Абай ілімі: тіл, тәрбие және ұлттық құндылықтар тұтастығы

Ұлттың болашағы – ұрпақтың санасында, ал сол сананың тазалығы – алған тәрбиесінде, сөйлейтін тілінде, ұстанатын рухани құндылықтарында. Қазақ халқының ұлы ойшылы Абай Құнанбайұлы осы үшеуін – тіл, тәрбие және ұлттық болмыс мәселесін шығармашылығының өзегіне айналдырды. Оның өлеңдері мен қара сөздерінен біз халықтың жанына айналған рухани мұраны, адам тәрбиесінің биік үлгісін, ана тіліне деген терең құрметті көреміз. Меніңше, Абай шығармаларындағы бұл үштік – бүгінгі ұлтты жаңғыртудың негізі.

Абай ана тілін – ұлттың жаны, ойдың айнасы деп білді. Ол өз шығармаларын қазақ тілінің табиғи үнімен, көркемдік қуатымен жеткізе білді. Абай тілі – шұрайлы, бейнелі, терең мағыналы. Ол тіл арқылы халықты оятуды, көзін ашуды мақсат тұтты. Мәселен, қара сөздерінде: «Сөз түзелді, тыңдаушы сен де түзел» деп, тіл мен сана арасына тікелей байланыс орнатады. Бүгінгі тіл шұбарлануы мен сөз мәдениетінің төмендеуі Абай көтерген мәселенің әлі де өзекті екенін дәлелдейді. Демек, Абай тілі – тек әдеби үлгі ғана емес, рухани тазарудың жолы.

Абай үшін тәрбие – тек ережеге үйрету емес, жүрек тәрбиесі, ар мен ұятқа баулу. Оның 5-қара сөзінде ата-аналарға: «Балам орынды сөз сөйледі, әдепті болды деп мақта» деп кеңес беруі – бүгінгі тәрбие саласына айтылған ақыл. Ол балаға тек білім беруді емес, иман мен мінезді қатар сіңіруді мақсат еткен. Қазіргі таңда тәрбиенің әлсіреуі, ата-аналар мен ұстаздар беделінің төмендеуі – қоғамдағы рухани дағдарыстың бір көрінісі. Мұндайда Абайдың тәлімгерлік көзқарасы – қоғамның тәрбие жүйесін қайта жаңғыртатын бағдар.

Абай шығармаларында ұлттық болмыстың басты құндылықтары – еңбек, намыс, бірлік, сабыр, білім – кеңінен жырланады. Ол «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым...» деп халыққа жаны ашып, ұлттық сананы оятуға ұмтылды. 45-қара сөзінде: «Ұяты жоқ ел – жойылады» деп, ұлттық намыс пен ар-ожданды басты құндылық ретінде ұсынды. Қазіргі жаһандану дәуірінде ұлттық ерекшелігімізді, құндылықтарымызды сақтап қалу үшін Абайдың осы ойларын қайта тірілту қажет. Бұл – мәдени тамырымыздан айырылып қалмаудың жолы.

Қорыта айтқанда, Абай Құнанбайұлы – ұлттың ұстазы, рухтың жыршысы. Оның тіл туралы терең толғауы, тәрбиеге байланысты даналық ойлары мен ұлттық құндылықтарды насихаттауы – бүгінгі қазақ қоғамына ауадай қажет. Егер біз ұлт ретінде қайта түлеуді қаласақ, Абайға жүгінуіміз керек. Өйткені Абай ілімі – тілімізді түзейтін, тәрбиемізді тереңдететін, ұлттық рухымызды ұлықтайтын асыл жол.