Алаш арыстары еңбектерінің құндылығы

Алаш арыстарының рухани мұрасы қазақ мәдениеті мен әдебиетінің, ұлттық идеологиясының қалыптасуына елеулі үлес қосқан. Олар тәуелсіздік, ұлттық болмыс, білім мен ғылым, әлеуметтік теңдік, және қазақ халқының тағдырын терең түсінуге шақырды.

Алаш арыстарының шығармалары қазақ тілінің дамуына, ұлттық әдебиеттің жаңғыруына, халықтың рухани күшін нығайтуға әсер етті. Олар қазақ халқына өз тарихы, мәдениеті, дәстүрлері туралы ойланып, тереңінен түсінуге көмектесті.

Сонымен қатар, олардың идеалдары қазіргі Қазақстан қоғамында да өзектілігін жойған жоқ. Алаш қозғалысының идеялары, яғни, ұлттық бірлік, білім мен ғылымды насихаттау, және құқықтық мемлекет құру, бүгінгі күні де маңызды.

Алаш арыстарының рухани мұрасы — ұлттық сана-сезімді дамыту, ұлттық мүдделерді қорғау, және рухани жаңғырудың негізі ретінде қызмет етеді.

Алаш арыстары-өз заманындағы қазақтың ұлттық қозғалысының көшбасшылары. Олар тек әдебиетте ғана емес, саясатта да елеулі рөл атқарды. Алаш қозғалысының саяси пікірлері мен рухани мол қазынасы қазақ халқының тарихында маңызды орын алады. Солардың бастыларына назар аударсақ:

Әлихан Бөкейхан – ХХ ғасырдың басындағы қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысының жетекшісі, саясаткер, экономист, қоғам қайраткері. Ә.Бөкейханның ой-пікірлері қазақ қоғамының өзіндік ерекшеліктерін ескере отырып, заманауи реформаларды жүзеге асыру, халықтың экономикалық және саяси жағдайын жақсартуға негізделген. Ол Алаш партиясын және Алаш автономиясын құру арқылы қазақ халқының ұлттық мемлекеттілігін қалпына келтіруге ұмтылды. Оның басты мақсаты – қазақ халқының өз жерінде өз мемлекетін құру, ұлттық билікті қалпына келтіру болды. Алаш автономиясын құру идеясы қазақ халқының өзіндік басқару құқығын қамтамасыз етуге, өз тағдырын өзі шешуге бағытталған еді. Сонымен қатар Ә.Бөкейхан қазақ халқының экономикалық жағдайын жақсартуға, оның табиғи байлықтарын тиімді пайдаланып, халықтың әл-ауқатын арттыруға бағытталған экономикалық көзқарастарын ұсынды. Оның экономикалық идеяларында жер мәселесі ерекше орын алды. Ол қазақ жерлерін отарлауға қарсы шықты,жердің қазаққа тиесілі екенің дәлелдеуге тырысты. Ал сол қазақ жерінде аграрлық реформаларды жүзеге асыру халқымыздың экономикалық дербестігін және өмір сүру деңгейін жақсартуға ықпал етті. Өмірінің соңына дейін қазақтардың экономикалық білімін арттыру үлкен мән берді, олардың нарықтық экономиканы түсінуіне, өз ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік барына көз жеткізді. Ә.Бөкейхан мұрасы бүгінгі тәуелсіз Қазақстан үшін де маңызды, себебі ол қазақ халқының өзіндік ұлттық құндылықтарын дамыту жолыднда аянбай еңбек етті.

А.Байтұрсынұлы –қазақ тіл білімінің негізін қалаушы, ағартушы, ақын және қоғам қайраткері. А.Байтұрсынұлының «Оқу құралы» мен «Әдебиет танытқыш» еңбектері қазақ тілі мен әдебиетін оқытудағы басты құралдарға айналды .Ол қазақ тіл білімінің құрылымын жүйелеп, қазақ тілін сақтап, дамытуға бағытталған ауқымды жұмыстар атқарды. Оның еңбектері арқылы қазақ тіл ғылымының іргетасы қаланып, халық арасында кең таралуы мен сақталуына үлкен үлес қосты. Ахмет қазақ тілінің дыбыстық жүйесін түсіндіру үшін жаңа терминдер енгізді, морфология, синтаксис, фонетика салаларын талдап, олардың қазақ тіліне тән ерекшеліктерін анықтады. Қазақ әліпбиін реттеп, араб әліпбиі негізінде қазақ жазуын жүйеледі. ( Ол тілдің ұлттық құндылықтарын «Әдебиет танытқыш» еңбегіқазақ әдебиеті мен оның теориясын түсіндіруге арналған. Бұл арқылы ғалым қазақ әдебиетінің байлығын, жанрлық ерекшелігін, көркемдік құралдарын зерттеп, оларға ғылыми сипаттама берді. Басты тұлға ретінде қазақ тіл мен әдебиетін қорғауға, қазақ халқының мәдениеті мен дәстүрін сақтауға үлкен үлес қосты.

М.Дулатов – қазақ халқының ХХ ғасыр басындағы ұлт-азаттық қозғалысының көрнекті өкілі, қазақ әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі. Оның публицистикасы мен «Оян,қазақ!» еңбегі сол кезеңдегі қазақ халқын бостандыққа, білім мен ағартушылыққа шақыруға арналған. Оның еңбектері қазақ халқының тарихи жады мен тәуелсіздікке ұмтылысын оятуға бағытталған.

М.Дулатов қазақ баспасөзін дамытуға үлес қосқан публицист болды. «Қазақ», «Серке» газеттерінде жарияланған мақалалары арқылы қоғамдық сананы оятуға ұмтылды, қазақ зиялыларының басын қосып, саяси белсенділігін арттыруға тырысты. Оның публицистикалық шығармалары өзекті әлеуметтік мәселелерді көтеріп, қазақ халқын ағартуға, саяси белсенділігін арттыруға бағытталды. Оның ішінде жер мәселесін, теңсіздік тақырыптарын көтеріп, қоғамның назарын аударды. Өзінің мақалалары мен оқулығында халықтың сауаттылығын арттырудың қажеттілігін атап өтті, қазақ болашағын жарқын етіп көруді армандады.

«Оян, қазақ!» еңбегі қазақ халқының саяси белсенділігін арттыру мақсатында жазылды. Мыржақып қазақтарды өздерінің тарихи тамырын, ұлттық құндылықтарын түсінуге, олардың болашағы үшін күресуге шақырды. Ол елін әлеуметтік және саяси белсенділікке үгіттеп, өз тағдырына өзі жауапты болуға үндеді. Сонымен қатар осы еңбегінде халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартуға шақырыып, әділеттік үшін күресуге жігерлендірді. Білімнің маңызын ерекше атап, жастарды оқытуға шақырды, ғылым мен білімге жетеледі.

Мағжан Жұмабаев - қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі, қазақ халқының ұлттық рухын, еркіндікке ұмтылысын тереңнен жырлаған ақын. Оның шығармалары қазақ халқының тәуелсіздік жолындағы күресін бейнелейді және халықтың болашағына деген сенімді оятады. Ақын еркіндікті әрдайым адам өмірінің мәні ретінде қабылдап, оны жоғалтқан халықтың өмірі босқа өтетітіне сенді. «Өзімнің еркін жаныммын» өлеңінде еркіндікке ұмтылған жанын сипаттаса, «Туған жер» өлеңінде еркіндіктің туған жерімен байланысын айқындайды. «Мен жастарға сенемін» өлеңінде жастардың еркіндік жолындағы күресте негізгі рөл атқаратынын атап өтеді. «Түркістан» өлеңінде Мағжан Түркістанды қазақ халқының тарихи және рухани орталығы ретінде жырлайды. Еркіндік идеясын тұтас түркі халқының мәдениетімен, бірлігімен байланыстырады. Ал «Батыр Баян» шығармасы ұлттық рухтың жоғары деңгейде көрініс тапқан туынды ретінде қазақ халқының батырлық дәстүрін, еркіндік үшін күресін дәріптейді. Тарихты жырлау арқылы халқымыздың жауынгерлік рухын, елге деген сүйіспеншілігін бейнелейді. Мағжан Жұмабаевтың шығармашылығы – еркіндік пен ұлттық рухты жырлаудың символы, қазақ халқының рухани байлығының негізі.

Алаш арыстарының рухани мұрасына қатысты қосымша мәліметтер мыналарды қамтиды:

1. Білім мен ғылымды насихаттау: Алаш арыстары оқу мен ғылымның маңыздылығын ерекше атап өтті. Олар қазақ балаларының білім алуына үлкен назар аударды, мектептер мен университеттер ашуға, қазақ тіліндегі оқулықтар шығаруға ұмтылды.

2. Ұлттық сана: Олар ұлттық сана-сезімді ояту үшін әдебиет, өнер, және қоғамдық ой-пікірдің дамуына ықпал етті. Мысалы, Мұхтар Әуезов, Абай Құнанбаевтың ілімі мен шығармашылығын жалғастырып, ұлттық мәдениетті жаңа деңгейге көтерді.

3. Тарихи жауапкершілік: Алаш арыстары қазақ халқының тарихи мұрасын, мәдениетін сақтап қалу және дамыту жөнінде жауапкершілікті сезінді. Олар қазақ тарихын зерттеу, тарихи тұлғаларды дәріптеу мәселелеріне назар аударды.

4. Тәуелсіздік идеясы: Алаш қозғалысы тәуелсіздікке ұмтылудың, ұлттық мемлекетті құрудың алғашқы қадамдарын бастады. Олар автономия идеяларын көтеріп, қазақ елінің егемендігін қорғау үшін күресті.

5. Әлеуметтік мәселелер: Алаш арыстары әлеуметтік әділеттілікті, теңдікті және халықтың әл-ауқатын жақсартуды мақсат етіп қойды. Олар қазақ әйелдерінің құқықтарын қорғау, ауыл шаруашылығын дамыту, әлеуметтік реформалар жасау мәселелеріне баса назар аударды