Алматы қаласының тарихи-мәдени мұрасын сақтау: мұражайлар қызметінің рөлі

Алматы қаласының тарихи-
мәдени мұрасын сақтау:
мұражайлар қызметінің рөлі

Аннотация
БұлғылымижұмыстаАлматы
қаласыныңтарихи-мәденимұрасын
сақтаудамұражайлардыңқызметінің
рөліқарастырылады.Жұмыстың
негізгімақсаты–Алматыдағы
мұражайларқызметініңтарихижәне
мәдени мұраны сақтаудағы
маңыздылығынанықтау,олардың
қоғамдағымәденижәнебілімберу
рөлінеталдаужасау.Зерттеу
барысындақаланыңмұражайлық
мекемелері арқылы жүзеге
асырылатынмұралардысақтаужәне
насихаттауәдістері,олардың
қоғамменбайланысыжәнемәдени-
тарихибілімдіұрпақтанұрпаққа
жеткізужолдарызерттелді.Сонымен
қатар,жұмыстамұражайлардың
қызметінжетілдіружәнеолардың
тиімділігінарттыру бойынша
ұсыныстаржасалады.Бұлзерттеу
Алматықаласыныңмәдениетімен
тарихын сақтауғабағытталған
бастамалардықолдауүшінқұнды
дереккөзболаалады.
Зерттеутақырыбының өзектілігі:Алматы
қаласыҚазақстанныңмәденижәнетарихи
орталығыретіндеерекшемаңызғаие.Қаладағы
мұражайлартарихижәнемәденимұранысақтауда
маңыздырөлатқарады.БұлжұмыстаАлматы
қаласыныңмұражайларының тарихи-мәдени
мұранысақтаудағырөліқарастырылады.
Зерттеудіңмақсаты:
-Алматықаласындағымұражайлардыңтарихи-
мәденимұранысақтаудағырөлінанықтау.
-
Зерттеудіңміндеттері:
-Алматықаласындағынегізгімұражайларды
зерттеу.
- Мұражайлардың коллекциялары мен
экспонаттарын талдау.
- Мұражайлардың тарихи-мәдени мұраны сақтау
тәсілдерін қарастыру.
- Мұражайлардың қоғамдық білім беру мен
мәдениет алмасудағы рөлін анықтау.

Мұражайлар туралы теориялық негіздер: мұражайлар
тарихы, олардың қоғамдағы рөлі мен маңызы туралы
Мұражайлартуралытеориялықнегіздердізерттеуүшінолардыңтарихы,
қоғамдағырөліменмаңызытуралыәдебиеттердіталдаумаңызды.Бұлзерттеу
мұражайлардыңэволюциясын,олардыңқоғамдағыфункцияларынжәнемәдени
мұранысақтауменнасихаттаудағырөлінтүсінугекөмектеседі.
1. Мұражайлардың тарихы
1.1. Ежелгі замандардан қазіргі
күнге дейін
-Ежелгі дәуірлер
-Орта ғасыр
-Жаңа заман
1.2. Қазақстандағы
мұражайлардың қалыптасуы.
-1917-1990 жж
-1990 жылдан қазіргі күнге
дейін
2. Мұражайлардың қоғамдағы рөлі мен маңызы.
2.1. Мәдени және білім беру рөлі.
-Білім беру
-Мәдени насихат
2.2. Ғылыми және зерттеу функциялары.
-Ғылыми зерттеулер
-Жинақтау
2.3. Қоғамдық қатынас және әлеуметтік
ынтымақтастық.
-Қоғамдық қатынас
-Әлеуметтік ынтымақтастық

Халықаралық тәжірибе: Әлемдегі басқа қалалардағы
мұражайлардың тарихи-мәдени мұраны сақтау
тәжірибесімен танысу
1.Британмұражайы (Лондон,
Ұлыбритания)
-Тарихы:Британмұражайы1753
жылықұрылып,әлемдегіеңкөнежәне
еңтанымалмұражайлардыңбіріне
айналды.Оныңжинақтарыежелгі
өркениеттерденбастапзаманауи
кезеңдергедейінгіартефактілерді
қамтиды.
-Мұранысақтаутәжірибесі:Британ
мұражайыартефактілердіңсақталуын
қамтамасызетуүшінзаманауи
консервация технологияларын
қолданады.Мұражайзертханаларында
консерваторлар артефактілерді
қалпынакелтіру,сақтаужәнеғылыми
зерттеулержүргізужұмыстарын
атқарады.
Цифрлықмұра:Мұражайөзінің
көптегенжәдігерлерінцифрландыру
арқылықолжетімдіетті.Бұлтәжірибе
әлемдегікезкелгенадамға
мұражайдағыжәдігерлердіонлайн
түрдекөругемүмкіндікбереді
2. Лувр мұражайы (Париж, Франция)
-Тарихы:Луврәлемдегіеңіріжәнеең
танымалмұражайлардыңбірі.Ол
Францияныңғанаемес,бүкіләлемнің
мәденимұрасынсақтауорталығы
ретіндебелгілі.
-Мұранысақтаутәжірибесі:Лувр
мұражайы консервациясаласында
алдыңғықатарлыәдістердіқолданады.
Арнайымамандартарихижәдігерлердің
күйінүнемібақылап,олардыңбұзылуын
болдырмауүшінқалпынакелтіру
жұмыстарынжүргізеді.Мұражайда
арнайызертханаларменсақтау
қоймаларыбар.
-Саясижәнемәдениконтекст:Лувр
тарихижәнемәденимұраның
халықаралықсақталуынқамтамасызету
үшінбірнешеелменынтымақтасады.
Мысалы, Египеттен алынған
артефактілерді сақтауда Лувр
халықаралықсеріктестікнегізінде
жұмысістейді

Әлемдегімұражайлартарихижәне
мәденимұранысақтауүшінтүрлі
тәсілдер мен тәжірибелерді
қолданады.Британмұражайымен
Луврсияқтыжетекшімұражайлар
артефактілердіңұзақмерзімді
сақталуынакепілдікберетіналдыңғы
қатарлы технологияларды
пайдаланып,консервацияжәне
қалпына келтіружұмыстарын
белсенді түрде жүргізеді.
Мұражайлардың цифрлық
мұралардысақтаужәнеашыққол
жетімділіктіқамтамасыз ету
тәжірибесі,әсіресепандемиякезінде,
мәденимұранысақтаудыңжаңа
жолдарынұсынды.
Халықаралық тәжірибе
көрсеткендей,мұражайлартек
тарихижәдігерлердісақтауменғана
шектелмей, оларды қоғамға
насихаттау,мәденибілімберужәне
болашақұрпаққажеткізужолында
маңыздықызметатқарады.

Алматы қаласындағы негізгі мұражайлар, мұражайлардың
ұйымдық құрылымы, қызмет түрлері, экспонаттарды сақтау
және көрмелеу әдістері.
1.ҚазақстанРеспубликасының
ОрталықМемлекеттікМұражайы.
-Орналасқанорны:Алматықаласының
орталығы
-Мазмұны:Қазақхалқыныңтарихымен
мәдениеті туралы экспонаттар,
археологиялыққазбалар,этнографиялық
жәдігерлер,өнертуындылары.
2. Әбілхан Қастеев атындағы
Мемлекеттік Өнер Мұражайы.
-Орналасқан орны: Алматы қаласы
-Мазмұны:Қазақжәнеәлемөнерінің
туындылары,қазіргіжәнеклассикалық
өнертуындылары.
3. Қазақ ұлттық музыкалық
аспаптар мұражайы.
-Орналасқанорны:Алматықаласы
-Мазмұны:Қазақмузыкалық
аспаптарыныңколлекциясы,ұлттық
музыкалықмәдениетжәнетарих.
Мұражайлардың ұйымдық
құрылымы:
1.Директор -Мұражайдың
стратегиялық жоспарлау мен
басқарудыжүзегеасырады,қаржылық
жәнеәкімшілікмәселелергежауапты.
2.Ғылыми қызметкерлер -
Экспонаттардызерттеу,ғылыми
жұмыстыұйымдастыру,көрмелердің
ғылыминегіздемесіндайындау.
3.ЭкспозицияӘрлеушілер-
Көрмелердің жобалануы,
экспонаттардыңорналастырылуымен
көрсетуәдістерінәзірлеу.
4.Білімберужәнеқоғамменқарым-
қатынасқызметкерлері-Білімберу
бағдарламаларын ұйымдастыру,
экскурсияларөткізу,қоғамдықіс-
шаралардыжүргізу.
5.Техникалыққызметкерлер.
-Экспонаттардыңтехникалық
жағдайынбақылау,сақтаужәнеқорғау
шараларынұйымдастыру.

Қазіргі тенденциялар мен қиыншылықтар.
Қазіргі таңда мұражайлардың алдында тұрған мәселелер мен олардың
шешімдері.
Қазіргізаманғымұражайлармәдени
мұранысақтауменнасихаттаудамаңыздырөл
атқараотырып,бірқатартенденциялармен
қиыншылықтарғатапболуда.Мұражайлардың
тиімдіжұмысістеуімендамуыүшіносы
мәселелердіанықтаужәнешешімдерұсынуқажет.
Қазіргі Тенденциялар
1.ЦифрландыружәнеТехнологиялардыҚолдану
2.Қоғамменинтерактивтіқарым-қатынас
3.Қоршағанортағажауапкершілік
4.Әлеуметтікәділеттілікжәнеинклюзия
Қиыншылықтар:
1. Қаржыландырудың тапшылығы
2. Экспонаттарды Сақтау және
Консервациялау
3. Қоғамдық Қызығушылықтың
азайуы
4. Цифрландыру және Құқықтық
Мәселелер
Қазіргі мұражайлар қоғамның мәдени мұраны сақтау мен насихаттауда маңызды рөл атқара
отырып, түрлі қиыншылықтарға тап болады. Цифрландыру мен технологияларды қолдану,
қоғаммен интерактивті қарым-қатынас, экологиялық жауапкершілік және әлеуметтік
әділеттілік сияқты жаңа тенденциялар мұражайлардың қызметін жетілдіруге мүмкіндік
береді. Сонымен қатар, қаржыландыру, экспонаттарды сақтау, қоғамдық қызығушылықтың
азаюы және құқықтық мәселелер сияқты қиыншылықтарды шешу үшін жүйелі түрде
шаралар қабылдануы қажет.

Алматы қаласындағы мұражайлардың тарихи-мәдени мұраны сақтау
мен насихаттаудағы рөлі.
Алматы қаласы Қазақстанның мәдени және тарихи орталығы болып табылады. Мұндағы мұражайлар
елдің бай тарихи-мәдени мұрасын сақтау, зерттеу және болашақ ұрпаққа жеткізу ісінде маңызды рөл
атқарады. Алматының мұражайлары қазақ халқының өткенін зерттеп, оны насихаттаумен айналысып
қана қоймай, сонымен қатар ұлттық бірегейлікті дамытуға, жастардың тарихи санасын қалыптастыруға
ықпал етеді
МұхтарӘуезовтіңмемориалдықмұражай-үйі-Ұлықазақжазушысы,ғалымжәне
қоғамқайраткеріМұхтарӘуезовтіңөміріменшығармашылығынаарналғанбұл
мұражайжазушыныңжекезаттарыменқұжаттарынсақтайды.МұражайдаМұхтар
Әуезовтіңәдебимұрасысақталып,оныңеңбектеріменөміржолынасихатталады.
Мұражайдажазушыныңөміріменшығармашылығынаарналғанэкспозициялар,
дәрістер,конференцияларжәнеәдебикештерөткізіліптұрады.Бұлшараларарқылы
қазақәдебиетініңдамуынақосқанүлесінасихатталып,жастарарасындаәдебиетті
дәріптеужұмыстарыжүргізіледі
ҚазақстанРеспубликасыныңТұңғышПрезиденті–Елбасыныңкітапханасы-
тарихы:ҚазақстанРеспубликасыныңТұңғышПрезидентініңқызметімен
Қазақстанныңтәуелсіздікжылдарындағы тарихиоқиғаларытуралы
материалдардысақтайтынбұлмұражайАлматықаласындағымаңызды
нысандардыңбіріболыптабылады.МұражайдаҚазақстанныңтәуелсіздіккезеңіне
қатыстымаңыздытарихиқұжаттар,фотосуреттерменартефактілерсақталған.
ТәуелсізҚазақстанныңқалыптасуымендамуыныңнегізгіоқиғаларымен
ПрезидентНұрсұлтанНазарбаевтыңрөліжан-жақтыкөрсетілген.

Сауалнамалар мен сұхбаттар: мұражай қызметкерлерімен, тарихи-мәдени мұраны сақтау мамандарымен сұхбаттар.
Мұражай қызметкерімен сұхбат.
Сұхбат алушы:Еркежан Еркінқызы
Сұхбаттасушы:Гүлжан Нұрланқызы, Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайының ғылыми қызметкері
Өткізілген орны:Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайы, Алматы
Сұхбат тақырыбы:«Мұражай қызметкерлерінің мәдени мұраны сақтау және насихаттаудағы рөлі»
Еркежан Еркінқызы : Сәлеметсіз бе, Гүлжан Нұрланқызы! Уақыт бөлгеніңіз үшін рахмет. Мұражайдағы қызметіңіз бен оның
маңыздылығы жайлы айтып өтсеңіз.
Гүлжан Нұрланқызы (ГН): Сәлеметсіз бе! Мұражайда жұмыс істеу мен үшін үлкен мәртебе. Мен Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік
өнер мұражайында ғылыми қызметкермін. Біздің басты міндетіміз —Қазақстанның көркемсурет мұрасын сақтау, зерттеу және оны
көпшілікке таныстыру. Өнер туындыларын жинақтап, сақтап, келешек ұрпаққа жеткізу біздің басты мақсатымыз.
Еркежан Еркінқызы : Өнер туындыларын сақтау қандай қадамдардан тұрады? Мұражайда қандай жұмыстар атқарылады?
ГН: Өнер туындыларын сақтау өте жауапты әрі күрделі процесс. Біз алдымен туындылардың физикалық жағдайын тексеріп,
оларды арнайы климаттық режимде сақтаймыз. Бұл жарық, температура, ылғалдылық секілді факторларға байланысты. Оған қоса,
уақыт өте келе кейбір картиналарға немесе мүсіндерге қалпына келтіру жұмыстары қажет болуы мүмкін. Еркежан Еркінқызы :
Мұражайға келушілердің қызығушылығын қалай арттырасыздар? Жастардың қызығушылығын ояту қаншалықты маңызды?
ГН: Бұл өте маңызды мәселе. Жастарды мұражайға тарту үшін біз бірнеше бағытта жұмыс істейміз. Мұражайда тұрақты түрде
экскурсиялар, шеберлік сабақтары және арнайы білім беру бағдарламалары ұйымдастырылады. Әсіресе, балалар мен
жасөспірімдерге арналған интерактивті сабақтар олардың қызығушылығын арттырады. Біз жастардың мұражайға келуін тек білім
беру құралы ретінде ғана емес, сондай-ақ шығармашылық шабыт алу мүмкіндігі деп қарастырамыз.
Еркежан Еркінқызы : Қазақстанның мәдени мұрасын халықаралық деңгейде насихаттау жайлы не айта аласыз? Мұражай бұл
бағытта қандай жұмыстар атқарады?
ГН: Біздің мұражай халықаралық серіктестікке көп көңіл бөледі. Соңғы жылдары шетелдік мұражайлармен және өнер
орталықтарымен тығыз байланыс орнаттық. Мысалы, халықаралық көрмелерге қатысып, Қазақстанның өнерін шет елдерде
таныстыру біз үшін өте маңызды. Сонымен қатар, халықаралық деңгейдегі өнер туындыларын Қазақстанға алып келу арқылы
қазақстандықтарға әлемдік мәдениетті жақынырақ таныстыруға мүмкіндік туады. Бұл мәдениеттер арасындағы байланысты
нығайтады деп ойлаймын.
Еркежан Еркінқызы : Уақыт бөліп, сұхбаттасқаныңызға үлкен рахмет! Сіздің жұмысыңыз еліміздің мәдени мұрасын сақтауда және
оны насихаттауда өте маңызды деп ойлаймын.
Сұхбат қорытындысы:
Бұл сұхбат арқылы Ә. Қастеев атындағы Мемлекеттік өнер мұражайының ғылыми қызметкері Гүлжан Нұрланқызының мұражай
қызметіндегі негізгі бағыттары мен атқарылып жатқан жұмыстарды тереңірек түсінуге мүмкіндік алдық. Мұражайдың негізгі
міндеті —ұлттық және әлемдік өнер туындыларын сақтау, оларды халыққа таныстыру және болашақ ұрпаққа жеткізу.

Қорытынды
Алматы қаласының тарихи-мәдени мұрасын сақтау мен насихаттауда
мұражайлардың рөлі ерекше маңызды. Осы ғылыми жұмыс барысында
мұражайлардың тарихи және мәдени мұраны сақтау мен көрсету, қоғаммен қарым-
қатынас орнату және білім беру функцияларын қалай орындап жатқандығы зерттелді.
Алматы қаласындағы негізгі мұражайлар, олардың қызмет түрлері, экспонаттарды
сақтау және көрмелеу әдістері талданды.
Қорытындылай келе, мұражайлар тарихи-мәдени мұраны сақтау мен
насихаттауда басты орын алады. Олар тарихи жәдігерлерді, өнер туындыларын және
мәдени объектілерді жинақтау мен зерттеу арқылы қоғамға мәдени құндылықтарды
жеткізеді. Мұражайлардың цифрландыру мен технологияларды енгізу арқылы
көрмелерді заман талабына сай ұйымдастыру, қоғамдық қатысуды арттыру,
экологиялық жауапкершілікті ұстану және инклюзивтілікті қамтамасыз ету сияқты
жаңа тенденциялар олардың қызметінің тиімділігін арттырады. Сонымен қатар,
қаржыландыру, сақтау, қоғамдық қызығушылықтың азаюы және құқықтық мәселелер
сияқты қиыншылықтарды шешу үшін жүйелі шаралар қабылдау қажет

Ұсыныстар
1. Қаржыландыруды арттыру.
-Мұражайлардың қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін
мемлекеттік және жеке сектордан қосымша қаржыландыру көздерін тарту.
2. Цифрландыруды жетілдіру
-Цифрлық технологияларды пайдалану арқылы онлайн көрмелер,
виртуалды экскурсиялар және интерактивті қосымшалар жасау арқылы
көрмелердің қолжетімділігін арттыру.
3. Экологиялық жауапкершілікті Күшейту
-Экологиялық таза технологияларды енгізу, энергия үнемдейтін жүйелерді
пайдалану және қайта өңделген материалдарды қолдану арқылы
мұражайлардың экологиялық жауапкершілігін арттыру.
4. Қоғамдық қатысуды жоғарылату.
-Қоғамдық іс-шаралар, шеберлік сыныптары мен мәдени
бағдарламаларды ұйымдастыру арқылы халықтың мәдени мұраға деген
қызығушылығын арттыру.

Әбәілхан Қастеев атындағы Қазақстан Республикасының мемлекеттік
мұражайы

Ахмет Байтұрсынов мұражайы

Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев мұражайы

Нұрғиса Тілендиев мұражайы

Әбілхан Қастеев атындағы өнер мұражайының
ғылыми қызметкері Гүлжан Нұрланқызымен сұхбат

Сауалнама
•https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLS
dW5wnoW1LkoRYsHdltuZUGnsVt_8BcyKZlQ6x
2M5pSw33iJg/viewform?usp=sf_link

НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА
РАХМЕТ!