Бөлім. Прозадағы көркем ой

Мектеп:

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні:

Сынып: 10-сынып

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы

Жүсіпбек Аймауытұлы «Ақбілек» романының көркемдік сипаты.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

10.2.3.1 шығармадағы көркемдегіш құралдар мен айшықтау амалдарының қызметін талдау;

10.2.2.1 шығармадағы авторлық идеяның өмір шындығымен байланысын айқындау.

Сабақтың мақсаттары

Барлық оқушылар: «Ақбілек» романының көркемдік сипатын анықтау;

Кқпшілігі: шығармадағы көркемдегіш құралдар мен айшықтау амалдарының қызметін талдау;

Кейбір оқушылар: шығармадағы авторлық идеяның өмір шындығымен байланысын айқындау.

Бағалау критерийлері

• әдеби тілді құбылту мен айшықтаудың түрлерін талдайды;

• автор стиліне баға береді;

• шығармадағы авторлық идеяның өмір шындығымен байланысын айқындайды.

Жоспар

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Ұйымдастыру кезеңі. Сынып оқушылары түгенделеді. Оқушылар назары сабаққа аударылады.

Қызығушылықты ояту.

Айтылған пікірдің мазмұнын ашыңдар. Өз көзқарастарыңды танытыңдар.

Сабақтың мақсатымен, бағалау критерийлерімен таныстыру.

Сынып оқушылары түгенделеді. Оқушылар назары сабаққа аударылады.

Айтылған пікірдің мазмұнын ашыңдар. Өз көзқарастарыңды танытыңдар.

Сабақтың тақырыбы мен мақсаты анықталады.

ҚБ

10-сынып «Қазақ әдебиеті» оқулығы

Сабақтың ортасы

Мағынаны тану. Әдеби-теориялық ұғымдарды есске түсіру.

Троп (гр. tropos – айналым, тіл оралымы, иін, иірім, сөз қолданысы) немесе құбылту – атаудың немесе мағынаның ауыспалы түрде қолдану тәсілі. Сөздерді тура мағынасында емес, бұрма мағынасында қолдану, шындықты бейнелеп, кейде тіпті перделеп жеткізу тәсілі болып табылады. Әдеби тілдің әсемдігі ғана емес, әсерлігі үшін де орасан қажет.

Тілде троп түрлері өте көп, ол екі нәрсенің, не құбылыстың бір-бірімен сабақтастығы мен арақатынасын ашу негізінде жасалады (метонимия, синекдоха), не сипатталатын құбылыстың белгілерін екінші бір құбылыс ерекшеліктеріне ұқсату, ауыстыру тәсілі негізінде туындайды (метафора, теңеу), сондай-ақ троп бір нәрсені үлкейту не кішірейту, не сықақтау яки қарсы мағынада сипаттаумен, әсірелеу сарынымен де шендеседі (гипербола, литота, кейіптеу, ирония).

Сөз айшықтары (фигура) – сөйлеудін әсемдігін, мәнерлілігін, экспрессивтік мәнің күшейтетін синтаксистік құрылымдардың формалары, ұзақ уақыт бойы қалыптасқан, жиі қолданылатын амал-тәсілдер. Оларға: шендестіру, қайталау, параллелизм, риторикалық сұрақ-жауап, дауыс ырғағы т. б. жатады. Сөз айшықтары адамның сөйлеу шеберлігін, зерделілігін, тіл байлығын көрсетеді.

Автор кейіпкердің рухани әлемін ашу үшін портрет пен психологиялық монологты Ұтымды пайдаланады.

1. «Бекболат» тарауы

2. «Офицер» тарауы

3. «Мұқаш» тарауы

Үш кейіпкердің портреттерін, ішкі толғаныстарын өзін-өзі сөйлету арқылы барлау жасайды. Сол арқылы кейіпкердің табиғатын ашуға тырысады.

1-тапсырма. Берілген үзінділердегі көркемдегіш құралдарды анықтап, автордың ойын берудегі әсерін талдаңыз.

1-үзінді.

2-үзінді

3-үзінді

Дескриптор:

• Үзінділердегі көркемдеуші құралдарды анықтайды;

• автордың ойын берудегі әсерін анықтайды;

• өз ойын білдіреді.

ҚБ

2-тапсырма. Берілген кестеге сәйкес көркем шығармадан үзінді алып, толтырыңыз.

Дескриптор:

• кейіпкердің сезімін білдіретін сөздер автор сөзі тұрғысынан берілетін үзінділерді анықтайды;

• кейіпкер сөзіне көшкен автор сөзін анықтайды;

• өз ойын білдіреді.

ҚБ

3- тапсырма. Бес сөйлеммен қорытындылап айт.

Ж. Аймауытұлының романда қолданған тілі қандай?

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Бағалау

Дескриптор:

• көркем ауыстыру түрлерін біледі;

• шығармадан таба алады;

• қолдану себебін анықтайды;

• автордың ойын берудегі әсерін табады.

ҚБ

Оқушылар терминдердің мағынасымен танысады.

Әдеби-теориялық ұғымдармен танысады.

Берілген үзінділердегі көркемдегіш құралдарды анықтап, автордың ойын берудегі әсерін талдаңыз.

Берілген кестеге сәйкес көркем шығармадан үзінді алып, толтырыңыз.

Автор бейнесі – әдеби шығармадағы жазушының өз тұлғасы. Оқиғалы шығармаларда автор негізінен алғанда оқиғаны баяндаушы болады.

Бес сөйлеммен қорытындылап айт.

Ж. Аймауытұлының романда қолданған тілі қандай?

ҚБ

Тамаша жауап!

Жақсы жауап!

ҚБ

Тамаша жауап!

Жақсы жауап!

ҚБ

Тамаша жауап!

Жақсы жауап!

«Әдебиет теориясы»

Әдебиет хрестоматиясы

Ж. Аймауытұлы «Ақбілек» романы

Сабақтың соңы

Рефлексия:

Бүгінгі сабақта алған ақпараттың алдағы өміріңізде пайдасы бар ма?

Сабақта қай тапсырманы орындау қиындық тҚБуғызды?

Сізге қиындықты жеңу үшін не істеу керек деп ойлайсыз?

Оқушылармен кері байланыс жасалған соң, сабақ барысында қиындық туғызған тапсырмаларды қалай жеңіл орындауға болатын жолдары талқыланады.