fizmat.bilim

Mumin Harun.ppt

fizmat.bilim

§38 ЖАРЫҚТЫҢ СЫНУЫ.
ЖАРЫҚТЫҢ
СЫНУ ЗАҢЫ. ТОЛЫҚ ІШКІ
ШАҒЫЛУ
Mumin Harun.ppt

Түйін сөздер:
➢Жарықтың сынуы
➢Сыну бұрышы
➢ Жарықтың сыну заңдары
➢Абсолют және салыстырмалы
сыну көрсеткіштері
➢Толық ішкі шағылу
Mumin Harun.ppt

Бұл сабақта сендер:
•Жарықтың сыну және толық
ішкі шағылу құбылыстарын
оқып-үйренесіңдер және
жарық мөлдір ортадан өткен
кезде сәулелердің жолын
салуды үйренесіңдер
Mumin Harun.ppt

Жарықтың шағылу және сыну
құбылыстарын бақылауға
болады

Mumin Harun.ppt

Жарықтың сынуы

Mumin Harun.ppt

Жарықтың сынуы.
• Жарық сәулелері бір ортадан екінші ортаға
сәулелердің бағытының өзгеру құбылысы
жарықтың сынуы деп аталады
• Бұл құбылыс
жарықтың таралу жылдамдығы әртүрлі ортада
түрліше болатынының
салдары болып табылады.

Mumin Harun.ppt

Бұл қызық!

Mumin Harun.ppt

Жарықтың сыну саңы
Жарық бір ортадан екінші ортаға өткенде сынады.
түскен сәуле

түсу
бұрышы

сыныу
бұрышы

шағылған сәуле

1 орта

2 орта

Түсу α бұрышының синусының сыну β бұрышының синусына
қатынасы, екінші ортаның бірінші ортамен салыстырмалы сыну
көрсеткішіне тең.
α-түсу бұрышы,
β-сыну бұрышы.
n-салыстырмалы сыну көрсеткіші.
Mumin Harun.ppt

Жарықтың сыну саңы
??
?=
??

?
?=
?

n- салыстырмалы сыну көрсеткіші
n1-бірінші ортаның абсолют сыну көрсеткіші
n2- екінші ортаның абсолют сыну көрсеткіштері.
c- вакуумдағы жарық жылдамдығы.
? - берілген заттағы жарықтың жылдамдығы.
Mumin Harun.ppt

Жарықтың сыну заңы
• Жарықтың сыну заңы (Снелла заңы деп те
аталады) мынадай түрде өрнектеледі:

sin ?
•
sin ?

=

?1
?2

• ?1 – бірінші ортаның абсолют сыну көрсеткіші;
• ?2 – екінші ортаның абсолют сыну көрсеткіші.
Mumin Harun.ppt

Жарық ауадан суға өткенде:
α>β

α

I ауа
II су

sin 
=n
sin 

β

sin 
с
=
=n
sin   2

Mumin Harun.ppt

Жарық судан ауаға өткенде:
α<β

α

I су
II ауа

sin  1
=
sin  n

β

sin  1
=
=n
sin   2

Mumin Harun.ppt

Абсолют сыну көрсеткіш
•Заттардың сыну көрсеткіштерінің
кестедегі мәндері сол заттарды
вакууммен салыстыру арқылы
анықталған. Заттардың вакууммен
салыстырғандағы сыну
көрсеткіштерін абсолют сыну
көрсеткіш деп атайды.
Mumin Harun.ppt

Берілген ортаның сыну
көрсеткіші

Mumin Harun.ppt

Призма
• Егер призманың бірінші бетіне жарық шоғы түсетін болса, онда оның
екінші бетінен ауаға сынып тараған жеті түсті (қызыл, қызғылт
сары,сары, жасыл, көгілдір, көк, күлгін) сәулелер шоғын көреміз
• Бұндай көрініс, біріншіден, көзге көрінетін ақ жарықтың бірнеше
түсті сәулелер шоғынан тұратын күрделі жарық екенін көрсетеді;
екіншіден,әр түсті сәулелер шоғының әртүрлі бұрышпен сынатынын
дәлелдейді;үшіншіден, олардың заттық ортадағы таралу
жылдамдықтарының да әртүрлі болатынын айғақтайды.

Mumin Harun.ppt

Жарықтың мөлдір ортадағы сыну

Mumin Harun.ppt

Сыну заңын тұрмыста және
техникада қолдану
Жарықтыӊ сыну құбылысы
фотокамералар, микроскоптар мен
телескоптарда, көзәйнектерде, адамныӊ
көз, кемпірқосақта, оптоталшықтарда
қолданылады.

Mumin Harun.ppt

Жарықтың толық ішкі
шағылуы
Жарықтың оптикалық тығыз
ортадан оптикалық
тығыздығы аз ортаға өткенде
сәуленің түсу бұрышы өскен
сайын сыну бұрышы артып
90° тең болады. Бұл жағдайда
жарық сәулесі екі ортаның
шекарасының бойымен
таралады. Мұндай құбылыс
толық ішкі шағылу деп
аталады.
Mumin Harun.ppt

Жарықтың толық ішкі
шағылуы

Mumin Harun.ppt

Су-ауа шекарасындағы жарықтың толық
ішкі шағылуы; S – нүктелік жарық көзі.

Mumin Harun.ppt

Рефлексия
- нені білдім, нені үйрендім
- нені толық түсінбедім
-немен жұмысты жалғастыру
қажет.

Mumin Harun.ppt

Үйге тапсырма

•§ 38. 192-197 б.
•Жаттығу 7,3
Mumin Harun.ppt