Бөлім:

Заттар және материалдар

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 6 «А»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Заттардың пайда болуы мен оларға қол жеткізу

§29. Қазакстандағы пайдалы қазбаларды өңдеу орталықтары БЖБ№1

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

6.3.3.4 Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өндеудің ірі орталықтарын атау және көрсету;

Сабақтың мақсаты:

Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өндеудің ірі орталықтарын атау және көрсетеді және бөлім бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын орындайды;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"Бір сөзбен жауап" әдісі

арқылы өткен материалды және үй жұмысын пысықтау мақсатында тапсырма беру.

Тапсырма

Берілген бірнеше сұраққа тек бір сөзбен жауап беріңіз.

Сұрақтар:

Қазақстандағы мыс өңдейтін зауыт қай қалада орналасқан?

Қара металлургияның ірі орталығы қай қала?

Қазақстанда темір кенін өңдейтін кәсіпорын орналасқан қала?

Алюминий өңдейтін зауыт қай қалада орналасқан?

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауап: Қарағанды.

Дескриптор:

Берілген сұрақтардың барлығына дұрыс және сәйкес жауап береді – 1 балл;

Қазақстанның пайдалы қазбаларды өңдеу орталықтарын ажырата алады – 1 балл;

Жауапты нақты, бір сөзбен құрастырады – 1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Оқушылардың назарын аудару

"Миға шабуыл: бір себеппен түсіндір"

Сұрақтарға жауап беруде барлық жауапты бір ғана себепке тіреңіз.

Тапсырма:

Сұрақтарға жауап беріп, барлық жауапты бір ғана себепке тіреңіз.

Сұрақтар:

Неліктен Балқаш қаласында мыс өңдеу зауыты салынған?

Неліктен Теміртауда қара металлургия кәсіпорны дамыған?

Павлодар қаласы неге алюминий өңдеу орталығы ретінде белгілі?

Атырау қаласында мұнай өңдеу зауытының орналасу себебі неде?

Маңғыстау өңірінде уран өңдеу орталығының болуының басты себебі неде?

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Балқаш мыс зауыты: Бұл зауыт әлемдегі ең ірі мыс өндірушілердің бірі. Балқаш көлі жақын болғандықтан, өңдеу үдерістеріне қажетті суды сол жерден алады.

Теміртау және қара металлургия: Теміртау Қазақстанның "металлургия жүрегі" деп аталады. Мұнда өндірілген болат тек Қазақстанда ғана емес, шетелдерде де жоғары бағаланады.

Атырау мұнай өңдеу зауыты: Бұл Қазақстандағы ең көне мұнай өңдеу зауыты, 1945 жылы ашылған. Ол Каспий теңізінің бай мұнай қорларын өңдейді.

Павлодар алюминий зауыты: Павлодардағы зауыт Орталық Азиядағы ең ірі алюминий өндірушілердің бірі болып табылады.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді.

Жауап:

Барлық жауаптарды бір себепке тіреңіз: "Шикізат қорының жақындығы"

Толық жауап үлгісі:

Балқашта мыс өңдеу зауыты шикізат кен орындарына жақын орналасқандықтан салынған.

Теміртауда қара металлургия дамуы осы аймақта темір кенінің мол қорына негізделген.

Павлодардағы алюминий зауыты шикізат (боксит) кен орындарына жақын орналасқан.

Атырауда мұнай өңдеу зауыты мұнай кен орындарына жақын орналасқандықтан дамыған.

Маңғыстау уран өңдеу орталығы уран кен орындары мол болғандықтан құрылған.

Дескриптор:

Барлық сұрақтарға нақты, толық жауап береді – 1 балл;

Барлық жауаптарды бір ғана себепке байланыстыра алады – 1 балл;

Қазақстанның өңдеу орталықтарының орналасу ерекшеліктерін түсінеді – 1 балл;

Шикізат қорының экономикалық маңызын дұрыс түсіндіреді – 1 балл;

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

6.3.3.4 Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өндеудің ірі орталықтарын атау және көрсету;

Оқу мақсаты бойынша

Дәйек сөз немесе цитата:

Пайдалы қазбалар – ел экономикасының тірегі, бірақ бұл тек бастама. Оны өңдеу мен қолдану – болашақ табыстың кепілі."

– Қасым-Жомарт Тоқаев

"Өңдеу саласы – бұл шикізатты өнімге айналдыратын шеберхана. Мұнда тек қазбаларды ғана емес, елдің болашағын да өңдейміз."

– Амангелді Айталы

"Қазақстан – әлемдік қазынаға ие ел. Пайдалы қазбалар – біздің жеріміздің ең үлкен байлығы."

– Әлкей Марғұлан

"Табиғат берген байлықты тиімді пайдалану – әр азаматтың парызы. Оны білім мен еңбектің күшімен дамытыңдар."

– Дінмұхамед Қонаев

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Пайдалы қазбалар

Өңдеу орталықтары

Табиғи ресурстар

Экономикалық даму

Өнеркәсіп орталықтары

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. Авторлары: Әбдіманапов Б., Нүркенова С., Әбілғазиев А., Әуезова Г.

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өндеудің ірі орталықтарын сипаттайды;

Практикалық дағдылар: Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өндеудің ірі орталықтарын анықтайды;

Функционалдық сауаттылық: Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өндеудің ірі орталықтарын түсіндіреді;

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Оқушыларға бағыт бағдар беру

«Проблемалық оқыту әдісі»

Мақсаты: Оқушылардың нақты өмірлік жағдайларды шешуге қабілетін арттыру.

Тапсырма:

"Қазақстанның бір өңдеу орталығы (мысалы, Балқаш мыс зауыты) кен өндіру жұмыстарының тоқтап қалу қаупіне тап болды. Осы мәселені шешу үшін қандай әрекеттер жасалуы мүмкін?"

Жауап:

Шикізат тапшылығын шешу:

Шикізат көздерін кеңейту үшін жаңа кен орындарын іздеу және игеру.

Импорт арқылы шикізат жеткізуді ұйымдастыру.

Өндіріс тиімділігін арттыру:

Қазіргі заманғы технологияларды енгізу арқылы өндірісті автоматтандыру.

Экологиялық таза және экономикалық тиімді тәсілдер қолдану.

Қызметкерлерді қайта даярлау:

Жұмысшыларды жаңа технологиялармен жұмыс істеуге оқыту.

Балама салаларға қайта бейімдеу.

Мемлекет тарапынан қолдау:

Мемлекеттік субсидиялар мен жеңілдіктер енгізу.

Инвесторлар тарту арқылы қаржыландыру мәселелерін шешу.

Экологиялық жауапкершілік:

Табиғатты қорғау шараларын енгізу арқылы тұрақты дамуға қол жеткізу.

Қалдықтарды қайта өңдеу мен қалпына келтіру технологияларын қолдану.

Проблемалық жағдайды дұрыс түсініп, негізгі мәселелерді анықтайды – 1 балл;

Шешу жолдарын нақты және логикалық түрде ұсынады – 1 балл;

Ұсынылған шешімдердің экономикалық немесе экологиялық тиімділігін түсіндіреді – 1 балл;

Қазақстанның өңдеу орталықтарының ерекшеліктеріне сүйене отырып жауап береді – 1 балл;

Өз ойларын жүйелі түрде жеткізеді – 1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Практикалық тапсырмалар беру

«STEM тәсілі»

Мақсаты: Жаратылыстану ғылымдарын технологиямен, инженериямен және математиканы біріктіре отырып қолдану.

Тапсырма:

"Қазақстандағы пайдалы қазбаларды өңдеу орталықтарының бірін таңдап, оның жұмысын STEM тәсілімен сипаттаңыз: ғылыми, технологиялық, инженерлік және математикалық аспектілерін анықтаңыз."

Ғылым (S):

Мыс қалай алынады?

Жер қойнауынан мыс кенін алу үшін қолданылатын химиялық және физикалық әдістерді сипаттаңыз.

Технология (T):

Қандай заманауи технологиялар қолданылады?

Инженерия (E):

Зауыт жұмысының инженерлік шешімдері қандай?

Математика (M):

Кеннен қанша мөлшерде мыс өндіруге болатынын есептеңіз.

Есеп:

Кеннің массасы: 10 тонна

Мыстың үлесі: 25%

Мыстың мөлшері:

10тонна×0.25=2.5тонна

Ғылым (S):

Жауап:

Мыс кендерін байыту әдісі флотация арқылы жүргізіледі.

Мыс концентратынан мыс өндіру пирометаллургия әдісімен жүзеге асырылады (қыздыру және қоспаларды жою).

Технология (T):

Жауап:

Зауытта автоматтандырылған балқыту пештері қолданылады.

Қалдықтарды қайта өңдеу және газды тазарту жүйелері енгізілген.

Инженерия (E):

Жауап:

Зауытта балқыту пештері және энергия үнемдейтін қондырғылар орнатылған.

Логистикалық жүйелер кенді өңдеу аймақтарынан тиімді жеткізуді қамтамасыз етеді.

Математика (M):

Жауап:

10 тонна кеннен 2.5 тонна мыс алуға болады.

Дескриптор:

Ғылыми процестерді (мыс өндіру әдістерін) нақты сипаттайды – 1 балл;

Заманауи технологиялардың рөлін түсіндіреді – 1 балл;

Инженерлік шешімдерді дұрыс анықтайды – 1 балл;

Математикалық есептеулерді нақты орындайды – 1 балл;

Тапсырманы STEM тәсіліне сәйкес толық сипаттайды – 1 балл;

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Бағалау

«Бөлім бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары»

Мақсаты: Оқушылардың бөлім бойынша алған білімдерін қорытындылау дағдыларын дамыту.

Оқушылар бөлім бойынша жиынтық бағалау тапсырмаларын орындайды. Ой қозғау жүзеге асады.

Дескриптор ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

Кері байланыс әдісі: "Смайликпен жауап"

Мақсаты: Оқушылардың сабақтан алған әсерін қызықты және жылдам анықтау.

Нұсқау:

Оқушылардан тақырыпқа байланысты келесі смайликтерді қолданып жауап беруді сұраңыз:

? Маған ұнады, себебі:

Мысалы: "Қазақстандағы өңдеу орталықтарының рөлі түсінікті болды."

? Маған түсініксіз:

Мысалы: "Уран өңдеу орталықтарының орналасу ерекшеліктері."

? Мен үшін жаңалық:

Мысалы: "Балқаш мыс зауытының әлемдік деңгейдегі маңызы."

? Маған ұнады, себебі:

Мысалы: "Қазақстандағы өңдеу орталықтарының рөлі түсінікті болды."

? Маған түсініксіз:

Мысалы: "Уран өңдеу орталықтарының орналасу ерекшеліктері."

? Мен үшін жаңалық:

Мысалы: "Балқаш мыс зауытының әлемдік деңгейдегі маңызы."

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

Тірек сызба

§30. Өндіруші өнеркәсіптер мен қоршаған орта

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Жұмыс дәптері

Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. Авторлары: Әбдіманапов Б., Нүркенова С., Әбілғазиев А., Әуезова Г.

Сұрақ/Тақырып

Түсіндіру

Мысал/Дерек

Қазақстанда қандай пайдалы қазбалар бар?

Қазақстан табиғи ресурстарға бай ел. Мұнда көмір, мұнай, газ, мыс, хром, темір, және алтын өндіріледі.

Жезқазған (мыс), Қарағанды (көмір), Ақтөбе (хром), Қостанай (темір), Теңіз және Қашаған (мұнай).

Ірі өңдеу орталықтары қайда орналасқан?

Өңдеу орталықтары пайдалы қазбалар өндіретін аймақтарға жақын орналасқан.

Жезқазған – мыс өңдеу; Өскемен – түсті металлургия; Ақтөбе – ферроқорытпа; Қарағанды – көмір.

Өңдеу орталықтарының маңызы қандай?

Пайдалы қазбаларды өңдеу қосымша құн береді, экономикаға пайда әкеледі, және өнімдерді экспорттауға мүмкіндік береді.

Ақтөбеде ферроқорытпа зауыты хром мен марганецтен дайын өнім жасап, әлемдік нарыққа шығарады.

Қандай проблемалар бар?

Кейбір өңдеу орталықтары ескірген, экологияға зиян келтіреді, ал шикізаттың көп бөлігі шетелге өңделмей экспортталады.

Қазақстанның дайын алюминий және мыс өнімдерін импорттауы – технологиялық өңдеудің дамымағандығының мысалы.

Мәселені қалай шешуге болады?

Өңдеу зауыттарын жаңарту, қалдықтарды азайту технологияларын енгізу, және жергілікті өнімдерді көбейту.

Жаңа экологиялық технологияларды енгізу арқылы зауыттардың тиімділігін арттыру және қосымша жұмыс орындарын ашу.

қарапайым заттар

көмірқышқыл газы

хлор

қант

ас тұзы

күрделі заттар

алмас

оттек

Атом

Ұқсастығы

Молекула

Бағалау критерийі

Тапсырма

№

Дескриптор

Балл

Білім алушы

Қарапайым және күрделі заттардың, атом мен молекула ұғымдарының өзара байланысы мен айырмашылығын көрсетеді

1

қарапайым заттарды анықтайды;

1

күрделі заттарды анықтайды;

1

2

атомның ерекшелігін анықтайды;

1

молекуланың ерекшелігін анықтайды;

1

атом мен молекуланың өзара ұқсастығын анықтайды;

1

Заттарды органикалық және бейорганикалық заттар күйінде жіктеп, бір-бірінен ажыратады

3

органикалық заттарды анықтайды;

1

бейорганикалық заттарды анықтайды;

1

Әмбебап индикатор көмегімен ортаны зерттейді

4

әмбебап индекаторын сипаттама береді;

1

Жалпы балл

8