|
Білім беру ұйымының атауы |
Қоңыр орта мектебі |
|
|
Пәні: |
Биология |
|
|
Бөлім: |
8.2А Заттардың тасымалдануы |
|
|
Педагогтің аты-жөні: |
А.Т.Калабаева |
|
|
Күні: |
07.11.2023 |
|
|
Сынып: 8 |
Қатысушылар саны: |
Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтың тақырыбы: |
Ағзаның ішкі ортасы және оның маңызы. Лимфа. Лимфа айналымы мен оның маңызы. Гомеостаз.Ағзаның ішкі ортасы: қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы. |
|
|
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаты: |
8.1.3.5 лимфа жүйесін және қан, ұлпа сұйықтығы мен лимфа арасындағы өзара байланысты сипаттау |
|
|
Сабақтың мақсаты |
лимфа жүйесін және қан, ұлпа сұйықтығы мен лимфа арасындағы өзара байланысты сипаттайды |
|
|
Сабақтың барысы |
||
|
Сабақ кезеңі/Уақыты |
Педагогтің іс-әрекеті |
Оқушының іс-әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||
|
Сабақтың басы Қызығушылықты ояту
|
Ұйымдастыру кезеңі: (Ұ) “Гүлмен тілек” әдісі арқылы оқушылардың бір-біріне жақсы тілек айту арқылы жағымды ахуал қалыптастыру Нақыл сөзбен таныстыру
|
Оқушыларды топтарға
біріктіруді ұйымдастыру Нақыл
сөзбен танысады |
|
Фигуралар салынған конверт |
|||||
|
Жаңа сабаққа кіріспе |
1.Бұл не сурет,сабаққа қандай қатысы бар?
2.Қазақ жеті атадан қыз алмаған, онын сыры неде? Жауабы: (Қазақ халқында «жеті атадан» бері қыз алуға тиым салған, аталары туыс, кандары жакын адамдар үйленсе олардан туған ұрпақ өмірге аурушан, акыл есі кем, кемтар болып келеді). Қанның маңызы туралы не айта аласыздар? |
Оқушылар суреттің сабаққа қандай қатысы бар екенін талдайды Сабақтың тақырыбын ашу видео тамашалау |
. |
|
|||||
|
Сабақтың ортасы. |
Оқулықтағы жаңа сабақтың мәтінін оқуға тапсырма береді |
«Соңымнан ер» әдісі тақырыпты сыныппен оқу |
|
|
|||||
|
№1-тапсырма.Жұптық жұмыс 3 тапсырма: «Сандар сыры» 1. 5 л – қанның жалпы қалыпты мөлшері. 2 .40-45 % - қандағы формалы элементтер. 3.90 – 92 % - қан құрамындағы су. 4.7-8 % - нәруыздар. 5.2 % - глюкоза, майлар, минералды тұздар. 6.120 күн – эритроциттердің тіршілік ұзақтығы. 7.2-4 күн– лейкоциттердің тіршілік ұзақтығы 8.6-8мың – 1 м³ қандағы лейкоциттер саны. 9.55-60 % - қан флазмасының көлемі. 10. 1809 жыл – И.И.Мечниковке Нобель сиылығы берілген жыл |
Дескриптор: 1. «Қан» ұғымының анықтамасын біледі; 2. «Лимфа» ұғымының анықтамасын біледі; 3. «Ұлпа сұйықтығы» ұғымының анықтамасын біледі; 4. «Гоместаз» ұғымының анықтамасын біледі. |
|
|||||||
|
2-тапсырма «Нақты жауапты» түртіп алу әдісі
|
Ағзаның ішкі ортасы және оның қысқаша сипаттамасын кестеге сызып толтырады. |
Дескриптор: 1. Қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы анықтайды. 2. Олардың құрылысындағы ерекшеліктерін атайды. |
ДК экраны 8-сынып оқулығы. Жұмыс дәптерлері. |
||||||
|
|
№3 тапсырма Танымдық сұрақтар: *Қан жасушаларын ең алғаш көрген және “Қан шарлары” деп атау берген ғалым кім? (А.Левенгук) *Қанның 1 мм3 қанша эритроцит болады? (4,5-5 млн) *Плазма дегеніміз не? (Қанның сұйық бөлігі) *Дені сау адамда қанша қан жасушалары болады? (25 триллон эритроцит, 80 миллиард лейкоцит,2 триллион тромбоцит) *Қандағы қан жасушаларының пайыздық құрамы қандай? (40 – 45%) *Гемоглобин деген не? (Қанның қызыл түсті пигменті) *Қанайналым мен қан жүйесін зерттейтін ғылым саласы қалай аталады? (Гематология) *Қанның түсі неге қызыл? ( Темір оксиді қанға қызыл түс береді) *Организмнің ішкі ортасында не жатады? (Қан, ұлпа сұйықтығы, лимфа) |
Дескриптор 1.Лимфаның қызметін сипаттайды 2. Қан, ұлпа сұйықтығы және лимфа арасындағы байланысты анықтайды 3. Лиммфа неден тұрады талқылайды 4. Қан плазмасы мен лимфа құрамын салыстырады 5. Ұлпа сұйықтығының маңызын түсіндіреді. |
|
||||||
|
|
2 тапсырма: «Функционалдық сауаттылыққа байланысты есептер» І- жұп.Қалыпты жағдайда жүрек 1 минут ішінде орта есеппен 6 литр қанды тамырларға айдаса, 1 сағатта және 2 тәулікте қанша мөлшерде қан айдайды? ІІ – жұп . 1 минут ішінде денедегі қан жүрек арқылы екі рет өтеді, сонда 2 тәулікте қанша рет өтеді? |
|
|
||||||
|
Сабақтың соңы Рефлексия
|
«Аяқталмаған сөйлем» әдісі. Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын, рефлексиясын тыңдайды. |
Жеке жұмыс: - бүгінгі сабақта мен....түсіндім, ...білдім, ....көзімді жеткіздім. - мен өзімді.....үшін мақтар едім. - маған ерекше ұнағаны..... - сабақтан соң маған........келді - қызықты болғаны..... - ......қиындық тудырды. - менің түсінгенім.....
|
Мұғалім оқушыларды «Бас бармақ» әдісі арқылы бағалайды. Жарайсың! Жақсы! Талпын!
. |
|
|||||
Қанның қызметі:
1. Адам ағзасында қан әрбір мүшені, дененің әрбір жасушасын бір-Бірімен өзара байланыстырады.
2. Оттекті өкпеден ұлпаларға жеткізіп, көмірқышқыл газынан тазартады.
3.Қорек заттарды асқорыту мүшелерінен ұлпаларға жеткізеді.
4.Ағзаның соңғы қажетсіз өнімдерін бүйрекке және т.б. мүшелерге тасымалдайды.
5.Дене температурасының тұрақтылығын сақтайды.
6.Ағзаны зиянды микроптардан қорғайды
7.Ішкі секреция бездерінен бөлінетін гормондарды тасымалдайды.
8.Жасушаларда қышқылдың, судың денгейін реттейді.
9.Қорғаныштық қызмет атқарады (қанның ұю қабілеті).
10.Қанның құрамы плазмадан, қан жасушаларынан тұрады
Қанның құрамы: Қан дәнекер ұлпасының сұйық түрі. Ағзада болатын қанның мөлшері адамның дене салмағына байланысты 4,5–5 л. Қанның құрамы – плазмадан (55%) және қан жасушаларынан (45%) тұрады
Қан плазмасы – қанның сарғыштау түсті сұйық бөлімі. Егер ерітінді қосылған
ұйымайтын қанды ыдысқа құйып тұндырса, ыдыста 3 қабат айқын білінеді. Соның ең
үстіңгі сарғыш түсті мөлдірлеу қабаты – плазма.
Плазманың құрамында 90–92% су; 7-8% нәруыз (белок;) 0,12% глюкоза; 0,7–0,8% май; 0,9% тұз болады. Бұлардан басқа сүт қышқылы, ферменттер мен гормондар бар. Плазмадағы нәруыздар 3 топқа бөлінеді: альбуминдер (4,5%); глобулиндер (1,7–3,5 %) және фибриногендер (0,4%). Фибриноген
нәруызы қанның ұюына қатысады. Глюкоза – жасушалар үшін негізгі қуат көзі.Плазмада глюкоза мөлшері 0,04%-дан аз болса, ми жасушалары қатты қозып, бұлшықеттер жиырлып, тырысып қалады.
Құрамында фибриноген нәруызы болмайтын қан плазмасын – қанның сарысуы
(сыворотка) дейді. Плазма мен сарысудың айырмашылығы: плазма қанның сұйық бөлігі,
сарысу ұйыған қаннан кейінгі сұйықтық (қан ұйығының сығындысы). Альбумин мен глобулин нәруыздары жасушадағы су мен денедегі сұйықтықты реттеуге қатысады.
Минералды заттардан натрий, калий, кальций, магний тұздары болады. Нәруыздар қан
ұюына қатысып, плазмаға тұтқырлық (вязкость) қасиет береді
Қан жасушалары лейкоциттер (қанның түссіз жасушалары), эритроциттер (қанның қызыл түсті жасушалары), тромбоциттер (қан пластинкалары),
жүктеу мүмкіндігіне ие боласыз
Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
Ағзаның ішкі ортасы және оның маңызы. Лимфа. Лимфа айналымы мен оның маңызы. Гомеостаз.Ағзаның ішкі ортасы: қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы
|
Білім беру ұйымының атауы |
Қоңыр орта мектебі |
|
|
Пәні: |
Биология |
|
|
Бөлім: |
8.2А Заттардың тасымалдануы |
|
|
Педагогтің аты-жөні: |
А.Т.Калабаева |
|
|
Күні: |
07.11.2023 |
|
|
Сынып: 8 |
Қатысушылар саны: |
Қатыспағандар саны: |
|
Сабақтың тақырыбы: |
Ағзаның ішкі ортасы және оның маңызы. Лимфа. Лимфа айналымы мен оның маңызы. Гомеостаз.Ағзаның ішкі ортасы: қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы. |
|
|
Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаты: |
8.1.3.5 лимфа жүйесін және қан, ұлпа сұйықтығы мен лимфа арасындағы өзара байланысты сипаттау |
|
|
Сабақтың мақсаты |
лимфа жүйесін және қан, ұлпа сұйықтығы мен лимфа арасындағы өзара байланысты сипаттайды |
|
|
Сабақтың барысы |
||
|
Сабақ кезеңі/Уақыты |
Педагогтің іс-әрекеті |
Оқушының іс-әрекеті |
Бағалау |
Ресурстар |
|||||
|
Сабақтың басы Қызығушылықты ояту
|
Ұйымдастыру кезеңі: (Ұ) “Гүлмен тілек” әдісі арқылы оқушылардың бір-біріне жақсы тілек айту арқылы жағымды ахуал қалыптастыру Нақыл сөзбен таныстыру
|
Оқушыларды топтарға
біріктіруді ұйымдастыру Нақыл
сөзбен танысады |
|
Фигуралар салынған конверт |
|||||
|
Жаңа сабаққа кіріспе |
1.Бұл не сурет,сабаққа қандай қатысы бар?
2.Қазақ жеті атадан қыз алмаған, онын сыры неде? Жауабы: (Қазақ халқында «жеті атадан» бері қыз алуға тиым салған, аталары туыс, кандары жакын адамдар үйленсе олардан туған ұрпақ өмірге аурушан, акыл есі кем, кемтар болып келеді). Қанның маңызы туралы не айта аласыздар? |
Оқушылар суреттің сабаққа қандай қатысы бар екенін талдайды Сабақтың тақырыбын ашу видео тамашалау |
. |
|
|||||
|
Сабақтың ортасы. |
Оқулықтағы жаңа сабақтың мәтінін оқуға тапсырма береді |
«Соңымнан ер» әдісі тақырыпты сыныппен оқу |
|
|
|||||
|
№1-тапсырма.Жұптық жұмыс 3 тапсырма: «Сандар сыры» 1. 5 л – қанның жалпы қалыпты мөлшері. 2 .40-45 % - қандағы формалы элементтер. 3.90 – 92 % - қан құрамындағы су. 4.7-8 % - нәруыздар. 5.2 % - глюкоза, майлар, минералды тұздар. 6.120 күн – эритроциттердің тіршілік ұзақтығы. 7.2-4 күн– лейкоциттердің тіршілік ұзақтығы 8.6-8мың – 1 м³ қандағы лейкоциттер саны. 9.55-60 % - қан флазмасының көлемі. 10. 1809 жыл – И.И.Мечниковке Нобель сиылығы берілген жыл |
Дескриптор: 1. «Қан» ұғымының анықтамасын біледі; 2. «Лимфа» ұғымының анықтамасын біледі; 3. «Ұлпа сұйықтығы» ұғымының анықтамасын біледі; 4. «Гоместаз» ұғымының анықтамасын біледі. |
|
|||||||
|
2-тапсырма «Нақты жауапты» түртіп алу әдісі
|
Ағзаның ішкі ортасы және оның қысқаша сипаттамасын кестеге сызып толтырады. |
Дескриптор: 1. Қан, лимфа, ұлпа сұйықтығы анықтайды. 2. Олардың құрылысындағы ерекшеліктерін атайды. |
ДК экраны 8-сынып оқулығы. Жұмыс дәптерлері. |
||||||
|
|
№3 тапсырма Танымдық сұрақтар: *Қан жасушаларын ең алғаш көрген және “Қан шарлары” деп атау берген ғалым кім? (А.Левенгук) *Қанның 1 мм3 қанша эритроцит болады? (4,5-5 млн) *Плазма дегеніміз не? (Қанның сұйық бөлігі) *Дені сау адамда қанша қан жасушалары болады? (25 триллон эритроцит, 80 миллиард лейкоцит,2 триллион тромбоцит) *Қандағы қан жасушаларының пайыздық құрамы қандай? (40 – 45%) *Гемоглобин деген не? (Қанның қызыл түсті пигменті) *Қанайналым мен қан жүйесін зерттейтін ғылым саласы қалай аталады? (Гематология) *Қанның түсі неге қызыл? ( Темір оксиді қанға қызыл түс береді) *Организмнің ішкі ортасында не жатады? (Қан, ұлпа сұйықтығы, лимфа) |
Дескриптор 1.Лимфаның қызметін сипаттайды 2. Қан, ұлпа сұйықтығы және лимфа арасындағы байланысты анықтайды 3. Лиммфа неден тұрады талқылайды 4. Қан плазмасы мен лимфа құрамын салыстырады 5. Ұлпа сұйықтығының маңызын түсіндіреді. |
|
||||||
|
|
2 тапсырма: «Функционалдық сауаттылыққа байланысты есептер» І- жұп.Қалыпты жағдайда жүрек 1 минут ішінде орта есеппен 6 литр қанды тамырларға айдаса, 1 сағатта және 2 тәулікте қанша мөлшерде қан айдайды? ІІ – жұп . 1 минут ішінде денедегі қан жүрек арқылы екі рет өтеді, сонда 2 тәулікте қанша рет өтеді? |
|
|
||||||
|
Сабақтың соңы Рефлексия
|
«Аяқталмаған сөйлем» әдісі. Мұғалім сабақты қорытындылау мақсатында оқушылардың сабаққа деген көзқарасын, рефлексиясын тыңдайды. |
Жеке жұмыс: - бүгінгі сабақта мен....түсіндім, ...білдім, ....көзімді жеткіздім. - мен өзімді.....үшін мақтар едім. - маған ерекше ұнағаны..... - сабақтан соң маған........келді - қызықты болғаны..... - ......қиындық тудырды. - менің түсінгенім.....
|
Мұғалім оқушыларды «Бас бармақ» әдісі арқылы бағалайды. Жарайсың! Жақсы! Талпын!
. |
|
|||||
Қанның қызметі:
1. Адам ағзасында қан әрбір мүшені, дененің әрбір жасушасын бір-Бірімен өзара байланыстырады.
2. Оттекті өкпеден ұлпаларға жеткізіп, көмірқышқыл газынан тазартады.
3.Қорек заттарды асқорыту мүшелерінен ұлпаларға жеткізеді.
4.Ағзаның соңғы қажетсіз өнімдерін бүйрекке және т.б. мүшелерге тасымалдайды.
5.Дене температурасының тұрақтылығын сақтайды.
6.Ағзаны зиянды микроптардан қорғайды
7.Ішкі секреция бездерінен бөлінетін гормондарды тасымалдайды.
8.Жасушаларда қышқылдың, судың денгейін реттейді.
9.Қорғаныштық қызмет атқарады (қанның ұю қабілеті).
10.Қанның құрамы плазмадан, қан жасушаларынан тұрады
Қанның құрамы: Қан дәнекер ұлпасының сұйық түрі. Ағзада болатын қанның мөлшері адамның дене салмағына байланысты 4,5–5 л. Қанның құрамы – плазмадан (55%) және қан жасушаларынан (45%) тұрады
Қан плазмасы – қанның сарғыштау түсті сұйық бөлімі. Егер ерітінді қосылған
ұйымайтын қанды ыдысқа құйып тұндырса, ыдыста 3 қабат айқын білінеді. Соның ең
үстіңгі сарғыш түсті мөлдірлеу қабаты – плазма.
Плазманың құрамында 90–92% су; 7-8% нәруыз (белок;) 0,12% глюкоза; 0,7–0,8% май; 0,9% тұз болады. Бұлардан басқа сүт қышқылы, ферменттер мен гормондар бар. Плазмадағы нәруыздар 3 топқа бөлінеді: альбуминдер (4,5%); глобулиндер (1,7–3,5 %) және фибриногендер (0,4%). Фибриноген
нәруызы қанның ұюына қатысады. Глюкоза – жасушалар үшін негізгі қуат көзі.Плазмада глюкоза мөлшері 0,04%-дан аз болса, ми жасушалары қатты қозып, бұлшықеттер жиырлып, тырысып қалады.
Құрамында фибриноген нәруызы болмайтын қан плазмасын – қанның сарысуы
(сыворотка) дейді. Плазма мен сарысудың айырмашылығы: плазма қанның сұйық бөлігі,
сарысу ұйыған қаннан кейінгі сұйықтық (қан ұйығының сығындысы). Альбумин мен глобулин нәруыздары жасушадағы су мен денедегі сұйықтықты реттеуге қатысады.
Минералды заттардан натрий, калий, кальций, магний тұздары болады. Нәруыздар қан
ұюына қатысып, плазмаға тұтқырлық (вязкость) қасиет береді
Қан жасушалары лейкоциттер (қанның түссіз жасушалары), эритроциттер (қанның қызыл түсті жасушалары), тромбоциттер (қан пластинкалары),
шағым қалдыра аласыз














