапсырмадан тұрады.
Көп таңдауы бар тапсырмаларға оқушылар ұсынылған жауап нұсқаларынан дұрыс
жауабын таңдау арқылы жауап береді.
Қысқа жауапты қажет ететін сұрақтарға оқушылар есептелген мәні, сөздер немесе
қысқа сөйлемдер түрінде жауап береді.
Толық жауапты қажет ететін сұрақтарда оқушыдан максималды балл жинау үшін
тапсырманың шешімін табудың әр қадамын анық көрсетуі талап етіледі. Оқушының
математикалық тәсілдерді таңдай алу және қолдана алу қабілеті бағаланады. Тапсырма
бірнеше құрылымдық бөліктерден/сұрақтардан тұруы мүмкін.

15

2-тоқсан бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларының сипаттамасы
Бөлім

Толқындық
қозғалыс

Тексерілетін мақсат
11.5.1.2 - графикалық әдісті қолданып
түйіндер мен шоғырларды анықтау және
тұрғын толқындардың пайда болуын
түсіндіру
11.5.1.3 - судың бетінде екі көзде пайда
болған интерференцияны зерттеу

11.5.2.3 - амплитудалық (АМ) және
жиіліктік (FM) модуляцияны ажырату
Электромагн 11.5.2.5 - аналогтықпен салыстырғанда
сандық форматтағы сигналды берудің
иттік
толқындар артықшылықтарын түсіндіру
11.5.2.6 - байланыс құралдарын жүйелеу
және оларды жетілдірудің жолдарын ұсыну

Толқындық
оптика

11.6.1.2 - призма арқылы өткен кездегі ақ
жарықтың жіктелуін түсіндіру
11.6.1.4 - жұқа пленкаға түскен және
шағылған жарықтардан пайда болған
интерференциялық максимумдар мен
минимумдарды бақылау шарттарын
анықтау
11.6.1.6 - жарықтың интерференция,
дифракция және поляризация құбылысын
талдай отырып, эксперимент арқылы
жарықтың электромагниттік табиғатын
дәлелдеу

Ойлау
дағдылары
ның деңгейі

Тапсыр
ма
саны*

Қолдану

№
тапсы
рма*

Тапсыр
ма түрі*

Орындау
уақыты,
мин*

Балл
*

1

ҚЖ

4

3

3
Жоғарғы
деңгей
дағдылары
Білу және
түсіну

7
2

TЖ

6

3

3

КТБ

1

1

4

ҚЖ

4

3

5

TЖ

3

2

Қолдану

6

TЖ

8

6

Білу және
түсіну

7

ҚЖ

2

2

Қолдану

8

ҚЖ

5

4

9

ҚЖ

7

6

Білу және
түсіну

3

Бөлім
бойынш
а балл

11

12

3
Жоғарғы
деңгей
дағдылары

Барлығы:
Ескерту:* - өзгеріс енгізуге болатын бөлімдер

9

16

40

30

Тапсырма үлгілері және балл қою кестесі
«Физика» пәнінен 2-тоқсанға арналған
жиынтық бағалаудың тапсырмалары
1. а) Гитараның ұзындығы 1,2 м болатын керілген ішегінде үш негізгі жиіліктен тұратын
тұрғын толқын пайда болады. Толқын формасын салып көрсетіңіз.
[1]
b) Тұрғын толқынның толқын ұзындығын анықтаңыз.
[2]
2. Оқушы су бетіне екі тасты лақтырып, пайда болған толқындардың интерференциясын
бақылаған. Сонымен қатар ол интерференция нәтижесінде толқындар күшейген және
әлсіреген байқаған.
а) Фазалар айырымы арқылы байқалатын құбылысты сипаттаңыз.
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
[1]
b) Максимум және минимум шарттары арқылы интерференцияның күшейетіндігін және
әлсірейтіндігін сипаттаңыз.
..........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
[2]
3. X және Y диаграммасы судың таралуын сипаттайды. Мұндағы қалың сызық арқылы
кедергі, ал жұқа сызық толқындық фронтты білдіреді.

Қай тұжырым дұрыс?
А) X және Y диаграммаларында дифракция бейнеленген.
B) X және Y диаграммаларында интерференция бейнеленген.
C) Тек X диаграммасында дифракция бейнеленген.
D) Тек Y диаграммасында интерференция бейнеленген.
[1]
17

4. а) Суретте берілген амплитудалық (АМ) және жиіліктік (FM) модуляцияны ажыратыңыз.

1) ________________________________________________
2) ________________________________________________
[1]
b) Төменде амплитудалы-модулденген тербеліс спектрі бейнеленген.

(і) 40 кГц жиіліктті көрсетіп тұрған компонент атын жазыңыз.
....................................................................................................................................................
[1]
(іі) 35 және 45 кГц жиіліктері арасының атауын жазыңыз.
....................................................................................................................................................
[1]
5. Сандық форматтағы сигналдың екі артықшылығын жазыңыз:
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
[2]
6. а) Суретте жер бетіндегі қабылдағыш және таратқыш антенна бейнеленген.

18

Радиотолқынды таратуда ионосфераның ролін бағалаңыз.
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
[2]
b) Радиотолқындарда қолданылатын жиіліктерді сәйкестендіріңіз.
VHF радио

A

MF радио
UHF телеарна
LF радио
HF радио
SHF
микротолқын/спутник

B
C
D
E
F

супер-жоғарғы жиілікті 3-30 ГГц
және 30-300 ГГц
жиілігі орташа 300 кГц - 3 МГц
300 МГц - 3 ГГц
30 - 300 МГц
жиілігі орташа 3 -30 МГц
жиілігі төмен 30-300 кГц
[2]

с) Оптикалық талшықтық коммуникациялық желінің екі артықшылығын толық бағалап
жазыңыз.
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
[2]
7. Суретте күн сәулесі призмаға келіп түскені бейнеленген.

а) Суретте көрсетілген бос орынға спектр түрлерін жазыңыз.

[1]
b) В және С нүктелеріне сәйкес келетін жиілік пен толқын ұзындығын салыстырыңыз.
[1]

19

8. Ауада сабынды қабыршаққа (n = 1,3) ақ жарық сәулесі нормаль бойымен түседі.
Интерференция нәтижесінде толқын ұзындығы λ = 0,55 мкм болатын шағылған сәуле
қабыршақтың қандай минимальді қалыңдығында максимал күшейтілген болады?

[4]
9. а) Суретте екі саңылауы бар тор бейнеленген.

Егер монохроматты жарықтың толқын ұзындығын азайтатын болсақ, бірінші ретті
сәуленің θ бұрышы қалай өзгеретіндігін түсіндіріңіз.
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
[2]
b) Суретте дифракциялық торға келіп түскен сәуле мен дифракциялық сәуле
бейнеленген.

Экранда дифракциялық бейне байқала ма? Неліктен?
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
[2]
20

с) Зертханада дифракциялық тор қолданатын спектрометр көмегімен Х жұлдызының
сызықты спектрін алған және ол төмендегі суретте көрсетілген.

Х жұлдызының спектрін алу үшін қолданған дифракциялық тордың 1 мм келетін
саңылау саны 300-ге тең.
(i) Дифракциялық тор периодын анықтаңыз.

[1]
(іі) Жоғарыдағы суретті пайдалана отырып, бірінші ретті Р сызығына сәйкес
келетін дифракциялық тордың бұрышын анықтаңыз.

[1]
Жалпы балл: [30]

21

2-тоқсан бойынша балл қою кестесі
№
1

2

3
4

5

6

Жауабы
(а)

Бал
л
1

(b)

1

3?
?=
2
λ = 0,8 м
(a)
Фазалар айырымы тұрақты болуы /бір жарық көзінен
таралу қажет
(b)
Егер қабаттасу нүктесінде жолдар айырмасы () жарты
толқынның (/2) тақ санына тең болса, онда жарық
толқындары бірін-бірі әлсіретеді:
=r1–r2=(2k+1)/2, мұндағы k = 0,1,2,3, ... ; ал жолдар
айырмасы жарты толқынның жұп санына тең болса, онда
олар бірін-бірі күшейтеді
А
a)
1 – АМ
2 – FM
(b)
(і) тасымалдаушы жиілік
(іі) бүйірлік жиілік
• Сандық сигналдарды тарату қауіпсіз/сигналдар
санмен шифрланған;
• Сандық сигналды кез келген қашықтықтан
қабылдауға болады;
• Сандық
таратылым
көптеген
арналарды
қамтамасыз етуі мүмкін;
• Сандық сигнал алынған деректерді сүзгіден
өткізеді және түпнұсқалық ақпаратты қалпына
келтіруге болады.
a)

22

Қосымша
ақпарат

1
1

1

1

1
1

1
1
2

Кез келген екі
дұрыс мысалды
қабылдауға
болады

2

Кез келген
физикалық
теорияға сүйене
отырып
жасалынған
дұрыс жауап
қабылданылады

Радиотолқындардың қасиеттерінің бірі шағылу/
таратушы антенадан шыққан радиотолқын ионосфера
арқылы шағылып, қабылдаушы антенаға келеді
b)
LF радио – жиілігі төмен 30-300 кГц
MF радио – жиілігі орташа 300 кГц - 3 МГц
HF радио – жиілігі орташа 3 -30 МГц
VHF радио – 30 - 300 МГц
UHF телеарна – 300 МГц - 3 ГГц
SHF микротолқын/спутник – супер-жоғарғы жиілікті 3 30 ГГц & 30-300 ГГц
c)
Өзекше жарықты тасымалдауға арналған. Оптикалық
қабық өзекшені қоршап тұрады. Ол өзекшеде жарықтың
толық шағылуын қамтамасыз етеді. Оптикалық
қабықтың сыртында қосымша қорғағыш қабықша
болады. Ол бір немесе бірнеше қабаттан тұратын
полимерден жасалынады және талшықты сыртқы
зиянды әрекеттерден қорғайды.
Басқа электр байланысы желілерінен ақпарат беру
жылдамдығының жоғарлығымен (100 км-ден асатын
қашықтыққа 107 - 109 бит/с)

7

8

Немесе
аз шығындалуына байланысты алыс қашыктыққа
ақпаратты ретрансляторсыз жеткізу мүмкіндігі, бір
немесе
көп
тасымалдаушы
толқындарда
модуляциялаудың кең жолақты, талшық диаметрінің
жіңішкелігімен, пайдалануға икемді және арзан
а)
В қызыл
С күлгін

b)
Қызыл түстің толқын ұзындығы күлгінге қарағанда
ұзынырақ, жиіліктері керсінше
?
∆= 2?? + 2
?
∆= 2?
2
?
?
2?? + = 2?
2
2
?
? = 4? = 0,1 мкм

23

2

Егер бәрі сәйкес
келсе 2 балл
Егер екеуі қате
болса 1 балл
Егер екеуі ғана
дұрыс болса 0
Кез келген
дұрыс толық
жауап 1
баллмен
бағалануы керек

1

1

1

1

1
1
1
1

Оқушы мүмкін С
нүктесінде
қызылдан кейінгі
барлық түстерді
жазуы мүмкін.
Дұрыс деп
қабылдауға болады

9

а)
????? = ??
Формулаға сәйкес толқын ұзындығы бұрышқа тура
пропорциональ, сол себепті азаяды
b)
Байқалмайды
Түскен сәуленің жол айырымы болмауы қажет
с)
(і) 3 мкм
(іі) 9,5°

Жалпы балл:

1
1

1
1
1
1
30

24

Жол айырымы
арқылы
сипаттап жазуы
керек

3-ТОҚСАННЫҢ ЖИЫНТЫҚ БАҒАЛАУ СПЕЦИФИКАЦИЯСЫ
3-тоқсанның жиынтық бағалауына шолу
Ұзақтығы – 45 минут
Балл саны – 30 балл
Тапсырма түрлері:
КТБ – көп таңдауы бар тапсырмалар;
ҚЖ–қысқа жауапты қажет ететін тапсырмалар;
ТЖ – толық жауапты қажет ететін тапсырмалар.
Жиынтық бағалаудың құрылымы
Берілген нұсқа көп таңдауы бар тапсырмаларды, қысқа және толық жауапты
сұрақтарды қамтитын 12 тапсырмадан тұрады.
Көп таңдауы бар тапсырмаларға оқушылар ұсынылған жауап нұсқаларынан дұрыс
жауабын таңдау арқылы жауап береді.
Қысқа жауапты қажет ететін сұрақтарға оқушылар есептелген мәні, сөздер немесе
қысқа сөйлемдер түрінде жауап береді.
Толық жауапты қажет ететін сұрақтарда оқушыдан максималды балл жинау үшін
тапсырманың шешімін табудың әр қадамын анық көрсетуі талап етіледі. Оқушының
математикалық тәсілдерді таңдай алу және қолдана алу қабілеті бағаланады. Тапсырма
бірнеше құрылымдық бөліктерден/сұрақтардан тұруы мүмкін.

25

3-тоқсан бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларының сипаттамасы

Бөлім

Геометриял
ық оптика

Салыстырм
алы
теорияның
элементтері

Атомдық
және
кванттық
физика

Атом
ядросның
физикасы

Тексерілетін мақсат
11.6.2.2 - сфералық айнадағы сәуленің жолын
салу және сфералық айнаның формуласын
есептер шығаруда қолдану
11.6.2.3 - Гюйгенс принципінің көмегімен
жарықтың сыну заңын түсіндіру
11.6.2.5 - шынының сыну көрсеткішін
эксперименттік жолмен анықтау және
экспериментті жақсартудың жолдарын ұсыну
11.7.1.2 - Эйнштейн постулаттары мен Лоренц
түрлендірулерін есептер шығаруда қолдана
отырып, релятивистік эффектіні түсіндіру
11.8.1.2 - электромагниттік сәулелену, олардың
табиғатта пайда болуы мен затпен өзара
әрекеттесуін ажырату
11.8.1.5 - фотоэффектінің заңдары мен
Эйнштейн теңдеуін есеп шығаруда қолдану
11.8.1.9 - электромагнитік сәулеленудің
корпускулярлық-толқындық табиғатынын
дәлелдейтін мысалдар келтіру
11.8.1.16 - де Бройль толқын ұзындығының
формуласын есептер шығаруда қолдану
11.8.2.2 - радиоактивті ыдыраудың
формуласын есептер шығаруда қолдану
11.8.2.4 - ядролық реакцияны жазу кезінде
массалық және зарядтық санның сақталу заңын
қолдану
11.8.2.6 - магнит өрісіндегі зарядталған
бөлшектердің қозғалыс сипатын түсіндіру

Ойлау
дағдылары
ның деңгейі

Тапсы
рма
саны*

№
тапсы
рма*

Тапсы
рма
түрі*

1

ҚЖ

3

2

2

ТЖ

1

1

3

ҚЖ

5

3

4

ТЖ

3

2

Білу және
түсіну

5

ҚЖ

5

4

Қолдану

6

ҚЖ

5

4

Қолдану
Білу және
түсіну

3

Қолдану
Білу және
түсіну

Білу және
түсіну

1

Орындау
уақыты, Балл*
мин*

4
ҚЖ

5

4

Қолдану

8

ҚЖ

4

2

Қолдану

9

ҚЖ

4

3

10

ҚЖ

2

2

11

ҚЖ

1

1

Білу және
түсіну
26

3

6

2

14
7

Қолдану

Бөлім
бойынш
а балл

6

Нанотехнол 11.9.1.1 - наноматериалдардың физикалық
огия және қасиеттерін және оларды алудың жолдарын
наноматери түсіндіру
алдар
Барлығы:
Ескерту:* - өзгеріс енгізуге болатын бөлімдер

Білу және
түсіну

1
12

27

12

ТЖ

2
40

2

2
30

Тапсырма үлгілері және балл қою кестесі
«Физика» пәнінен 3-тоқсанға арналған
жиынтық бағалаудың тапсырмалары
1. а) (і) Сфералық айна алдында тұрған май шамның кескінін алыңыз.

[1]
(іі) Алынған кескінді сипаттаңыз.
....................................................................................................................................................
[1]
2. Гюйгенс принципінің көмегімен жарықтың жолындағы бөгетің көлеңке жағына өтуін
түсіндіріңіз.
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................

[1]
3. Шыныдан жасалған жұқа жазық-дөңес линзаны суреттегідей етіп сыну көрсеткіші 1,33
болатын суға батырылған.

Жұқа жазық-дөңес линзаның қисықтық радиусы 12 см және оның салыстырмалы сыну
көрсеткіші 1,66. Күннің кескіні линзадан қандай қашықтықта орналасатындығын
анықтаңыз.

[3]
28

4. Эйнштейн Лоренц түрлендірулерін арнайы салыстырмалық теориясының негізі болған
екі постулат бойынша қорытып шығарған.
Осы екі постулатты жазыңыз:
1 – _____________________________________________________________________
2 – _____________________________________________________________________
[2]
5. а) Электромагниттік толқынның үш қасиетін атаңыз:
1 – _____________________________________________________________________
2 – _____________________________________________________________________
3 – _____________________________________________________________________
[1]
b) Төменде толық емес электромагниттік толқындар шкаласы бейнеленген.
А

микротолқын

В

С

ультракүлгін

D

гамма сәулесі

(і) Белгісіз электромагниттік сәулеленудің атауын жазыңыз.
А – _____________________________________________________________________
В – _____________________________________________________________________
С – _____________________________________________________________________
D – _____________________________________________________________________
[1]
(іі) Электромагниттік сәулелену көптеген практикалық қолданысқа ие. Төмендегі
кестені сәйкестендіріңіз.
Электромагниттік сәулелену

Қолданысы
Оптикалық талшықты байланыс үшін

Гамма сәулесі
Жерсеріктермен байланыс жасау үшін
Микротолқын
Қауіпсіздік таңбасын көру үшін
Ультракүлгін сәулесі
Хирургиялық құралдарды зарарсыздандыру

[1]
(ііі) Х сәулесі қалай пайда болады?
_____________________________________________________________________
_____________________________________________________________________
[1]

29

6. Калий үшін фотоэффект байқалатын жарықтың ең үлкен толқын ұзындығы 6·10-5 см.
а) Электрондардың калийден шығу жұмысын анықтаңыз.
(h = 6,63·10-34 Дж·с, c = 3·108м/с, m = 9,1·10-31кг, e = 1,6·10-19Кл)

[2]
b) Калийден ыршып шыққан ең шапшаң электронды тежеу үшін 30 кВ кернеу берілсе,
ыршып шыққан электронның жылдамдығы қандай?

[2]
7. а) Төмендегі бос орынды толтырыңыз. Ньютонның жарық табиғаты туралы ұсынған
теориясы ............................................................ деп аталады.
Гюйгенс жарық табиғаты туралы ұсынған теориясы ...................................................................
деп аталады.

[1]
b) Гюйгенстің теориясын дәлелдейтін жарық қасиеттеріне екі мысал келтіріңіз.
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
[1]
с) Ньютонның жарық туралы теориясының дұрыстығын қандай құбылыс дәлелдейді және
оны кім ашқан?
....................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................
[2]
8. Толық жұтылған кванттың импульсі 3·10-27 Н·с болатын ультракүлгін сәуленің толық
ұзындығы неге тең?

[2]
9. Йод изотобының үлгісінің бастапқы массасы 40 г және оның изотобының жартылай ыдырау
периоды 8 тәулік. 80 тәуліктен кейінгі радиоактивті изотоптың қанша ядросы
қалатындығын анықтаңыз.

[3]
30

10. Америций элементінің ыдырауы үшін ядролық теңдеуін аяқтаңыз.
241
…….??

→

…..
93??

+ …..
…..?
[2]

11. Ядродан босап шыққан электрон магнит өрісіне енген кездегі қозғалысын салып
көрсетіңіз.

[1]
12. Нанотехнологиялардың қолданыс аясын сипаттап жазыңыз.
Нанотехнология техникада:
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
[1]
Нанотехнология медицинада:
.........................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................
[1]
Жалпы балл: [30]

31

3-тоқсан бойынша балл қою кестесі
№
1

2

3

Жауабы
a)
(i)

1

(ii) Шын, төңкерілген, кішірейтілген.
Толқындық
фронт
аймағының
саңылауымен
белгіленетін әрбір нүкте, саңылаудың ернеуін
айналдыратын екінші ретті толқындардың көзі болып
табылады. Осы толқындық фронттың барлық
нүктелері толқындық фронт қозғалысы жағына қарай
тарайтын екінші ретті сфералық толқындардың
когерентті көздері болып табылады.
1
?2 − ?1 1
1
)( + )
=(
?
?1
?2 ?1
d=∞ болғандықтан f = F
?1 ?1

?=?

2 −?1

4

5

Балл

= 48,4 cм

1 – барлық инерциалдық санақ жүйесінің бірдейлігі
2 – ваку