Бөлім:

3-бөлім: Балалар мен үлкендер

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

Г.Мухамбетжанова

Күні:

21.01.2025

Сынып: 7

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

М.Жұмабаевтың «Батыр Баян» поэмасы. «Баянның батырлығы Алашқа аян»

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаты:

7. 1. 1. 1 әдеби шығарма сюжетінің құрамдас бөлшектерін талдау;
   7.2.3.1.шығармадағы көркемдегіш құралдардың (символ, синекдоха, қайталау түрлері: эпифора, анафора, аллитерация, ассонанс, риторикалық сұрақ) қолданысын талдау

Сабақтың мақсаты

Көркем шығармаға талдау жасай алады алады. Шығармадағы көркемдегіш құралдардың ( эпифора, анафора, аллитерация, ассонанс, риторикалық сұрақ) қолданысын талдай алады.

Құндылықтарға баулу

Ұлттық мүдде құндылығы: Қазақ тілінің қолдану аясын кеңейту, қоғам игілігі үшін қызмет ету. Ұлттық мәдениетті дәріптеу.

Ар-ұят құндылығы: адал еңбекті құрметтеу, сөзіне берік, ісіне адал болу, шешім қабылдай білу және жауапкершілікті сезіну.

Талап құндылығы: Білуге, жаңаны тануға құштарлық, сыни және креативті ойлау, дұрыс қарым-қатынас орната білу.

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//

уақыты

Педагогтің әрекеті

Білім алушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басталуы

5 минут

1. Оқушылармен амандасу. Сабаққа қатысуын түгендеу.

2. Сабақ тақырыбы мен мақсаты, бағалау критерийі таныстырылады

Сабақтың тақырыбы: М.Жұмабаев“Батыр Баян”

Сабақ барысын әрі қарай дамыту үшін осы поэма негізінде түсірілген фильм арқылы еске түсіріп алайық.

Психологиялық ахуал

ФИЛЬМ АҢДАТПАСЫН КӨРУ.

СИҚЫРЛЫ ҚОРАПША

Алдыңғы оқу. Өткен сабаққа шолу.Мағжан өмірі мен шығармашылығынан сұрақ-жауап (түс арқылы сұрау)

1. Мағжан кім, өмірі мен шығармашылығы

2. Не себепті Мағжанды “Бес арыс” қатарына жатқызамыз?

3. “Батыр Баян” поэмасы туралы не айтар едің?

4. Ақын бұл поэма арқылы нені айтқысы келді?

5. Сен Баян орнында болсаң не істер едің?

Өткен сабақты қайталау мақсатында берілген сұрақтарға жауап береді.

Талқылау кезінде оқушылардың айтылған пікірлері мен көзқарастары ауызша

мадақтау арқылы бағаланып, сабақтың келесі кезеңінде белсенді қатысуына ынталандырады.

Ойтүрткі

1. тапсырма (сұрақтарды қалташадан суырады)

1. «Батыр Баян» поэмасының кейіпкерлері кімдер?

2. Поэмада қазақ тарихының қай кезеңі суреттеледі?

3. Баян батыр поэмада қалай сипатталған?

4. Қалмақ қызы қандай жағдайда қолға түседі?

5. Ноян туралы не білдіңдер?

6.Неліктен Ноян қалмақ қызының ұсынысын қабыл алады?

7.Неліктен Батыр Баян екі жасты өлімге қияды?

Ықтмал жауап:

Батыр Баян-Мағжан атамыздың танытқан поэма.

Менің ойымша бұл поэманың идеясы-елге деген адалдық.Яғни негізгі ойы:махабатқа да,елге де,адал болу қажет.

Бұл поэманың көкжиегі ақырындап,біртіндеп,тарихқа ауысқан.

Батыр Баян-дара туған,ержүрек тұлға.Бұл поэма көркем әрі лирикалык шығарма.Себебі мұнда шығарманың шегіде,шешіміде көркем тәсілмен сипатталған.

Дескриптор: 2б

- сұрақтарға жауап береді;

-өз ойын нақты жеткізеді.

2-тапсырма “Суреттер сөйлейді”

Шығармадан негізгі кейіпкерлерге қатысты жыр жолдарын табыңыз. Кейіпкерлерге тән қасиеттерді сәйкестендіріңіз

Оқулықпен жұмыс .Өлең жолдарымен өрнектеу

Шығармадан негізгі кейіпкерлерге қатысты жолдарды табады. Кейіпкерлерге тән қасиеттерді жазады.

Дескриптор: 3б

-негізгі кейіпкерлерді біледі

-кейіпкер бейнесін танытатын жолдарды табады

-кейіпкер қасиеттерін топтастырады.

Сабақтың ортасы

10 минут

3. тапсырма

Сатылай кешенді талдау Топтық жұмыс

1. жұп

Тақырыбы: Туған елді, жерді қорғау.

Авторы: М. Жұмабаев

Жанры: поэзия, поэма

Идеясы: Батыр Баян бейнесі арқылы батырларды дәріптеу.

Тәрбиелік мәні: Батыр Баян поэмасы бізге көп дүние үйретті, өмірдің мәнін ашты. Бұл поэма арқылы жастықтың албырттығын, сезімнің соқырлығы мен ақылға бағынбайтын асаулығын, ашу мен ақылдың, сана мен сезімнің таласын, әрі көзсіз ерлікті көреміз.

Түйін: Ноян мен Құралайды әдейі өлтірген жоқ.Ноян қалмақ қызымен бірге қалмақ жеріне қашқаны Баянның ашуын келтірді және бұл істерін дұрыс деп санамады. Сондықтан інісін де сүйген

қызында қашып бара жатқан жерінен ұстап өлтірді.

Сюжеттік талдау

2-жұп

Құрылысы: Кіріспе- экспозициясы – Көкшетаудың табиғаты

Оқиғаның байланысы – батырлардың бас қосуы

Шегініс – Батыр Баянның жорықтан қалмақ қызын алып келуі.

Оқиғаның дамуы – Ноянның қалмақ қызына ғашық болуы

Оқиғаның өрбуі - Қыздың айласы

Оқиғаның шиеленісуі - Қос ғашықтың елден қашуы

Оқиғаның шарықтау шегі – Батыр Баянның екеуін атып өлтіруі

Оқиғаның шешімі – Батыр Баянның ерлікпен қаза табуы

Дескриптор:

Білім алушы 2б

-шығарма бөлімін талдайды;

-талдау барысында өз ойын нақты жеткізеді.

4-тапсырма

1)Көркемдегіш құралдарды тап OR

Поэманың көркемдегіш құралдардың қолданылу

2. ерекшелігін талдаңыз.

Осылай іштен күйген батыр Баян,

Баянның батырлығы алашқа аян.

Баянның інісі бар он бес жаста –

Бөрінің бөлтірігі – бала Ноян Анафора

Балқаш қой, бұл айдыны, сылдыр қаққан,

Балқаштың бетін мәңгі меруерт жапқан.Аллитерация

Адасқан аққу құстай мен бір пақыр.

Арқаның аруы боп жүрсем-дағы,

Алыста туған, өскен жерім жатырАссонанс

Жас Ноян қызды көріп от боп кетті,

Көздері қызыл жалын шоқ боп кетті.Эпифора

Жорыққа қу қалмаққа жүрдім неге?

Тобына көк бөрідей кірдім неге? Риторикалық сұрау

Жас Баян жауды талай көрген еді,

Сорғалап сұңқардайын төнген еді.

Майданда жолбарыстай жалғыз ойнап,

Сан қолға аш бөрідей кірген еді.Теңеу

Торғын ет, шапақтай бет, тісі меруерт,

Сұм сұлу анадайдан «ағатайлап».Эпитет

Дескриптор:

Білім алушы 2б

-көркемдегіш құралдарды ажыратады;

-поэманың көркемдік ерекшелігін табады;

-поэмадағы көркемдегіш құралдардың қолданылу ерекшелігін талдайды

Қорытынды. 

Баян - Абылай бастаған ел азаттығы жолындағы күрескерлердің жиынтық бейнесі, елім деп еңіреген ерлердің бейнесі.

Баян бойындағы адамгершілік қасиеттері:   (Слайд арқылы көрсетіледі.)

Кері байланыс

«Батыр Баян» шығармасынан жаттаған соңғы шумағыңыздағы ойды ПОПС формуласы арқылы жеткіз.

Сіз жаттаған шумақ:

Ерлерді ұмытса да ел, сел ұмытпас,

Ерлерді ұмытса да ел, жел ұмытпас.

Ел үшін жаннан кешіп, жауды қуған

Ерлерді ұмытса да ел, шөл ұмытпас.

Ел жауын зерттеп, өрт боп тынбай жортқан

Ерлерді ұмытса да ел, бел ұмытпас.

Ел үшін төккен ерлер қанын жұтқан

Ерлерді ұмытса да ел, жер ұмытпас.

Арқаның селі, желі, шөлі, белі

Ерлерді ұмытпаса, ел де ұмытпас!

.

- Батырлығы алашқа аян, елдің еркесі. 

-.Ханның қанаты.

- .Жаны таза, өзгеге зорлық жасамайды.

- Намысшыл, Отан үшін інісінің опасыздығын кешірмейді.

- Ұлт қаһарманы, отаншылдық биігінде самғаған қыран.

- Дара тұрған тұлға

ПОПС формуласы

1.Менің ойымша.......

2.Себебі, мен оны былай түсіндіремін......

3.Оны мен мына мысалдармен дәлелдей аламын.....

4. Осыған байланысты мен мынандай шешімге келдім........

Ықтимал жауап:

1.Менің ойымша үзіндіде ерлік жасаған батырлардың аттары ұмытылмайтындығы айтылған.

2.Себебі, ерлерді ел ұмытса да оны туған жері, желі, даласы ұмытпайды дейді, егер олар ұмытса онда елі ұмытпайды.

3.Оны мен сел ұмытпас,жел ұмытпас деген жолдармен дәлелдеймін.

4.Осыған байланысты мен нағыз батырлардың ерлігі ешқашан ұмытылмайды деген шешімге келдім.

Дескриптор:

Білім алушы 1б

-қорытынды шешімін айтады.

Сабақ тақырыбы мен мақсаты еске түсіріледі

Әдеби шығарма сюжетінің құрамдас бөлшектерін талдап, шығармадағы көркемдегіш құралдардың қайталау түрлері: эпифора, анафора, аллитерация, ассонанс, риторикалық сұрақ қолданысын талдадық

Рефлексия

Оқушыларды бағалау, үй тапсырмасын беру

21--тапсырма, 97-бет. “Батыр Баян” поэмасының тақарыбы мен идеясын аша отырып, 150 сөзден тұратын эссе жазу.