Бөлім: Көркем әдебиет және эпикалық сарын

Мектеп:

Пән: қазақ әдебиеті

Мұғалім:

Сынып:

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы:

Мұрат Мөңкеұлы «Сарыарқа» өлеңі

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

8.1.1.1 әдеби шығарманың жанрына байланысты сюжеттік желілерін, эпилог, прологтарды анықтау;

Сабақ мақсаты:

Барлығы: шығарманы түсініп оқып, мазмұнын айту.

Басым бөлігі: шығарманы толық талдап, сюжеттік желілерін анықтау.

Кейбірі: шығарманың жанрына байланысты сюжеттік желілерін, эпилог, прологтарды анықтау;

Бағалау критерийлері:

• Әдеби шығарманың сюжеттік желілерін, эпилог,прологтерін анықтайды

Алдыңғы білім

«Үш қиян»толғауындағы замана келбеті.

Жоспар

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Ұйымдастыру кезеңі. Оқушылармен сәлемдесіп, зейінін сабаққа аудару.

Қызығушылықты ояту. Миға шабуыл

Оқушыларға Құрманғазы, қазақтың сары даласы, Құрманғазы атындағы ұлт аспаптар оркестрінің суреттері көрсетіледі.

Оқушылар суреттер арасындағы байланысты табу керек. Қабілеті жоғары не музыкалық білімі бар оқушылар бұл суреттерде Құрманғазының «Сарыарқа» күйі көрініс тапқанын айтуы мүмкін.

Содан кейін оқушылар Құрманғазы атындағы мемлекеттік ұлт аспаптар оркестрінің орындауындағы «Сарыарқа» күйін тыңдап, жұпта күй мазмұнының не жайында екеніне, жаңа сабақпен қандай байланысы бар екеніне болжау жасайды.

Оқушылар сабақтың мақсаты, бағалау критерийімен танысады.

Топқа бөлу. «Отан», «Туған жер», «Атамекен» сөздерімен топқа бөлінеді.

Оқушыларға Құрманғазы, қазақтың сары даласы, Құрманғазы атындағы ұлт аспаптар оркестрінің суреттері көрсетіледі. Оқушылар суреттер арасындағы байланысты табу керек.

Оқушылар сабақтың мақсаты, бағалау критерийімен танысады.

ҚБ «Одағайлар» әдісі

Оооооо! – тамаша жауап;

Оййййй! – төмен жауап

Құрманғазы «Сарыарқа» күйі

https://www.youtube.com/watch?v=juoeZmu1JCU

http://bookshelf.kz/index.php/catalog/audiobook/5149-olengderi_men_zhyrlary

Сабақтың ортасы

Мағынаны тану. 1- тапсырма

Оқушылар филология ғылымының докторы, профессор Қадыр Жүсіптің «Екі жақты, бір тілді, Сөйлейтін сөзге шешенмін…» атты ғылыми зерттеу еңбегінен «Сарыарқа» өлеңінің шығу тарихын оқып танысады.

«Сарыарқаның» жырлану тарихы

Ел ішіндегі әңгімеге қарағанда «Сарыарқаның» жырлану тарихы былай айтылады: 1878-79 жылдың жұтында Мұрат жалғыз түйесін жетелеп, үй ішін алып Маңғыстауға кетіп, нағашы жұртын паналайды. Мұраттың айтулы ақын екенін ел біледі. Адайдың қызба жігіттері: «Мұрат айтқыш дейді, сонысын байқап көрелік, өзіміздің Аралбаймен, Қашаған­мен айтыстыралық. Мұрат өз ауылын­да жүргенде елін, жерін, Берішін мақ­тап дес бермейді дейді. Енді несін мақтай­ды, жұтаған елін мақтай ма? Қаңғып келіп біздің елден күн көріп жүр, енді айтыстыр­сақ, ол жеңіледі, дандайсуын қояды» деп ел арасына сөз жүгіртеді.

Мұрат мұны естіп бір кезеңі келер деп іштей ширығып жүреді. Осыны сезген үлкендер: «Мұндай әңгімені қойыңдар, Адай-Беріш әрі ағайын, әрі мұңдас елміз. Мұрат – әрі қонақ, әрі жиен. Нағашы мен жиеннің арасындағы айтыс насырға шауып, арты жақсылыққа апармауы мүмкін, тек жүріңдер» деп қойғызады.

Сөйтіп жүргенде Адай елінің үл­кен жиы­ны болады. Айтушылардың әңгімесіне қарағанда, тоғыз болыс ел жиналады. Жиын басталарда үлкендер: «Алдымен ақындарды сөйлетейік» дейді. Сонда елдің Матжан деген атақты ақсақалы: «Оларың дұрыс болар. Алдымен сөзді әрі жиен, әрі қонақ Мұратқа берелік. Елін, жерін сағынып жүрген болар немесе біздің елдің жігіттерінің сөзі тиіп жүрген болар, өз ақындарымызды кейін көрерміз» дейді. Ел мұны мақұлдайды. Сонда іштен тынып ширығып жүрген Мұрат осы «Сарыарқасын» жырлайды. Мұраттан кейін ешкім сөйлемей жиын жалғасып кетеді. Бұл толғау осылайша туады. Сонда бұл дастан 1880 жылы жырланған екен. Х.Досмұхамедов осыны қуаттайды.

«Сарыарқа» жыры өткен заманды еске алып, сонау Асанқайғыдан бас­тап ата қонысты тастап, озбыр елдің басқыншылық әрекетінен ауа көшіп, жылы орындарынан қозғалғандығын ашына айтады.

Оқушылар жұбымен пікірлесіп, өлең мазмұнын болжайды. Дескриптор:

• Өлең мазмұнын жете меңгереді;

• Көтерген тақырыбын, негізгі идеясын анықтап, өз пікірін білдіреді, болжайды.

ҚБ

2- тапсырма. «Тоғыз гауһар» әдісі

http://bookshelf.kz/index.php/catalog/audiobook/5149-olengderi_men_zhyrlary cайтындағы аудиокітаптан оқушылар Мұрат Мөңкеұлының «Сарыарқа» өлеңінің мазмұнын тыңдайды және негізгі түсініктер мен сөз, сөз тіркестерін анықтайды. Өлең табиғатын ашатын сөздер мен сөз тіркестерін қағазға жазады.

Сыныптастарымен өлеңнің идеясы мен пафосының ұлттық мүдде тұрғысынан ашылуы туралы бірнеше пікірлерді оқып, оларды маңыздылық деңгейіне сай орналастырады.

«9 гауҺар» әдісі.

Мұғалім оқушыларды аралап жүріп, жауаптарын стикермен бағалап кетеді.

Дескриптор:

• Толғаудан өлең табиғатын ашатын негізгі түсініктер мен сөз, сөз тіркестерін анықтайды;

• өлеңнің идеясы мен пафосының ұлттық мүдде тұрғысынан ашылуы туралы бірнеше пікірлерді оқиды, ой тұжырымдайды;

• оларды маңыздылық деңгейіне сай орналастырады.

ҚБ

3- тапсырма ЖЖ/Т. «Баяндама»

Мұғалім оқушыларға өлеңнің идеясы мен пафосының ұлттық мүдде тұрғысынан ашылуын сурет, сызба түрінде беруді ұсынады. Бұл «шпаргалканы» оқушы оң жағындағы көршісіне береді. Енді әрқайсысы өз көршісінің суреттерін не сызбаларын қолдана отырып, өлеңнің идеясы мен пафосының ұлттық мүдде тұрғысынан ашылуын бойынша «баяндама» жасайды. Баяндама топта талданады. Әр топ өз спикерін баяндама қорғауға шығарады. «Баяндама» мазмұнын неғұрлым кең ашып, оны қорғап, ең жақсы өрнекті ұсынған оқушы жеңімпаз болады.

Дескриптор:

• Өлең мазмұнын жете меңгереді;

• Ақынның көтерген тақырыбын, негізгі идеясын анықтап, өз пікірін білдіреді;

• Ұлттық құндылық тұрғысынан талдап, сыни пікір білдіреді.

Қалыптастырушы бағалау.

Оқушылар филология ғылымының докторы, профессор Қадыр Жүсіптің «Екі жақты, бір тілді, Сөйлейтін сөзге шешенмін…» атты ғылыми зерттеу еңбегінен «Сарыарқа» өлеңінің шығу тарихын оқып танысады.

Оқушылар Мұрат Мөңкеұлының «Сарыарқа» өлеңінің мазмұнын тыңдайды және негізгі түсініктер мен сөз, сөз тіркестерін анықтайды. Өлең табиғатын ашатын сөздер мен сөз тіркестерін қағазға жазады.

Оқушылар баяндама дайындайды. Әр топ өз спикерін баяндама қорғауға шығарады. «Баяндама» мазмұнын неғұрлым кең ашып, оны қорғап, ең жақсы өрнекті ұсынған оқушы жеңімпаз болады.

Өз жұмыстарын қорғайды.

ҚБ «Нысана»

Оқушы

лар стикер жапсыру арқылы бағалай

ды.

ҚБ «Нысана»

Оқушы

лар стикер жапсыру арқылы бағалай

ды.

ҚБ «Нысана»

Оқушы

лар стикер жапсыру арқылы бағалай

ды.

https://www.youtube.com/watch?v=8lEVCzKb6W0

http://bookshelf.kz/index.php/catalog/audiobook/5149-olengderi_men_zhyrlary

Сабақтың соңы

«Таразы» әдісімен кері байланыс жүргізу

Қосымша ақпарат