Пән: Қазақ әдебиеті

Сабақтың тақырыбы: Абай Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылығы

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Ұлы ақын өмірі мен шығармашылығы туралы білетіндерін еске түсіру, шығармаларына

талдау жасата отырып меңгерту, өлеңдерінің негізгі идеясын ашуға үйрету;

Дамытушылық: мәнерлеп оқу, ауызша тіл мәдениетін сақтау, шығарма талдау, топта жұмыс істеу

дағдыларын дамыту;оқып түйгендері туралы ой қорытындысын айтқызып, жаттықтыру; 

Тәрбиелілік: шығармашылық ойлау қабілеті жоғары, өз бетінше ізденіп, алған білімдерін

еркін қолдана алатын жеке тұлғаны тәрбиелеу.

Сабақтың әдіс -тәсілі : «Сын тұрғысынан ойлау» технологиясының элементтері

Сабақтың түрі : танымдық ізденіс сабағы

Сабақтың пәнаралық байланысы: қазақ тілі , әдебиет теориясы

Сабақтың көрнекілігі : оқулық , интерактивті тақта , слайдтар , суреттер, шығармалар жинағы,

кестелер.

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі

Түгелдеу.Оқушылардың сабаққа дайындықтарын қадағалау.

Үй жұмысын сұрау : Бейнетаспа Ыбырай бейнесі

Ақпарат -кестелермен жұмыс.

1. 1841 жылы 20 қазанда Қостанай облысының-------------------------- туылған.

2. 1883 жылы Қазан қаласында: «---------------------------------------------»оқу құралы басылып шықты.

3. Ол ең алғаш---------жылы ------------------------ қаласында мектеп ашады.

4. 1879 жылы --------------қаласында «-------------------------------- » оқулығы басылып шығады.

5. 1879 -1883 жылдар арасында Торғай облысының төрт уезінде:-------------------------------------------------- жаңа мектептер ашады.

1. Ыбырайдың зеректігін аңғарған атасы -------жылы ------------------- жетіжылдық орыс- қазақ мектебіне береді.

2. 1896 жылы Қазан қаласында: «-------------------------------------» деген кітабы басылып шығады.

3. Ол--------жылы-----------қаласында тұңғыш---------------- мектебін ашады.

4. 1879 жылы ----------------облысының мектептерінің ---------------қызметін атқарады.

5. И.Крыловтан «--------------------------------------------------» шығармасын аударады.

1. Ыбырай ең алғаш еңбек жолын -------жылы ------------қаласында ------- болудан бастады.

2. Ыбырай ел аралағанда ---------------ақынды қасынан тастамаған.

3. Ол 1883 жылы-----------қаласында тұңғыш---------------- мектебін ашады.

4. 1876 жылы --------------- ---------------қалаларында болып,---------------------- жұмыс жүйелерімен танысты.

5. Тұңғыш -------------- арналған мектебін-----------жылы ------------ қаласында ашқан.

Өткен сабақтарды қайталау:

Сәйкестендіру

1.Махамбет Арғымақ атта сын болмас

2. Дулат Есқали сұпыға

3. Шортанбай Тарланым

4.Майлықожа Бөрілі менің байрағым

5.Абыл Еспенбет

6.Мұрат Бала зары

7. Қашаған Есім байға арналған 68 жол

8.Сүйінбай Үш қиян

І.Қызығушылығын ояту

Жүрегімнің түбіне терең бойла,

Мен бір жұмбақ адаммын,оны да ойла.

Соқтықпалы,соқпақсыз жерде өстім,

Мыңмен жалғыз алыстым кінә қойма!,-

деп ақынның өзі айтқандай «соқтықпалы,соқпақсыз жерде өсіп»,тар жол,тайғақ кешуде өмірін

өткізген,өкініш пен өксігі көп,қайғысы мен қасіреті мол қараңғы қапас өлкеде де ел мұңын «асау

жүрегінен» ағыта,шабытты жыр ғып төккен алып Абай туралы сабағымызды жыр алыбы

Жамбылдың өлеңімен бастағанды жөн көріп тұрмын.

Абайдың суретін көрген ол:

Мына тұрған Абайдың суреті ме?

Өлең сөздің ұқсаған құдіретіне.

Ақыл,қайрат,білімді тең ұстаған

Өр Абайдың төтеген кім бетіне? – деп айтқан екен.

ІІ.Мағынаны тану

Қазақтың бас ақыны – Абай Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылығы туралы білмейтін қазақ

жоқ шығар.Қазақтың заңғар жазушысы М.Әуезов «Абай – қазақтың классик әдебиетінің

атасы,қазақ поэзиясының күн шуақты асқар биігі» деп баға берген еді.Бүгінгі тақырып бойынша

білім алушыларға алдын-ала Абай Құнанбайұлы туралы деректер жинау тапсырылған еді.

1. «Білімге бастап ел-жұртын»

Білім алушылыр Абай Құнанбайұлының өмір жолы туралы айтады.

2.Абай – ақын

Абайдың өлеңдерін тақырыптарға бөле отырып,талдау жұмысын жүргізеді.

Абайдың өлеңдері сұралады.

Өлеңдерінің шығу тарихы сұралады.

Поэмалары туралы сұралады.

«Қансонарда бүркітші шығады аңға» өлеңі бейнетаспадан тыңдатылады.

3.Абай – аудармашы

Білім алушылар Абайдың аудармалары туралы айтады.

4.Абай – қарасөз шебері

Қарасөздерінің жазылу ерекшеліктері туралы айтады;

Бейнетаспадан Абайдың қарасөзі тыңдатылады.

5.Абай – сазгер

Абайдың әндер мен күйлері туралы айтылады.

«Көзімнің қарасы» әні тыңдатылады.

ІІІ.Ой – толғаныс

Абайдың мұражайы бейнефильм арқылы көрсетіледі

Бекітуге арналған сұрақтар:

Абайдың өмірі мен шығармашылығына байланысты.

1.Абайдың шын аты кім?

(Ибраһим)

2.Абайдың қанша күйі бар?Аттарын ата.

(Үш күйі бар: «Тоғжанға», «Май түні», «Абайдың желдірмесі»).

3.Абайдың аяқталмаған поэмасы.

(«Әзім әңгімесі»)

4.Абай Лермонтовтан қанша шығарма аударған?

(27 шығарма)

5.Абайдың әжесінің және шешесінің аттарын ата

(Зере,Ұлжан)

6. Абайдың болашағынан көп үміт күткен сүйікті ұлдары:

(«Әбдірахман мен Мағауия)

7.Абайдың сүйікті ұлы Әбдірахман қай жылы қайтыс болды?

(1895)

8. «Қазақтың бас ақыны – Абай Құнанбаев » деп атаған кім?

(Ахмет Байтұрсынов)

9.Әйгерім кім?Әйгерімнің шын атын ата.

(Абайдың екінші әйелі,шын аты Шүкіман)

10.Абай өлеңдер жинағы қай жылы қай қалада басылып шықты?

(1909 жылы Петербургта)

11. «Абай жолы» романын кім жазды?

(М.Әуезов)

12.Абай кімге ғашық болды?

(Тоқжанға)

13.Шәкәрімнің Абайға қандай туыстық жақындығы болды?

(Абайдың ағасының баласы)

14.Абай өмір сүрген жылдар?

(1845 – 1904 ж.)

15.Абайдың Семей кітапханасында танысқан орыс досының аты кім?

(Михаэлис)

16.Абайдың неше қара сөзі бар?

(45)

17. Абайдың поэмаларын ата:

(Ескендір, Масғұт,Әзім әңгімесі)

18.Абай қай жылдары болыс болды?

(1875-1878 жж.)

19.Қазіргі таңда ақынның қанша әні нотаға түсірілген?

(27 әннің 36 нұсқасы)

20. Гете мен Лермонтовтан аударылған әні:

(Қараңғы түнде тау қалғып)

Топтастыру

Қорытындылау

Жүрегін шырақ етіп жандырған кім?

Жырымен жан сусынын қандырған кім?

Өзіне өзі орнатып ескерткішті

Мұра ғып кейінгіге қалдырған кім?

Ерте ойланып,оянып ержеткен кім?

Талабын тас қияға өрлеткен кім?

Құба жон,құбақан құм құла қырды,

Өлеңнің бесігінде тербеткен кім?

Соқтықпалы,соқпақсыз жерде өскен кім?

Үнінен әделдіктің лебі ескен кім?

Тайсалмай мыңмен жалғыз алысқан кім?

Өзендей құйған барып көк теңізге

Лермонтов,Пушкиндермен табысқан кім?

Көрікті көңілде жыр,қолда қалам

Өмірдің өріне өрлей басқан қадам

Қазақтың өлеңінің ұлы атасы,

Ол – Абай,Ұлты – Қазақ, Аты – Адам.

Абай әлемін бүкіл дүниеге таратушы кемеңгер М.Әуезов: «Мен Абай тереңінен шөміштеп қана

іштім» деген екен.Ал біз ұлы ғұлама тереңіне бас қойғанымызбен тек қана сол тереңнен дәм таттық

қой деп ойлаймын.Сол себепті Абайды оқудан,білуге ұмтылушылықтан, ізденуден, тағылым

алудан жалықпайық.

Үйге тапсырма беру

«Абай – қазақ поэзиясының асқар биігі» ой толғау жазу.

Бағалау

Білім алушылардың сабаққа қатысу белсенділіктеріне, еңбектеріне, білімдерінің сапасына қарай

бағалау.