ШЫМКЕНТ ҚАЛАСЫ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫ
ШЫМКЕНТ ҚАЛАСЫНЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК ОРТАЛЫҒЫ

9-сынып білім алушыларын қорытынды
аттестаттаудан өткізуді ұйымдастыру

Нормативтік және әдістемелік-нұсқау
құжаттарымен танысу

Келесі сұрақтарды талқылаңыз:
• Нормативтік, әдістемелік-нұсқау құжаттары
дегеніміз не?
• Құжаттардың қолданылуы қаншалықты маңызды?
• Тәжірибеде қалай қолданылып жүр?

Алдымен…

… содан соң…

Нормативтік, әдістемелік-нұсқау құжаттары
Нормативтік, әдістемелік-нұсқау құжаты – …:
▪ нормаларды белгілейтін, олардың қолданылуын
өзгертетін, толықтыратын нысандағы жазбаша
ресми құжат.
▪ қандай да бір нормаларды мазмұндайтын акт.

Тәжірибелік жұмыс
Қызметіңізге қатысты нормативтік, әдістемелік-нұсқау құжаттар тізімін
жасаңыз.

5

Нормативтік, нұсқаулық-әдістемелік құжаттар
• Стандарт
• Оқу бағдарламасы
• Ұзақ мерзімді жоспар
• Орта мерзімді жоспар
• Қысқа мерзімді жоспар
• 2019-2020 оқу жылында Қазақстан Республикасының жалпы білім беретін мектептерде оқу үдерісін
ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы әдістемелік-нұсқау хат
• Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің 2008 жылғы 18 наурыздағы «Білім алушылардың
үлгерімін ағымдық бақылау, аралық және қорытынды аттестаттау өткізудің үлгілік қағидаларын бекіту
туралы» N125 Бұйрығы (2019 жылдың 26 қарашасындағы №509 өзгерістермен)
• 2018 жылғы 26 қаңтардағы «Орта білім беру ұйымдарының жеке санаттағы педагог қызметкерлері жүргізу
үшін ұсынылатын құжаттардың тізбесін анықтау туралы» № 32 бұйрығы
• Негізгі және жалпы орта мектеп мұғалімдеріне арналған критериалды бағалау бойынша нұсқаулық
• Тоқсандық жиынтық бағалау спецификациясы
• Жиынтық бағалауға арналған әдістемелік ұсыныстар
• Қалыптастырушы бағалауға арналған тапсырмалар жинағы
• Орта білім беру ұйымдарында 9-сынып білім алушыларын қорытынды аттестаттаудан өткізу тәртібі туралы
6
нұсқаулық

Критериалды бағалау бойынша нормативтік құжаттардағы
өзгерістер мен толықтырулар
1. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым
министрлігінің 2008 жылғы 18 наурыздағы «Білім
алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылау, аралық
және қорытынды аттестаттау өткізудің үлгілік
қағидаларын бекіту туралы» N 125 Бұйрығы (2019
жылдың 26 қарашасындағы №509 өзгерістермен)
2. 2018 жылғы 26 қаңтардағы «Орта білім беру
ұйымдарының жеке санаттағы педагог қызметкерлері
жүргізу үшін ұсынылатын құжаттардың тізбесін
анықтау туралы» № 32 бұйрығы

Қалыптастырушы бағалау

Қалыптастырушы бағалау

Бағалау
түрлері

№125 бұйрық өзгерістермен (№509 26.11.2019 ж.)
Қалыптастырушы бағалау кезінде мұғалім сабақта кері
байланысты жүзеге асырады. Педагог білім алушылардың
санын, кері байланысты беру нысанын және жиілігін дербес
анықтайды.

Қалыптастырушы бағалау нәтижелері басып шығару мен одан
әрі сақтауды талап етпейді.
Қалыптастырушы бағалаудың нәтижелерін ұсыну білім
алушылар орындаған жұмыстарда және/немесе педагогтің
комментарийлері арқылы электрондық журналдарда жүзеге
асырылады.

Бөлім бойынша жиынтық бағалау

Бөлім бойынша жиынтық бағалау

Бағалау
түрлері

№125 бұйрық өзгерістермен (№509 26.11.2019 ж.)
Аптасына 1 сағат оқу жүктемесі кезінде БЖБ қажет болған жағдайда бөлімдерді біріктіре
отырып тоқсанына екі реттен артық жүргізілмейді, қорытынды баға жартыжылдыққа
қойылады.
БЖБ тоқсанына үш реттен артық өткізілмейді. Бөлімдер/ортақ тақырыптар тоқсанына төрт және
одан да көп бөлімдерді/ортақ тақырыптарды оқып-зерделеген жағдайда тақырыптардың
ерекшеліктерін және оқыту мақсаттарының санын ескере отырып біріктіріледі. Оны екі кезеңде
өткізуге болады.
«Өзін-өзі тану», «Көркем еңбек», «Музыка», «Дене шынықтыру», «Кәсіпкерлік және бизнес
негіздері», «Графика және жобалау», «Алғашқы әскери және технологиялық даярлық», «Қоғам
және дін», бастауыш сыныпқа арналған «Ақпараттық-коммуникативтік технология» пәндері
бойынша жиынтық бағалау өткізілмейді. Тоқсан/жарты жыл және оқу жылының соңында
аталған пәндері бойынша «есептелінді» («есептелінген жоқ») деген белгі жазылады.

Тоқсандық жиынтық бағалау

Тоқсандық жиынтық бағалау

Бағалау
түрлері

№125 бұйрық өзгерістермен (№509 26.11.2019 ж.)
Оқу пәндерінің күрделілік деңгейін есепке ала отырып, бір күнде үштен артық ТЖБ өткізуге
болмайды. ТЖБ тоқсан аяқталатын соңғы күні өткізілмейді. Бір оқу пәні бойынша БЖБ мен
ТЖБ бір күнде өткізілмейді
Білім алушылардың тоқсандағы оқу жетістіктерінің нәтижелері бойынша жазбаша түрде
өткізілетін жиынтық бағалауда объективтілік және ашықтықты қамтамасыз ету үшін модерация
жүргізіледі.
Модерация қорытындысы бойынша білім алушылардың өзгертуге жататын жиынтық
жұмыстарының тоқсандық балы қайта тексеріледі. Модерация қорытындысы бойынша қойылатын
жиынтық жұмыс балы жоғарылатылып, сол сияқты төмендетіліп те қойылады.

Қалыптастырушы және жиынтық бағалау тапсырмаларын педагог өзі дайындайды.

9 (10) – сынып білім алушыларын қорытынды аттестаттау
№125 бұйрық өзгерістермен (№509 26.11.2019 ж.)
Ана тілі бойынша жазбаша емтихан (оқыту тілі бойынша) – жазбаша жұмыс (эссе),
гуманитарлық цикл пәндерін тереңдетіп оқытатын мектеп оқушылары үшін жазбаша
жұмыс (мақала, әңгіме, эссе).
Математикадан (алгебрадан) жазбаша емтихан.
Орыс, өзбек, ұйғыр және тәжік тілдерінде оқытатын сыныптардағы қазақ тілі мен
әдебиеті бойынша жазбаша емтихан және қазақ тілінде оқытатын сыныптардағы орыс
тілі мен әдебиеті бойынша жазбаша емтихан.

Таңдау пәні (физика, химия, биология, география, геометрия, Қазақстан тарихы,
дүниежүзі тарихы, әдебиет (оқыту тілі бойынша), шет тілі (ағылшын, француз, неміс),
информатика) бойынша жазбаша емтихан.

9 (10) – сынып білім алушыларын қорытынды аттестаттау
№125 бұйрық өзгерістермен (№509 26.11.2019 ж.)
9 (10) сынып білім алушылары үшін емтихан жұмыстарының материалдарын (тапсырмалар мен балдарды
қою схемасы) облыстардың, Нұр-Сұлтан, Алматы және Шымкент қалаларының білім басқармалары
(бұдан әрі – білім басқармалары), республикалық мектептердің 9 (10) сынып білім алушылары үшін
емтихан жұмыстарының материалдарын Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
(бұдан әрі – Министрлік) дайындайды.
Қорытынды аттестаттаудың мазмұнын анықтайтын талаптар және күтілетін нәтижелер әр пән мен оқыту
тілі бөлінісінде ерекшелікпен регламенттеледі.
Бір және екі пәннен жылдық қанағаттанарлықсыз баға алған 9 (10) сыныптардың білім алушыларына
қорытынды аттестаттау өткенге дейін сол пәндерден оқу жылы бойынша қосымша жиынтық бағалау
жүргізіледі.
9 (10) сыныпта жазбаша жұмыстарды орындауға – 2 астрономиялық сағат, математикаға (алгебраға)
(жазбаша) – 3 астрономиялық сағат (физика-математикалық бағыттағы мамандандырылған мектептерде
– 4 сағат) бөлінеді.

9 (10) – сынып білім алушыларын қорытынды аттестаттау
№125 бұйрық өзгерістермен (№509 26.11.2019 ж.)
Жазбаша емтихан және тестілеу аяқталғаннан кейін Комиссия мүшелері мектеп ғимаратында жалпы орта білім
туралы «Алтын белгі» аттестаттарын алуға үміткерлердің жұмыстарынан басқа білім алушылардың жұмыстарын
тексереді.
Тексерілмеген жұмыстар мектеп басшысына сақтау үшін тапсырылады. Тексеру кезінде қателердің асты
сызылады. Жалпы орта білім курсы бойынша эсседе қателердің саны жеке көрсетіледі.
Математика (алгебра) пәні бойынша «2» және «5» деген бағалар қойылған жазбаша жұмыстарға мектеп Комиссиясы
пікір жазады. 9 (10) сыныпта жұмыстар балл қою кестесіне сәйкес тексеріледі.
9 (10) сынып білім алушыларының пәндер бойынша қорытынды аттестаттау нәтижелері балл түрінде журналға
(қағаз/электрондық) қойылады және осы Қағидаларға 4-қосымшаға сәйкес емтихан балдарын емтихан бағасына
ауыстыру шәкілі бойынша ауыстырылады.
9 (10) сыныпта пән бойынша қорытынды бағаларды шығару кезінде қорытынды баға емтихан нәтижелері (бес балдық
шәкіл бойынша) және оқу жылындағы тоқсандық бағалар (бес балдық шәкіл бойынша) 30%-70% пайыздық
арақатынаста қойылады. Қорытынды бағаны дөңгелектеу ең жақын бүтіндікке қарай жүргізіледі.

Оқу бағдарламасы мен
бағалаудың арасында өзара
қандай байланыс болуы мүмкін?

ОҚУ
БАҒДАРЛАМАСЫ

БАҒАЛАУ ЖҮЙЕСІ

ОҚЫТУ

Оқу бағдарламасы, бағалау мен оқыту арасындағы сәйкессіздік
нәтиженің болмауына себеп болады

Білім алушыларды қорытынды аттестаттау /9-сынып/
Білім алушыларды қорытынды аттестаттау — мемлекеттік жалпыға міндетті
білім беру стандартында қарастырылған білім деңгейіне сәйкес білім
алушылардың оқу пәндерінің көлемін меңгеру деңгейін анықтау үшін өткізілетін
шара.
Өткізу • Мектепішілік қорытынды емтихандар
формасы

Өткізу
орны

• Білім алушының оқитын білім ұйымында

Өткзу • Болжам бойынша с 29.05.2020 ж. - 09.06.2020 г.
мерзімдері
16

БҰРЫНҒЫ 9 (10) СЫНЫПТАРҒА ӨТІЛЕТІН ҚОРЫТЫНДЫ АТТЕСТАТТАУ ФОРМАТЫ
4 ЕМТИХАН, оның ішінде 1-еуі таңдау пәні
1) Ана тілі мен әдебиеті – жазбаша емтихан:
• Шығарма ( гуманитарлық бағытта тереңдетіліп оқытылатын мектептерде ) (4 сағат);
• диктант (жалпы орта мектептер үшін) (2 сағат).
2) Математика (алгебра) – жазбаша емтихан (3 сағат, 4 сағат арнайы маманд.мектептер үшін );
3) Қазақ / орыс тілі – ауызша емтихан;
4) Таңдау пәні бойынша (физика, химия, биология, география, геометрия, Қазақстан тарихы, дүние жүзі
тарихы, әдебиет, шет тілі, информатика) – ауызша емтихан..

Қайта қорытынды аттестаттаудың емтихан материалдарын мектептер дербес әзірлейді.

• Согласно Типовым правилам проведения текущего контроля успеваемости, промежуточной и итоговой аттестации обучающихся для организаций среднего, технического и профессионального, послесреднего образования,
утвержденным Приказом Министра образования и науки Республики Казахстан от 18 марта 2008 года №125

17

Білім алушыларды қорытынды
аттестаттау
➢

мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру
стандартында қарастырылған білім деңгейіне
сәйкес білім алушылардың оқу пәндерінің көлемін
меңгеру деңгейін анықтау үшін өткізілетін шара.

➢пән бойынша оқу бағдарламасының мазмұнын
қамтиды және оқушылардың білімдері мемлекеттік
жалпыға міндетті білім беру стандартындағы
күтілетін нәтижелермен анықталады.
➢қорытынды аттестация тапсырмалары пән бойынша
тест спецификациясына сүйеніп жасалады.

Тест спецификациясы не үшін қажет?
Спецификация құрылымы мен мазмұнына не кіреді деп
ойлайсыз?

9-сыныпқа арналған қорытынды аттестаттау
спецификациясы
Тест
спецификациясы
қорытынды
аттестацияның
мазмұнына,
құрылымына және өткізілуіне қойылатын талаптарды қамтиды.

Қорытынды
аттестация
спецификациясы
жаңартылған білім
мазмұнының оқу
бағдарламалары мен
критериалды бағалау
жүйесінің
арасындағы тығыз
байланысқа
негізделіп
құрастырылған.

Емтихан
жұмыстарының
мазмұны пән
бойынша оқу
бағдарламасының
күтілетін
нәтижелеріне қол
жеткізуге
бағытталған және
білім алушы меңгеруі
тиіс дағдыларды
қамтиды.

Емтихан жұмыстарын
бағалау балдық жүйе
бойынша жүзеге
асырылады және
балға пайыздық
қатынасты анықтау
арқылы тиісті баға
қойылады

Қорытынды аттестаттауды өткізу формасы
9 (10)-сынып

Қорытынды бітіру емтихандары

4 емтихан, оның 1-еуі таңдау пәні

1) ана тілі бойынша жазбаша емтихан (оқыту тілі бойынша) – жазба жұмысы (эссе), гуманитарлық
циклдағы пәндерді тереңдетіп оқытатын мектеп білім алушылары үшін – жазба жұмысы (мақала,
әңгіме, эссе);
2) математика бойынша жазба жұмысы (алгебра);
3) орыс, өзбек, ұйғыр және тәжік тілдерінде оқытатын сыныптарда қазақ тілі мен әдебиеті бойынша
жазбаша емтихан және қазақ тілінде оқытатын сыныптарда орыс тілі мен әдебиеті бойынша жазбаша
емтихан;
4) таңдау пәні бойынша жазбаша емтихан (физика, химия, биология, география, геометрия, Қазақстан
тарихы, дүниежүзі тарихы, әдебиет (оқыту тілі бойынша), шет тілі (ағылшын, француз, неміс),
информатика)»;
•

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2008 жылғы 18 наурыздағы №125 Бұйрығымен бекітілген Орта, техникалық және
кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру ұйымдары үшін білім алушылардың үлгеріміне ағымдағы бақылауды, оларды аралық және қорытынды
аттестаттауды өткізудің үлгілік қағидаларына сәйкес, 2018 жылғы 25 қыркүйектегі №494 өзгерістермен

22

«Химия» пәні бойынша
қорытынды аттестаттау спецификациясына шолу
Орындау
2 сағат
уақыты
Емтихан жұмысы 2 бөлімнен тұрады.
А бөлімі бір таңдауы бар 15 тапсырмадан тұрады. Онда
берілген 4 жауаптың ішінен 1 жауапты таңдауы керек.
Тапсырма 1 баллмен бағаланады.
В бөлімі 4-5 құрылымдық тапсырмалардан тұрады.
Тапсырмалар 2-10 баллмен бағаланады.
Барлығы 50 балл

Химия пәні бойынша емтихан форматындағы
өзгерістер
Пән атауы
Химия

Ұсынылатын формат
Жазбаша емтихан.
Емтихан жұмысының құрылымы:
- Көп таңдауы бар 15 тапсырма;
- Қысқа және толық жауапты қажет ететін 4 тапсырма.
Максималды балл саны: 50
50% - «Білу», «Түсіну» деңгейіне
30% – қолдану
20% – жоғары деңгей дағдылары
Уақыт ≈ 2 сағат.

Емтихан жұмысына балл қою және баға беру үдерісі
Емтихан жұмысының
балдары

Балдардың % пайыздық
мазмұны

Баға

0-19

0-39

2 (қанағаттанарлықсыз)

20-32

40-64

3 (қанағаттанарлық)

33-42

65-84

4 (жақсы)

43-50

85-100

5 (өте жақсы)

«География» пәні бойынша
қорытынды аттестаттау спецификациясына шолу
Орындау уақыты

1 сағат20 минут

А бөлімі 15 бір дұрыс жауабы бар көп таңдауды қажет
ететін сұрақтардан тұрады.Әр тапсырма 1 балмен
бағаланады.
B бөлімі 4 қысқа және 2 толық жауапты қажет ететін
сұрақтардан тұрады. Тапсырмалар 1-3 балл аралығында
бағаланады.
Барлығы 30 балл

Емтихан жұмысына балл қою және баға беру үдерісі
Емтихан жұмысының
балдары

Балдардың % пайыздық
мазмұны

Баға

0-11

0-39

2 (қанағаттанарлықсыз)

12-19

40-64

3 (қанағаттанарлық)

20-25

65-84

4 (жақсы)

26-30

85-100

5 (өте жақсы)

Дайындық
барысында

Емтихан материалдарының мазмұнына қойылатын
талаптар:

• Саяси немесе діни сипаттағы мәселелер, дүлей апаттар мен зілзала, өлім
немесе отбасылық қайғылы оқиғаларға тоқталмау.
• Қауіпті тіршілік иелерімен байланысты (мысалы, жылан, өрмекші және
с.с.) қолайсыз немесе жағымсыз сезімдер тудыратын тақырыптардан аулақ
болған жөн.
• Оқу жылында қарастырылған сұрақтар мен тапсырмалар емтихан
материалдары ретінде қолданылмауы керек.
• Тапсырмалар Қазақстанның шеңберінде болуы керек және географиялық
орналасқан орны, есімдер мен атаулар бойынша мәдени ерекшеліктерді
ескеруі керек.
• Емтихан материалдарында алкогольдік маскүнемдік, нашақорлық, құмар
ойындар тақырыбы көтерілмеуі керек.
• Мектеп зертханасында жоқ қымбат құрал-жабдықтарды талап ететін
тапсырмалар құрастырмаған жөн.

Тапсырмалар үлгісі

ҚАЗАҚ ТІЛІ
(Гуманитарлық пәндер тереңдетіліп оқытылатынмектептер)
ОҚЫЛЫМ ЖӘНЕ ЖАЗЫЛЫМ
Тапсырма
1. Мәтіндерді мұқият оқыңыз.
2. 27 наурыз – бүкіләлемдік театр күні. Сізге сол айтулы күнге орай мектепішілік газетке «Қазіргі қазақ театры: бүгіні және болашағы» деген
тақырыпта мақала жазу тапсырылды. Екі мәтіндегі ақпарат пен өз пікірлеріңізді пайдаланып мақала мәтінін жазыңыз. Мақалаңыз
шамамен 200-250 сөзден тұруы тиіс.

А мәтіні: Ғаламтор мақаласынан үзінді
Көрерменің қандай, қазақ театры?
Театр – мәдениет ошағы әрі ұйытқысы. Осындай адам жанының
емшісі болып жүрген театрымыздағы көрермендер дің мәдениеті
қай деңгейде? Қай театрды алып қарамаңыз, көрермен жетерлік.
«Қара халықтың мәдениетті болуынан, мәдениетті адамның қазақ
болуы қиын», – дейді Ж.Аймауытов. Уақыт өткен сайын бұл пікірге
көзіміз жетіп жүр.
Қалай десек те, театрдағы халықтың мәдениетін көргенде ішіңе
найзағай түскендей күйге түсетініміз жасырын емес. Қойылым
кезінде ұялы телефонының қоңырауына ие болмау, телефонмен
еркін отырып сөйлесу көкірегі ояу басқа көрермендерді мезі етеді.
Театрға киіп келетін киім үлгісі де өз алдына бөлек талғамды талап
ететін мәселелердің бірі.
Осы орайда, жаңа қарқынмен келе жатқан тәуелсіз елдің театры:
«Мен түзелдім, көрермен, сен де түзел!..» дейтіндей боп көрінеді де
тұрады...

Ә мәтіні: сұхбаттан үзінді
Белгілі сыншы, мәдени сарапшы Әлия Бөпежанова қазіргі
театрлар туралы өз пікірін білдірді.
– Бүгінгі Қазақстандағы қазақ театрларының жай-күйі туралы не
айта аласыз? Театр сыншысы ретінде ойыңыз қандай?
– Әрине, әлемдік театрмен бүгінгі қазақ театрын салыстыра алмаймыз.
Себебі, бірнеше мың жылдық тарихы бар әлемдік театр өнерінің бүгінгі
даму қарқыны көз ілеспес жылдамдықпен алға қарыштап кеткен. Бүгінгі
таңда біздің қазақ театрына «жаңа драматургия» мен «жаңа режиссура»
қажет. Біз әлемдік театрларда болып жатқан үрдістерді бақылай отырып,
өзіміздің ұлттық келбетімізді көрсететіндей деңгейден көрінуге тиіспіз.
– Қазақ театрларының одан бөлек тағы қандай кемшіліктері сізді
ерекше алаңдатады?
– Меніңше, театрлардың басты проблемасы-репертуар таңдау мәселесі.
Театр мамандары тақырыпқа жеңіл-желпі қарайды. «Репертуар – театр
29
айнасы» деген сөз бекер айтылмаған...

Тапсырмалар үлгісі
ҚАЗАҚ ТІЛІ
(Гуманитарлық пәндер тереңдетіліп оқытылмайтын мектептер)
ОҚЫЛЫМ ЖӘНЕ ЖАЗЫЛЫМ
Тапсырма:
1. Мәтіндерді мұқият оқыңыз.
2. Сізге мектепте өтетін тілдер апталығы аясындағы эсселер конкурсына қатысу қажет болды. Осы мәтіндердегі мағлұматты қолданып, «Тіл
тазалығын сақтап жүрміз бе?» деген тақырыпта эссе жазыңыз. Эссеңіз шамамен 170-200 сөзден тұруы тиіс. Көзқарасыңызды қажетті
деректермен қолдап, қорғай біліңіз.
А мәтіні: Ахмет Байтұрсынов, Тіл тазалығы, 1926 ж.
Тіл тазалығы
Тіл тазалығы дейтініміз - ана тілін басқа тілдің сөзімен
шұбарламау. Басқа тілден сөз тұтыну қажет болса, жұртқа сіңіп,
құлақтарына үйір болған, мағынасы халыққа түсінікті сөздерді алу
қажет. Орыстың жақсы жазушыларын алсақ, олар көбінесе мына
түрлі сөздерден қашқан:
а. Ескірген сөздерге жоламаған.
ә. Жаңадан шыққан сөздерден қашқан.
б. Өз тілдерінде бар сөздің орнына басқа жұрттан сөз алудан
қашқан.
в. Жергілікті сөздерге, яғни бір жерде айтылып, бір жерде
айтылмайтын сөздерге жоламаған.
Қазақ әдебиеті қатып, пісіп жетпеген уақытта біз қазақ сөзін
ескі, жаңа деп талғамаймыз, жергілікті сөз екен деп оған қатал
қарап, қашып тұрмаймыз. Жалғыз-ақ, біздің мықтап қашатынымыз
- жатшылдық (жат сөзшілдік) болуы тиіс.

Ә мәтіні: Тіл туралы блогта жазылған пікір, 2014 ж.
Басқа тілден сөз алу тіл дамуында айтарлықтай орын алатын
үрдіс. Басқа тілден келген сөздер екі тіл қауымдастығы
арасындағы мәдени қарым-қатынастың нәтижесі деп санайды
зерттеушілер. Сөз алу екі жақты болуы мүмкін. Мысалы, қандай
да бір түсініктің немесе заттың мүлдем басқа мәдениеттен
келуі. Бұған араб және парсы тілдерінен басқа тілдерге тараған
‘шахмат’ (шах өлді) ойыны және оның атауы жақсы мысал бола
алады.
Бірақ, көп жағдайда бұл үрдіс бір жақты болып кетеді. Бір
жақтылық – екі тіл қауымдастығының біреуінің қандай да бір
артықшылыққа ие болуының көрсеткіші. Яғни, «сөз беруші»
жақ ие болып отырған түсініктер мен дүниелердің «сөз алушы»
жақты қызықтыратын, құнықтыратын күшке ие болуы.
30

Образцы
РУССКИЙ ЯЗЫК
(с углубленным изучением предметов гуманитарного цикла)
Задание:
1. Внимательно прочитайте два текста о примерах для подражания.
2. Используя информацию из обоих текстов, напишите статью (200–250 слов) для школьной газеты на тему «Являются ли
спортсмены хорошим примером для подражания?».
Текст А:
Отрывок из журнальной статьи

Текст Б:
Запись в блоге известного спортсмена

Примеры для подражания — кто они?
Для семнадцатилетней Натальи пример для подражания, или кумир, —
это «человек, который чётко понимает, что в жизни действительно важно, и
прилагает усилия, чтобы улучшить мир вокруг себя». Наталья участвовала в
исследовании, проводимом психологами, для того чтобы выяснить, как
наличие примеров для подражания в подростковом возрасте влияет на
становление личности в будущем.
Результаты исследования оказались несколько неожиданными. Вопервых, 60% опрошенных отметили, что у них нет и никогда не было примера
для подражания. Во-вторых, выяснилось, что некоторые из участников этого
исследования хотят быть похожими на людей, которых они встречают в
повседневной жизни: членов семьи, учителей и сверстников. Среди основных
качеств человека, достойного подражания, участники исследования называли
любовь к своему делу, уважение к людям, высокие нравственные ценности.
Также многие из участников отметили, что стремятся внести свой вклад в
жизнь общества.

Дорогие друзья!
Я снова в сети. Сразу хочу сказать, что последние дни были очень
насыщенными. Я, конечно же, не забыл о предстоящем чемпионате, но
пришлось отвлечься.Моим спонсорам надо было, чтобы я поучаствовал
в рекламе новой коллекции спортивной обуви.
Мне посчастливилось познакомиться с нужными людьми —
бизнесменами и владельцами серьёзных компаний. Потенциальные
спонсоры, может быть?
Ну и, конечно же, встретил много молодых людей, которые
мечтают сделать карьеру в спорте. Приятно видеть, что я для них такой
авторитет!
Было здорово! Но в результате я задержался и опоздал на
следующую тренировку. Пришлось объясняться с тренером. Но его это
не убедило... Он всё равно заставил меня навёрстывать упущенное. И
несколько бесконечных часов я провёл на тренажёрах. Признаюсь, я
был как выжатый лимон!
31

Образцы

РУССКИЙ ЯЗЫК
(для остальных учащихся)

Задание:
1.
2.

Внимательно прочитайте два текста о примерах для подражания.
Используя информацию из обоих текстов, напишите эссе (170-200 слов) для школьного конкурса на тему «Спорт в моей
жизни».
Текст А:
Отрывок из журнальной статьи

Спорт – залог здоровья
Существует мнение, что люди, серьёзно занимающиеся спортом,
многого в жизни лишены, так как они проводят слишком много времени на
тренировках и соревнованиях, и слишком мало — в обществе друзей и
близких. Но я считаю, что, даже если им приходится от чего-то
отказываться, эти жертвы оправданы.
Спорт воспитывает в человеке желание и способность выигрывать,
что очень важно не только в спорте, но и в жизни в целом. У человека
развивается бойцовский дух и позитивное отношение к любому делу, за
которое он берётся. Поэтому даже когда спортсмены уходят из большого
спорта, они успешно продолжают работать, например на телевидении или в
собственных спортивных школах.

Люди часто видят в спорте, в первую очередь, способ укрепления
здоровья, но я считаю, что самое главное — спорт помогает человеку
воспитать характер.

Текст Б:
Запись в блоге известного спортсмена
Теннис
Спорт помогает человеку быть в хорошей физической форме, а
кроме того он воспитывает характер и силу воли. Занятия спортом
способствуют укреплению здоровья. Даже простая зарядка утром под
любимую музыку заряжает энергией на весь день.
Я всегда любил активные развлечения. Сколько себя помню, всегда
играл в разнообразные подвижные игры. И получал от этого
невероятное удовольствие! Поэтому родители записали меня на
настольный теннис. Это очень интересный вид спорта, в котором
необходимо проявлять быструю реакцию, хорошую координацию
движений, концентрацию. Когда я играю, это захватывает меня целиком!
Мне нравится этот вид спорта, потому что в нем нет перегрузок, он
не очень травматичен, заторазвивает гибкость, координацию,
выносливость и силу мышц.

32

Образцы
МАТЕМАТИКА (АЛГЕБРА)
Пример задания с множественным выбором ответов
1. На рисунке изображена единичная окружность с центром O.

Пример задания, требующего краткого и развернутого ответов

(І) Запишите выражение в виде одной несократимой дроби.

Рисунок без соблюдения
масштаба

[3]

A и B – точки на окружности.
Длина дуги AB равна 2 единицам.
Подчеркните радианную меру, соответствующую углу .
A 0,5 радиан
B 1 радиан
C 2 радиана
D π радиан

(ІІ) Запишите выражение (x + 3)(2x – 3) − (4x + 1) (3 – 2x) в
виде (px + q)(2x – 3).
[3]

[1]
33

Тапсырмалар үлгісі
ҚАЗАҚ ТІЛІ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТІ
(орыс, өзбек, ұйғыр, тәжік тілінде оқитын мектептердегі қазақ тілі)

Оқылым
(мәтін 300-350 сөзден тұру керек. Мәтіннің қысқартылған нұсқасы
беріліп тұр)

Тапсырма: төменде берілген мәтінді оқып, сұрақтарға
жауап беріңіз.
Жер күні
Жер күні – халықаралық деңгейде аталып өтетін қоршаған
ортаны қорғау шараларының бірі. Жер күні - жер
планетасының дүниедегі ерекше орнын атап өтуге арналған.
Жер - күн жүйесіндегі биологиялық әр алуандылығы ерекше
жалғыз планета. Жердің биологиялық әр алуандылығы
туралы білу және оны қорғау – адамзаттың міндеті. Бұл
шараның мақсаты әлемдегі барлық адамдарды өсімдіктер
мен аңдарды қорғауға және өзіміз өмір сүретін жерді таза
ұстауға ынталандыру және ол туралы адамдардың білуіне
ықпал ету.

1. Мәтіннен мына сөздердің сәйкес мағыналарын табыңыздар.
а) парызы
ә) әсер ету

2. Төменде берілген әр сөйлемді өз сөздеріңізбен қайта жазыңыз.
Сөйлемдеріңізді берілген сөздермен бастаңыз.
а) Адамзат жер қойнауындағы табиғи көздерді жауапсыз қолданып, су, жер және
ауаның ластануына себеп болады
Жер байлығын жауапсыз қолданудың

3. Төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз. Мүмкіндік болса, өз сөздеріңізбен
жауап беруге тырысыңыз.
а) Жер Күнін атап өту неге маңызды? Екі себебін жазыңыз.
4. Төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз. Мүмкіндік болса, өз сөздеріңізбен
жауап беруге тырысыңыз.

Мәтін бойынша, ғаламдық жылыну үрдісіне қандай тарихи жағдай себеп болды
және неге?
* Сұрақтардың қысқартылған нұсқасы беріліп тұр, толық емес.
34

Образцы
РУССКИЙ ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА
Оқылым
(Текст состоит из 300-350 слов. Приводится сокращенный вариант текста)

Задание:
Прочитайте текст и ответьте на вопросы.

Почему люди фотографируют себя?
В социальных сетях сейчас наблюдается настоящая
мания
обмена
«селфи»
—
автопортретами,
сделанными с помощью смартфона. Такие фотографии
можно делать в любой обстановке, а потом
поделиться
ими
с
тысячами
пользователей
социальных сетей: «Посмотрите, где я! Посмотрите,
как я выгляжу!» Для некоторых это занятие довольно
захватывающее. Многие знаменитости регулярно
публикуют такие фотографии на своих страницах в
социальных сетях. Одна британская модель настолько
увлеклась публикацией автопортретов, что ей
пришлось самой для себя заблокировать эту
возможность. Даже астронавт Стив Робинсон
сфотографировал
себя
во
время
ремонта
космического корабля. Почему же всех захватила эта
мания?

Пример задания, требующего краткого или развернутого ответа.
1. Ответьте на задания, не переписывая целые предложения из текста.
Насколько, по мнению автора, распространено увлечение «селфи»?
…………………………………………………………………
Почему британская модель заблокировала публикацию своих автопортретов?
…………………………………………………………………
Пример задания на лексический подбор.
2. Найдите в тексте слова, которые соответствуют следующим понятиям, и
запишите их ниже.
1.
Достаточно –
2.
Починка –
Пример задания на перефразирование.

3. Прочитайте предложения и составьте новые, которые должны начинаться с
заданных слов и передавать смысл исходных предложений, следуя образцу.
а) Такие фотографии делаются с помощью смартфона.
Смартфон используется_____________________________________
б) Знаменитости часто публикуют свои фотографии в социальных сетях.
Фотографии знаменитостей часто____________________________
35

Образцы
ХИМИЯ
Задания, требующие краткого и развернутого ответа
Пример задания с множественным выбором ответов

1. На какой из диаграмм правильно изображена структура
пропена?

1. Учащийся использовал две растворимые соли, сульфат натрия, Na2SO4, и нитрат
бария, Ba(NO3)2, чтобы получить нерастворимую соль, BaSO4.
Дано уравнение реакции.
Na2SO4 + Ba(NO3)2 ® BaSO4 + 2NaNO3
1) Опишите метод, который учащийся мог бы использовать для получения чистого
сухого образца нерастворимой соли, BaSO4. ___________________________

[4]

2) Напишите сбалансированное ионное уравнение реакции образования BaSO 4.
Включите в уравнение символы состояний.________________________
[2]
(b) Учащийся приготовил сульфат натрия, Na2SO4, путем растворения 10.6 г сульфата
натрия в 200 см3 воды.
Вычислите концентрацию сульфата натрия в моль/дм3. Дайте ответ до трех значащих
цифр. …………………………………. моль/дм3
[3]
(с) Объясните, как определить количество электронов на внешних орбиталях и
количество заполненных электронных орбиталей в атоме бария по его положению в
Периодической таблице.
количество внешних электронов _________________________
количество электронных орбиталей_______________________
[2]
(d) Напишите сбалансированное уравнение реакции бария с водой с символами
состояний.
___________________________________________________________________
[2]
36

Образцы
ФИЗИКА
Задания с множественным выбором ответов

Задания, требующие краткого и развернутого ответа

1. Два вертикальных провода расположены рядом. В каждом
проводе имеется направленный вверх ток.

Снаряд, обладавший импульсом
импульса Р снаряда до разрыва
после разрыва представлены на
рисунке соответствует вектору
(Укажите номер вектора)
Ответ ______________

Р, разорвался на две части. Векторы
и импульса Р2 одной из этих частей
рисунке. Какой из векторов на этом
импульса второй части снаряда?

На каждый провод действует сила из-за тока в другом
проводе.
В каком направлении действует сила на провод с
левой стороны и в каком направлении действует сила на
провод с правой стороны?
сила, действующая на
провод с левой стороны

сила, действующая на
провод с правой стороны

A
B
C
D
[1]

37

Образцы
БИОЛОГИЯ
Задания, требующие краткого и развернутого ответа

Задания с множественным выбором ответов

На рис. 1 показана часть пищеварительной системы человека

1. Кости человека содержат белковые волокна.

.

(a) Обозначьте на рис.1:

Как называется белок в этих волокнах?

печень

A кальций

тонкую кишку

B

хрящ

поджелудочную железу.

C

коллаген

D

костный мозг

[3]

[1]

(b) Поджелудочная железа вырабатывает ферменты для расщепления
пищевых молекул.
Дайте определение термину фермент.
___________________________________________
(c) Укажите тип фермента, который расщепляет:
Белки
_____________________________________________

[1]

[1]

38

Тапсырмалар үлгісі
ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ
Көп таңдаулы жауабы бар тапсырмалар
1. Ұлы Отан соғысы жылдарындағы көптеген ерліктері үшін оған Кеңес Одағының
батыры атағы берілді, ал ҚР Қарулы Күштерінің министрі қызметінде егеменді
Қазақстанның Қарулы Күштерін құруға қосқан зор үлесі үшін оған №1 «Халық
Қаһарманы» алтын медалі табыс етілді. Оның аты-жөні–
А) Сағадат Нұрмағамбетов
В) Мұхтар Алтынбаев
С) Бауыржан Момышұлы
D) Рақымжан Қошқарбаев
Е) Талғат Бигелдинов

Қысқа және толық жауапты талап ететін тапсырмалар
Берілген деректерге мұқият қарап, оларды сұрақтың барлық бөлімдеріне жауап
беру үшін көмек ретінде пайдаланыңыз.

A дереккөзі: Көтерілісті сипаттайтын мүсін
Республика алаңында орналасқан Тәуелсіздік монументінің бір бөлігі, Алматы
қаласы. Онда 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасының көрінісі бейнеленеді.
Дінмұхамед Қонаев Қазақстан Коммунистік партиясының бірінші хатшысы
қызметінен босатылып, оның орнына Геннадий Колбин отырғызылды. Баннерде
«әр халыққа- өз көсемі» деп жазылған

B дереккөзі:
Кестеде 1988–89 оқу жылындағы Қазақстан мектептерінің оқыту тілі бойынша
мәліметтер көрсетілген.
Мектеп түрі

Барлық аймақтарда

Тек орыс тілінде

52.4%

Тек қалалық
аймақтарда
72.7%

Тек ауылдық
аймақтарда
47.3%

Тек қазақ тілінде

31.9%

11.3%

37.1%

Аралас

14.6%

15.1%

14.5%

Мәліметтер 2006 жылы басылған ғылыми мақаладан алынған.
Оқыту тек басқа тілдерде жүргізілетін саны аз мектептер
есептелінбеген.

Сұрақтар
(a) Дереккөздер мен өз біліміңізді пайдалана отырып, Қазақстандағы
этникалық топтарды зерттейтін тарихшыға дереккөздердің құндылығын
бағалаңыз.
(b) Дереккөздер мен өз біліміңізді пайдалана отырып, неліктен Қазақстанда
қазақтардан басқа көптеген этникалық топ өкілдерінің тұратынын түсіндіріңіз.

39

Образцы
ВСЕМИРНАЯ ИСТОРИЯ
Пример задания с множественным выбором ответов
Ответьте на вопрос, используя свои знания и приведенные
ресурс.
1. На каждое задание даны пять возможных вариантов ответа A, B,
C, D и E. Выберите один вариант, который считаете правильным.

Определите характер Великой Отечественной войны для
СССР:
A) Колониальный
B) Захватнический
C) Антиимпериалистический
D) Оборонительный
E) Антифеодальный

Ресурс А

Пример задания, требующего краткого и развернутого ответов
Ресурс В
«Мы могли бы сделать вид, будто ничего не случилось, но это не в наших
интересах. Мы будем трактовать речь товарища Черчилля как прямой призыв к
войне с СССР и лагерем социализма. Очень хорошая и своевременная для нас
речь. После войны у нас в обществе появились неверные настроения. Некоторые
представители интеллигенции позволяют себе открыто восхищаться западным
образом жизни, преступно забывая, что в мире идет борьба классов.
Мы должны пресечь настроения благодушия и идеологической слабости. В нашу
ныне плохо закрытую дверь сильно дуют капиталистические ветры. Эту дверь мы
сейчас закроем, и накрепко. Мы напомним забывчивым товарищам про диктатуру
пролетариата. Спасибо тебе, товарищ Черчилль, что ты вернул нас к
действительности.
Выступление И. Сталина на заседании политбюро, 1946 г.
(а) Назовите фамилии политических деятелей:
________________________________________________
[3]
(b) Укажите, три исторические события которые связывают их:
_______________________________________________
[2]
(с) «В разжигании холодной войны виноваты последствия Второй мировой
войны». Насколько Вы согласны с данным утверждением?
40

Examples

ENGLISH

1. Read the text and answer the questions given below.

Пример задания на лексический подбор

SOME GLIMPSES OF FRANCE
Travelling is always about the experience
of living in other country and other culture.
It is in many ways a cross-cultural case
study. Travelling to France is special as it has
always been a magnet for tourists from all
over the world.
The French have their unusual culture
to relax. Evenings are dedicated to a pleasant company of friends.
People are really quite chic. They dress very well and smart wearing
nice silk scarves. Parisians like to be well presented and you get the
impression that people tend to dress slightly more conservatively here.
At the same time they look very smart, very chic, very fashionable.
France is a country of cheese and sweets, shopping and high-speed
trains. The French people’s mentality directly influences their culture
of consumption: they usually do not buy expensive phones, cars or
houses to impress people. That i