Ұзақ мерзімді жоспардың бөлім: Тірі ағзалардың көптүрлілігі, құрылымы мен қызметтері

Бөлімше: Қоректену

Күні:

Сынып: 7

Мектеп : БҚО Ақсай қаласы №4 ЖОББМ

Мұғалімнің аты – жөні : Джумабаева Анаргуль Айдангалиевна

Қатысқандар:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы : Жапырақтың құрылысы мен қызметі.

Осы сабақта қол жеткізетін оқу мақсаттары

7.1.2.1 жапырақтың ішкі құрылысын сипаттау, құрылысы мен оның қызметі арасындағы өзара байланысты түсіндіру.

Сабақтың мақсаты

- Жапырақтың ішкі құрылысының ерекшелігін сипаттау

- Жапырақтың ішкі құрылысы мен қызметін анықтау

- Өсімдіктердегі қоректік заттарды тасымалдаудағы жапырақтың маңызын түсіндіру

Бағалау критерийі

- Жапырақтың ішкі құрылысының ерекшелігін сипаттайды

- Жапырақтың негізгі құрылысы мен қызметін анықтайды

- Өсімдіктердегі қоректік заттарды тасымалдаудағы жапырақтың қызметінің маңызын түсіндіреді.

Тілдік мақсаттар

Оқушылар қолданады:

- Жапырақтың негізгі ішкі құрылысын анықтай отырып,

фотосинтез үдерісі үшін қажетті жағдайларды топ ішінде, топаралық байланыста талдау арқылы ауызша академиялық тілі дамиды.

- Кестені қолдана отырып , жапырақтың ішкі құрылысын жұпта анықтайды.

- Тірі ағзалардағы қоректік заттардың тасымалының маңызды екеніне қорытынды жасайды.

Пәнге қатысты терминдер мен негізгі сөз тіркестері: Минералды қоректену ;

ауа арқылы қоректену ; паренхима ; Бағаналы паренхима ; кеуекті паренхима;

трансперация ; лептесік ; өткізгіш ұлпалар ; електәрізді түтікшелер , механикалық ұлпалар.

Талқылауға арналған тармақтар:Топырақтан заттарды сіңіру - ... ... деп аталады. Ол ... арқылы жүзеге асады.; Ауадан жарық және заттарды сіңіру- ... ... деп аталады. Бұл үдеріс негізінен ... жүреді. Фотосинтездеуші ұлпа жасушалары-... . Жапырақтың қабықшасы қорғаныш қызметін атқаратын ... ... болып табылады. Жапырақтың төменгі жағында маңызды құрылым ... болады .

Кілт сөздер : минералды қоректену ; тамыр ; ауа арқылы қоректену ; жапырақтарда ;

паренхима ; жабын ұлпасы ; лептесік .

Құндылықтарға баулу

Топтық жұмыс жасау арқылы бірлескен әрекеттің өнімін дайындауға , жұптық жұмыста бір-бірінің ойын тыңдай білуге, жеке жұмыста жауапкершілікпен тапсырманы тиянақты орындауға үйренеді.

Пәнаралық байланыс

Химия – «Судың булануы»

Физика – «Судың агрегаттық күйі.»

Алдыңғы білім

5 – 6 сынып , жаратылыстанудан:

5.4.2.5. Фотосинтез үдерісін түсіндіру.

6.4.2.6. Ағзалардағы қоректік заттардың тасымалдануы.

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңі

Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Сабақтың басы

12- минут

І.Ұйымдастыру

Психологиялық ахуалды қалыптастыру.

«Таза тақта» әдісі арқылы үй тапсырмасын тексеру

Тірек сөздерді тақтаға іліп, оқушылардан анықтамасын еске түсіруді сұраймын . Оқушылардың жауабынан кейін тірек сөздер тақтадан алынып , тақта тазарып отырады .

Тірек сөздер : Қанайналым жүйесі, жүрек, қантамырлар, тұйық және ашық жүйелер, үлкен қанайналым шеңбері, кіші қанайналым шеңбері .

ҚБ: «От шашу»

Саралау : Қарым - қатынас арқылы диалог негізінде саралау.

« Стоп кадр » әдісі арқылы

«Жапырақ» бейне-ролигін көрсетіп, оқушыларды жаңа тақырыпқа қызығушылығын ояту.

Бейне - роликті қарап болғаннан кейін оқушыларға сұрақтар қойылады.

-Жапырақтың түсі не себепті жасыл болады?

Себебі, хлоропластарға бай , іші жұмсақ жасыл шырынға толы , фотосинтездеуші ұлпа жасушалары бар .

-Фотосинтез процесі қайда жүреді?

Жапырақ жасушаларында жүреді.

Қ .б : Мадақтау.

Саралау : Ресурс , диалог бойынша саралау.

А4 форматына жазылған тірек сөздер

https://youtu.

be/6PJ-iTAVFwk

Сабақтың ортасы

20 минут

Мұғалім оқушыларға « Жапырақтың ішкі құрылысы » таныстырылымын ұсыну арқылы тақырыпты түсіндіреді.

Жапырақ - өсімдіктің қоректенетін басты мүшесі.

Өсімдіктің негізі екі әдіспен қоректенуін еске түсірейік.

1.Минералды қоректену - топырақтан заттарды сіңіру.

Ол тамыр арқылы жүзеге асырылады.

2.Ауа арқылы қоректену - ауадан жарық және заттарды сіңіру.Бұл үдеріс негізінен жапырақтарда жүреді.

Жапырақ басты үш қызмет атқарады:

Фотосинтез

Судың булануы

Фотосинтезге де , тыныс алуға да қажет газ алмасу.

Мұғалім оқушыларға сабақ тақырыбын таныстырады, Оқушылар сабақ мақсатын анықтайды.

Жаңа тақырыпты түсіну үшін жұптық тапсырмалар беріледі.

Жұптық жұмыс « Жұптық әңгіме» әдісі

Мақсаты : Идеяларды құрастырып , белсенді тыңдап,бар ойын талқылауға шоғырландыруға көмектеседі . Жұптарды қолдану, оқушыларға сөйлеуге және үлкен топтарда өзін сенімсіз сезінетін оқушыларға көмектесуге мүмкіндік береді. Жұптық жұмыста бір-бірінің ойын тыңдай білуге, жеке жұмыста жауапкершілікпен тапсырманы тиянақты орындауға үйренеді.

Жапырақтың ішкі құрылысы мен қызметін сәйкестендіру

1. Суретте жапырақтың ішкі құрылысы берілген.

(а) Жапырақтың ішкі құрылысын анықтайтын құрылымдарды атаңыз және атқаратын қызметін сипаттаңыз.

Оқушылар жапырақтың ішкі құрылысын атайды және тұсына жазып көрсетеді.

Дескриптор:

-жапырақтың ішкі құрылысының ерекшелігін анықтайды.

-жапырақтың ішкі құрылысы мен қызметін ажырата алады.

- лептесік , жапырақ фотосинтездеуші , суды буландырушы және газ алмастырушы арнайы мүшелердің қызметінің маңызын түсіндіреді.

ҚБ: «Екі керемет , бір әттеген-ай »

Саралау: Ресурс бойынша берілген мәтінді саралайды.

Қолдарына берілген түрлі түске боялған жапырақ суретінің қиындыларын біріктіру бойынша топқа бөлу.

Топтық жұмыс

Берілген ұғымдарды пайдаланып, жапырақтың қызметіне байланысты «Үш сұрақ » әдісін ұйымдастыру.

Тапсырма :

Жапырақтың қызметі үшін заттар тасымалының маңызын анықтау мақсатында жазылған сөздер парақ қиындыларға бөлініп , оқушыларға ұсынылады. Оқушылар толық сөйлем құрастырулары қажет.

Мақсаты : Топтық жұмыс жасау арқылы бірлескен әрекеттің өнімін дайындауға үйренеді.

1 - топ : Тамыр сіңіретін су жапырақ жасушаларының тіршілігіне және фотосинтез үшін қажет.

2 - топ : Су буланған кезде өсімдік температурасын төмендетеді де , жазда ағзаның қызып кетуінен сақтайды.

3 - топ : Су буланған кезде тамырдан жапыраққа тартылады да, онымен бірге барлық тірі жасушаларға қажет еріген заттар да өсімдікке таралады.

Дескриптор :

- Өсімдіктердегі қоректік заттарды тасымалдаудағы жапырақтың маңызын сипаттайды

- Фотосинтез процесінің маңызын анықтайды

ҚБ : «Қол шапалақтау» Дайын жауап негізінде өзара топ аралық қол шапалақтау арқылы бағаланады.

Саралау : Тапсырманы орындау барысында қарым-қатынас арқылы оқушының дербестігі мен жауапкершілігі қарқынды сараланады.

Слаид арқылы

Биология. Жалпы білім беретін мектептің 7- сыныбына арналған оқулық. А.Соловьева, Б.Ибраимов, Ж.Алина.

Алматы «Атамұра»,2017

82 - 85 б.

А4 форматына жасалған

тапсырмалар

Түрлі түсті жапырақ қиындылары.

Сабақтың соңы

8 минут

Жеке жұмыс

Эссе немесе «Еркін әңгіме» әдісі арқылы өсімдіктердегі қоректік заттарды тасымалдаудағы жапырақтың маңызын түсіндіру.

Қолданылуы : Мәліметті әр оқушы өз ойымен 10-15 сөйлеммен қағаз бетіне түсіреді . Эссе жазар алдында міндетті түрде нақты критерийлер беріледі.

Критерийлері :

Жапырақтың ішкі құрылысының ерекшелігін сипаттап жазу.

- Жапырақтың негізгі құрылымы туралы түсінігін жазу.

- Өсімдіктердегі қоректік заттарды тасымалдаудағы жапырақтың маңызын түсіндіру.

Дескриптор :

<

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

ЖИ арқылы жасау

Бөлісу

Материалға шағымдану

Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз

Жариялаған:

Джумабаева Анаргуль Айдангалиевна

14 Мамыр 2021

475

Шағым жылдам қаралу үшін барынша толық ақпарат жіберіңіз

Шағымды қалдыру

Ашық сабақ Жапырақтың құрылысы мен қызметі. 7 сынып

Тақырып бойынша 11 материал табылды

Ашық сабақ Жапырақтың құрылысы мен қызметі. 7 сынып

Материал туралы қысқаша түсінік

7.1.2.1 жапырақтың ішкі құрылысын сипаттау, құрылысы мен оның қызметі арасындағы өзара байланысты түсіндіру.

Материалды жүктеу

Материалдың қысқаша нұсқасы

Джумабаева Анаргуль Айдангалиевна

«Биология » пәні мұғалімі

БҚО Ақсай қаласы №4 ЖББОМ

Ұзақ мерзімді жоспардың бөлім: Тірі ағзалардың көптүрлілігі, құрылымы мен қызметтері Бөлімше: Қоректену Күні: Сынып: 7			Мектеп : БҚО Ақсай қаласы №4 ЖОББМ Мұғалімнің аты – жөні : Джумабаева Анаргуль Айдангалиевна
			Қатысқандар:		Қатыспағандар:
Сабақтың тақырыбы : Жапырақтың құрылысы мен қызметі.
Осы сабақта қол жеткізетін оқу мақсаттары	7.1.2.1 жапырақтың ішкі құрылысын сипаттау, құрылысы мен оның қызметі арасындағы өзара байланысты түсіндіру.
Сабақтың мақсаты	- Жапырақтың ішкі құрылысының ерекшелігін сипаттау - Жапырақтың ішкі құрылысы мен қызметін анықтау - Өсімдіктердегі қоректік заттарды тасымалдаудағы жапырақтың маңызын түсіндіру
Бағалау критерийі	- Жапырақтың ішкі құрылысының ерекшелігін сипаттайды - Жапырақтың негізгі құрылысы мен қызметін анықтайды - Өсімдіктердегі қоректік заттарды тасымалдаудағы жапырақтың қызметінің маңызын түсіндіреді.
Тілдік мақсаттар	Оқушылар қолданады: - Жапырақтың негізгі ішкі құрылысын анықтай отырып, фотосинтез үдерісі үшін қажетті жағдайларды топ ішінде, топаралық байланыста талдау арқылы ауызша академиялық тілі дамиды. - Кестені қолдана отырып , жапырақтың ішкі құрылысын жұпта анықтайды. - Тірі ағзалардағы қоректік заттардың тасымалының маңызды екеніне қорытынды жасайды. Пәнге қатысты терминдер мен негізгі сөз тіркестері: Минералды қоректену ; ауа арқылы қоректену ; паренхима ; Бағаналы паренхима ; кеуекті паренхима; трансперация ; лептесік ; өткізгіш ұлпалар ; електәрізді түтікшелер , механикалық ұлпалар. Талқылауға арналған тармақтар:Топырақтан заттарды сіңіру - ... ... деп аталады. Ол ... арқылы жүзеге асады.; Ауадан жарық және заттарды сіңіру- ... ... деп аталады. Бұл үдеріс негізінен ... жүреді. Фотосинтездеуші ұлпа жасушалары-... . Жапырақтың қабықшасы қорғаныш қызметін атқаратын ... ... болып табылады. Жапырақтың төменгі жағында маңызды құрылым ... болады . Кілт сөздер : минералды қоректену ; тамыр ; ауа арқылы қоректену ; жапырақтарда ; паренхима ; жабын ұлпасы ; лептесік .
Құндылықтарға баулу	Топтық жұмыс жасау арқылы бірлескен әрекеттің өнімін дайындауға , жұптық жұмыста бір-бірінің ойын тыңдай білуге, жеке жұмыста жауапкершілікпен тапсырманы тиянақты орындауға үйренеді.
Пәнаралық байланыс	Химия – «Судың булануы» Физика – «Судың агрегаттық күйі.»
Алдыңғы білім	5 – 6 сынып , жаратылыстанудан: 5.4.2.5. Фотосинтез үдерісін түсіндіру. 6.4.2.6. Ағзалардағы қоректік заттардың тасымалдануы.
Сабақ барысы
Сабақтың жоспарланған кезеңі		Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері					Ресурстар
Сабақтың басы 12- минут		І.Ұйымдастыру Психологиялық ахуалды қалыптастыру. «Таза тақта» әдісі арқылы үй тапсырмасын тексеру Тірек сөздерді тақтаға іліп, оқушылардан анықтамасын еске түсіруді сұраймын . Оқушылардың жауабынан кейін тірек сөздер тақтадан алынып , тақта тазарып отырады . Тірек сөздер : Қанайналым жүйесі, жүрек, қантамырлар, тұйық және ашық жүйелер, үлкен қанайналым шеңбері, кіші қанайналым шеңбері . ҚБ: «От шашу» Саралау : Қарым - қатынас арқылы диалог негізінде саралау. « Стоп кадр » әдісі арқылы «Жапырақ» бейне-ролигін көрсетіп, оқушыларды жаңа тақырыпқа қызығушылығын ояту. Бейне - роликті қарап болғаннан кейін оқушыларға сұрақтар қойылады. -Жапырақтың түсі не себепті жасыл болады? Себебі, хлоропластарға бай , іші жұмсақ жасыл шырынға толы , фотосинтездеуші ұлпа жасушалары бар . -Фотосинтез процесі қайда жүреді? Жапырақ жасушаларында жүреді. Қ .б : Мадақтау. Саралау : Ресурс , диалог бойынша саралау.					А4 форматына жазылған тірек сөздер https://youtu. be/6PJ-iTAVFwk
Сабақтың ортасы 20 минут		Мұғалім оқушыларға « Жапырақтың ішкі құрылысы » таныстырылымын ұсыну арқылы тақырыпты түсіндіреді. Жапырақ - өсімдіктің қоректенетін басты мүшесі. Өсімдіктің негізі екі әдіспен қоректенуін еске түсірейік. 1.Минералды қоректену - топырақтан заттарды сіңіру. Ол тамыр арқылы жүзеге асырылады. 2.Ауа арқылы қоректену - ауадан жарық және заттарды сіңіру.Бұл үдеріс негізінен жапырақтарда жүреді. Жапырақ басты үш қызмет атқарады: Фотосинтез Судың булануы Фотосинтезге де , тыныс алуға да қажет газ алмасу. Мұғалім оқушыларға сабақ тақырыбын таныстырады, Оқушылар сабақ мақсатын анықтайды. Жаңа тақырыпты түсіну үшін жұптық тапсырмалар беріледі. Жұптық жұмыс « Жұптық әңгіме» әдісі Мақсаты : Идеяларды құрастырып , белсенді тыңдап,бар ойын талқылауға шоғырландыруға көмектеседі . Жұптарды қолдану, оқушыларға сөйлеуге және үлкен топтарда өзін сенімсіз сезінетін оқушыларға көмектесуге мүмкіндік береді. Жұптық жұмыста бір-бірінің ойын тыңдай білуге, жеке жұмыста жауапкершілікпен тапсырманы тиянақты орындауға үйренеді. Жапырақтың ішкі құрылысы мен қызметін сәйкестендіру Жапырақ құрылысы Қызметі a)борпылдақ 1.фотосинтез үдерісі жүреді b)лептесік 2.қоректік заттарды өткізеді c) бағаналы жасушалар 3.жасушаішілік бөлігін күн сәулесінен қорғайды d) өткізгіш шоқтар 4.өткізгіштік қызмет атқарады e) мезофилл 5.суды қорғайды. 1. Суретте жапырақтың ішкі құрылысы берілген. (а) Жапырақтың ішкі құрылысын анықтайтын құрылымдарды атаңыз және атқаратын қызметін сипаттаңыз. Оқушылар жапырақтың ішкі құрылысын атайды және тұсына жазып көрсетеді. Дескриптор: -жапырақтың ішкі құрылысының ерекшелігін анықтайды. -жапырақтың ішкі құрылысы мен қызметін ажырата алады. - лептесік , жапырақ фотосинтездеуші , суды буландырушы және газ алмастырушы арнайы мүшелердің қызметінің маңызын түсіндіреді. ҚБ: «Екі керемет , бір әттеген-ай » Саралау: Ресурс бойынша берілген мәтінді саралайды. Қолдарына берілген түрлі түске боялған жапырақ суретінің қиындыларын біріктіру бойынша топқа бөлу. Топтық жұмыс Берілген ұғымдарды пайдаланып, жапырақтың қызметіне байланысты «Үш сұрақ » әдісін ұйымдастыру. Тапсырма : Жапырақтың қызметі үшін заттар тасымалының маңызын анықтау мақсатында жазылған сөздер парақ қиындыларға бөлініп , оқушыларға ұсынылады. Оқушылар толық сөйлем құрастырулары қажет. Мақсаты : Топтық жұмыс жасау арқылы бірлескен әрекеттің өнімін дайындауға үйренеді. 1 - топ : Тамыр сіңіретін су жапырақ жасушаларының тіршілігіне және фотосинтез үшін қажет. 2 - топ : Су буланған кезде өсімдік температурасын төмендетеді де , жазда ағзаның қызып кетуінен сақтайды. 3 - топ : Су буланған кезде тамырдан жапыраққа тартылады да, онымен бірге барлық тірі жасушаларға қажет еріген заттар да өсімдікке таралады. Дескриптор : - Өсімдіктердегі қоректік заттарды тасымалдаудағы жапырақтың маңызын сипаттайды - Фотосинтез процесінің маңызын анықтайды ҚБ : «Қол шапалақтау» Дайын жауап негізінде өзара топ аралық қол шапалақтау арқылы бағаланады. Саралау : Тапсырманы орындау барысында қарым-қатынас арқылы оқушының дербестігі мен жауапкершілігі қарқынды сараланады.					Слаид арқылы Биология. Жалпы білім беретін мектептің 7- сыныбына арналған оқулық. А.Соловьева, Б.Ибраимов, Ж.Алина. Алматы «Атамұра»,2017 82 - 85 б. А4 форматына жасалған тапсырмалар Түрлі түсті жапырақ қиындылары.
Сабақтың соңы 8 минут		Жеке жұмыс Эссе немесе «Еркін әңгіме» әдісі арқылы өсімдіктердегі қоректік заттарды тасымалдаудағы жапырақтың маңызын түсіндіру. Қолданылуы : Мәліметті әр оқушы өз ойымен 10-15 сөйлеммен қағаз бетіне түсіреді . Эссе жазар алдында міндетті түрде нақты критерийлер беріледі. Критерийлері : Жапырақтың ішкі құрылысының ерекшелігін сипаттап жазу. - Жапырақтың негізгі құрылымы туралы түсінігін жазу. - Өсімдіктердегі қоректік заттарды тасымалдаудағы жапырақтың маңызын түсіндіру. Дескриптор : < Материалды жүктеу Жүктеу Сақтау Бөлісу ЖИ арқылы жасау Файл форматы: docx Биология Ашық сабақ 7 сынып 14.05.2021 475 Жүктеу Сақтау ЖИ арқылы жасау Жариялаған: Джумабаева Анаргуль Айдангалиевна Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз, шағым қалдыра аласыз Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз Іздеу Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз! Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі. Толығырақ Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз! Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз! Жариялау Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз! Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз! Жариялау Министірлікпен келісілген курстар тізімі Химия пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Тарих пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Биология пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Ағылшын тілі пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ География пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Информатика пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Мектепке дейінгі білім беру бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ «Қазақ тілі» жəне «Қазақ əдебиеті» бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Дене шынықтыру пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80/108 сағат Толығырақ Білім алушылардың білім сапасын арттыру мақсатында сабақта цифрлық технологияларды қолдану 80/108 сағат Толығырақ Инклюзивті білім беру жүйесінде ерекше білім беру қажеттілігі бар білім алушыға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету бойынша педагогтердің кәсіби және пәндік құзыреттіліктерін дамыту 80/108 сағат Толығырақ