Сертификат алу үшін


Ұстаз тілегі сайтынан Сертификат, алғыс хат және құрмет грамотаны тегін алуға болады. Ол үшін: Материал тегін жариялау деген жазуды басып материал жарияласаңыз болды. Марапаттарды жетістіктерім деген бөлімнен жүктеп алуға болады

Ашық сабақ Орал 8 сынып
Автор: Тақабаева Ләйлі Сабырғалиқызы
Бағыты: География Бөлімі: Сабақ жоспары Сыныбы: 8 сынып
Жарияланған уақыты: 2018-12-07





Материал туралы қысқаша түсінік

Орал тауының физикалық-географиялық аудандастыру жөнінде мағлұмат ала алады.



Сабақтың тақырыбы: Орал физикалық-географиялық аймағы
Сабақ мақсаты:
1. Білімділігі: Оқушыларға Орал физикалық-географиялық аймағы туралы түсінік бере отырып, аймақтың ерекшелігі мен оған кіретін негізгі таулар мен бастау алатын өзендер туралы білім беру.
2. Дамытушылығы: Оқушылардың шығармашылық қиялын дамыту, қызмет көрсету саласына үйрету және пәнге деген қызығушылығын арттыру, тапсырмалар беріп, оқушылардың даму қабілетін дамыту.
3. Тәрбиелілігі: Оқушылардың еңбекке деген қызығушылығын ояту, өзіне деген сенімділікті, жұмыста өз бетінше орындауға, ұқыптылыққа, батылдылыққа, ептілікке тәрбиелеу.
Сабақтың әдісі: түсіндіру, көрсету
Сабақтың түрі: Аралас сабақ.
Сабақтың көрнекілігі: Слайд, Қазақстанның физикалық картасы, оқулық.
Сабақ барысы:
I. Ұйымдастыру кезеңі:
Сәлемдесу
Оқушыларды түгендеу
Оқушылардың назарын сабаққа аудару
IІ. Үй тапсырмасын тексеру:

І.Географиялық диктант
1.Сарыарқа батыстан шығысқа қарай..... созылып жатыр.(1200км)2.Қызыларай тауының биік нүктесі .... деп аталады.(Ақсораң)3.Сарыарқадағы ірі ойыс ..... (Теңіз Қорғалжын қазаншұңқыры)4.Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері солтүстігінде ...., оңтүстігінде...... (200-300 мм)5.Тұщы көлдер Көкшетау аймағында ..... орналасқан. (Бурабай, Шортанды, Қорғалжын)6.Қорғалжын қорығы .... құрылды. (1968 ж)7.Сарыарқа ..... қатпарлығы кезеңінде қалыптасты. (герцин)8.Сарыарқадағы таулар жүйесі негізінен .... тұрады. (граниттерден)9.Сарыарқа .... аудандармен шектеседі. (Торғай үстірті,Сауыр-Тарбағатай,Солтүстік Қазақ жазығы, Тұран ойпаты)10.Ақсуда .... өндіріледі. (мыс)

ІІ.Сұрақ-жауап
1.Сарыарқаның қай бөлігінде абсолюттік биіктігі жоғары?Шығыс бөлігінде абсолюттік биіктік жоғары2.Сарыарқа өлкесінің экологиялық ахуалы қандай?3.Сарыарқа тауларын атаңдар?Қызыларай, Қарқаралы, Кент, Баянауыл, Шыңғыстау4.Сарыарқа жерінде қандай пайдалы қазбалар таралған?Көмір, мыс, темір, марганец5.Табиғат зоналары?Дала, шөлейт және шөл6.Өсімдіктері мен жануарлары?
Өсімдіктері: терек, қайың, қарағай, арша, тал, тобылғы, боз, бетеге
Жануарлары: бұғы, елік, ақбөкен, қасқыр, түлкі.

ІІІ. Сандар сөйлейді

1200 – батыстан шығысқа дейінгі ұзындығы
1565 – Ақсораң ең биік нүктесі
1300 – Шыңғыстау биіктігі
950 – Баянауыл биіктігі
1134 – Ұлытау биіктігі
200-300 – жылдық ылғал мөлшері
1968 – Қорғалжын қорығы құрылған жыл
1460 – Кент тауы биіктігі
1403 – Қарқаралы тауы биіктігі

ІІІ. Жаңа сабақ
Жер бедерінің барлық пішінін Қазақстан территориясынан кездестіруге болады. Ұзақ уақыт геологиялық тарихи дамуы нәтижесінде қазіргі жер бедерінің пішіндері қалыптасқан.

Жер бедерінің пішіндері

Ойпаттар мен жазықтар
Үстірттер мен қыраттар
Аласа және биік таулар

Ойпаттар мен жазықтар

Каспий маңы ойпаты
Батыс Сібір жазығы
Тұран ойпаты



Үстірттер мен қыраттар


Үстірт
Торғай үстірті
Орал алды (Жем) үстірті
Жалпы сырт қыраты
Бетпақдала үстірті
Балқаш маңы жазығы


Таулар

Аласа таулар Орташа таулар Биік таулар
1000-2000м 2000-3000м 3000м
Аласа таулар

Сарыарқа
Ақсораң (1565 м)
Мұғалжар
Үлкен Боқтыбай (657)
Маңқыстау таулары
Бесшоқы (556м)


Оқушылар физгеографиялық аудандастыру дегеніміз не?
ФГА дегеніміз –аймақтың геологиялық құрылымы, тектоникалық құрылысы, тектоникалық қозғалыстардың жүру үрдісі бірдей, климат типі мен ауа райы алып келетін циркуляциялық және радиациялық режимі ортақ, өзіне тән гидротермикалық режимі тән территория. Оның негізін Н.С.Гваздетский қалаған.
Қазақстан жері климатына, жер бедерімен, геоглогиялық құрылысы ерекшелігіне байланысты 9 физгеографиялық аймаққа жіктеледі:
Шығыс Еуропа жазығы
Солтүстік Қазақ жазығы
Тұран жазығы
Сарыарқа
Орал
Алтай
Жетісу Алатауы
Сауыр-Тарбағатай
Тянь-Шань
Бүгінгі өтетін тақырыбымыз Орал тауына физгеографиялық аймағы.


І. Орал тауына физгеографиялық сипаттама
Орал аймағы туралы ең алғашқы мәліметтер б.з.б 5 ғ. Геродот өзінің Тарих атты еңбегіне енгізген. Орыс ғалымдары Жайық өзенін, Орал, Жалпы Сырт қыраты, Жем, Еділ өзендерін зерттеген.
1.1. Географиялық орны
Орал тауы Еуропа мен Азияны бөліп тұрған шекара. Қазақстанда Орал тауының оңтүстік бөлігі - Мұғалжар тауы орналасқан. Тау Жаманқаланың (Орск) тұсынан басталып, солтүстіктен оңтүстікке қарай созыла орналасқан, ұзындығы - 450 км, ені 30 км, орташа биіктігі 450-500 м. Ең биік нүктелері - Үлкен Боқтыбай (657 м), Айрық (633 м).

1.2.Жер бедері мен геологиялық құрылысы
Оқушылар еске ала кетсек Орал тауы ескі таулардың қатарына жататынын 6 сыныпта өттіңдер. Яғни ол миллиондаған жыл бұрын пайда болып, уақыт өткен сайын оның шыңдары мұжілім, аласараған, көп жерлері тегістеліп, аласа төбелерге айналған.
Мұғалжардың пайда болу жолы да, жер бедерінің құрылымы да Орал тауына ұқсас. Одан айырмашылығы шығыс беткейлері көлбеу, батыс беткейлері жарқабақты келеді. Тау батыс, шығыс болып екі жотаға бөлінеді. Оларды Біршоғыр ойысы бөліп жатыр. Мұғалжар - герцин қатпарлануында пайда болған палеозойлық таулы өлке. Олар, негізінен, магмалық, метаморфтанған және ішінара палеозой мен мезозойдың әр кезеңінде нығыздалған шөгінді жыныстардан тұрады. Оның жер бедерінің қалыптасуына да жыныстардың жас шағының құрамы мен эрозиялык, денудациялық процестер әсер еткен.

1.3. Пайдалы қазбалары
Мұғалжар тауының қойнауы никель, кобальт, хромит, мыс, қара және сирек металға бай. Кемпірсай өңірінде Хромиттау, Никельтау кен орындары ашылған. Біршоғыр бойында көмір кені бар. Қ.Сәтпаев мұнай кен орнын Орал-Ембі ашқан.
Орал-Ембі өзен аралығында геологиялық-барлау жұмыстарын күшейту нәтижесінде Мартыши (1962), Оңтүстік Батыс Қамысты (1962), Жаңаталап (1964), Гран және Октябрьское (1969) жаңа кен орындары ашылды.

1.4. Климаты
Климаты құрғақ, континенталды, өзімен іргелес Жазықтарға ұқсайды. Дегенмен аласа болғанымен тау жүйесі ауа қозғалысын бөгеп, өз маңын 1-2С-ка болса да салқындатып тұрады. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 300 мм. Жазы ыстық, кейде 38С -қа дейін көтеріледі. Қысы боранды, аязды, кейде -40С-қа дейін төмендейді. Мұғалжар тауынан соғатын суық жел бар, кейде ол дауылға ұласады.

1.5. Өсімдіктері мен жануарлары
Мұғалжардың батыс бөлігі боз, бетеге мен селеу өсетін қиыршық тасты, ашық түсті қара қоңыр топырақты болып келеді. Суайрықтары мен ойыстарда құмайт топырақ молдау. Онда негізінен селеу, көде, жусан өседі. Жер бедері күшті тілімденген ойыстарда ақ және қара жусандар тобына жататын өсімдіктер кездеседі. Сайлардың жоғарғы беткейлерінде қараған, тобылғы, жабайы шие мен әр түрлі бұталар, өзен бойларында терек, қайың, емен, тал өседі. Егер Мұғалжардың батыс беткейінің біраз бөлігі егіншілікке пайдаланылса, шығыс бөлігі тек мал жайылымына ғана пайдаланылады. Жануарлары да дала, шөлейт, шөл зоналарына тән аң-
құстардан түрады. Дала мен тау аңғарларын ақбөкен, жабайы шошқа, қоян, қарсақ, қасқыр, түлкі, сарышұнақ, аламан мекендейді. Өзен-көлдерінде аққу, қаз, үйрек, қырда безгелдек кездеседі.




Орал алды(Жем) үстірті - Орал алды үстірті Каспий маңы ойпаты мен Мұғалжар тауларының аралығын қамтиды. Үстірттің абсолюттік орташа биіктігі 100 м-ден 300 м-ге жуық. Жем, Қайнар, Сағыз, Ойыл, Елек, Ор, Сарықобда, Үлкенқобда, Бұлдырты, Өлеңті өзендері басын осы жерден алады.

Мұғалжар тауы - Оралдың оңтүстік жалғасы, Ақтөбе облысы аумағында Солтүстіктен оңтүстікке қарай 400 км-ге созылып жатыр. Ені 200 км-дей. Орташа биіктігі 300 м, ең биік жері – Үлкен Боқтыбай тауы (657 м).

Ақтолағай қырқасы - Орал алды үстіртінің оңтүстік-батысындағы қырқалы тау сілемі. Ақтөбе облысы Байғанин ауданы жерінде орналасқан. Сағыз бен Жем өзендері аралығында солтүстік-шығыстан оңтүстікке қарай 90 км-ге созылып жатыр, ені 5 – 10 км, ең биік жері – Қияқты тауы (217 м). Каспий маңы ойпатымен жапсарласып, Жем өзенінің оң жағалауында жатыр.












Жайық өзені –Қазақстан Республикасы (Атырау, Батыс Қазақстан облыстары) жеріндегі өзен.Атырау қаласы тұсында Каспий теңізіне құяды. Қазақстан жеріндегі ұзындығы 1084 км.
Жем(Ембі) – Каспий алабындағы өзен. Ақтөбе және Атырау облыстары жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 712 км, су жиналатын алабы 40 мың км-ге жуық. Жем Мұғалжар тауының 365 метрлік оңтүстік-батыс беткейінен басталады. Каспий ойпатының шығысын бойлай ағады. Каспий теңізіне жетпей тартылып қалады. Негізінен қар суымен толығады
Қайнар– Жем алабындағы өзен. Атырау обл-ның Жылыой ауд. жерімен ағып өтеді. Ошан тауының солт. етегіндегі бұлақтан бастау алады. Ұз. 144 км, су жиналатын алабы 3160 км2. Суы ащы. Кей жылдары өзен суы тартылып қалады.
Ойыл – Жайық алабындағы өзен. Ақтөбе, Атырау және Батыс Қазақстан облыстары жерімен ағады.Ұзындығы 800 км, су жиналатын алабы 31 мың км2, Ақтөбе облысындағы Қандыағаш темір жол станциясының солтүстік-батысында 50 км жерден басталып, Тайсойған құмында (Атырау облысы) бірнеше тармаққа бөлінеді, құмнан өте бірнеше көлге құяды (ертеде Жайық өзеніне құйған). Жер асты, жауын-шашын суымен толығады.
Елек, Елік — Жайық алабындағы өзен. Қазақстанның Ақтөбе (Алға, Ақтөбе, Мартөк ауд-ндары), Батыс Қазақстан (Бөрлі ауд.) обл-тары жерімен ағып өтеді. Су жиналатын алабы 41,3 мың км . Ұз. 623 км. Жайыққа сол жағынан құяды. Қар және жерасты суымен толығады.



Ор – Жайық алабындағы өзен. Ақтөбе облысының Мұғалжар, Хромтау аудандары жерімен ағады. Ұзындығы 314 км, су жиналатын алабы 18600 км2. Ірі салалары: Қамысақты, Ойсылқара. Жауын-шашын, ішінара жер асты суымен толысады. Суы көктемде тұщы, жазда сәл кермек татиды. Өзен суы шаруашылық мұқтажына, мал, бау-бақша суаруға, балық өсіруге пайдаланылады.

Бекіту тапсырмалары

І.Сұрақ-жауапІІ. СөзжұмбақІІІ.Венн диаграммасыІV. Кестемен жұмысV. Адасқан әріптерVІ. Тест

І.Сұрақ-жауап
1.Тау қай қаланың тұсынан басталады?
Жаманқаланың (Орск) тұсынан басталады
2.Орал тауының қай бөлігі кіреді?
Оңтүстік бөлігі – Мұғалжар тауы кіреді
3.Мұғалжар тауының ұзындығы мен ені?
Тау ұзындығы 200 км, ені 30 км
4.Таудың қойнауындағы пайдалы қазбалар?
Никель, кобальт, хромит, мыс, қара және сирек металдар
5.Климаты қандай, жылдық жауын-шашын мөлшері?
Климаты құрғақ, континентті, жазық. Жауын-шашын мөлшері 300 мм
6.Қандай өсімдіктер мен жануарлар кездеседі?
Боз, бетеге, жусан, терек, қайың, емен
Ақбөкен, жабайы шошқа, қоян, қарсақ, қасқыр, түлкі, сарышұнақ, аламан




ІІ. Сөзжұмбақ Орал тауы

ү
л
к
е
н
б
о
қ
т
ы
б
а
й

б
і
р
ш
о
ғ
ы
р

ж
а
м
а
н
қ
а
л
а

т
а
л
д
ы


х
р
о
м
и
т
т
а
у

а
й
р
ы
қ

с
е
л
е
у

ы
р
ғ
ы
з








1.Орал тауының биік нүктесі?
2.Тауды екіге бөліп жатқан ойыс?
3.Орал тауының оңтүстік бөлігі?
4.Таудағы өзен?
5.Таудағы кен орыны?
6.Биік нүктелерінің бірі?
7.Өсімдіктің аты?
8.Орал тауынан бастау алатын өзен?



ІІІ.Венн диаграммасы

Сарыарқа
Ұқсастығы
Мұғалжар










Орал тауының Қазақстандық бөлігі қалай аталады?
Орал тауының топырағы, өсімдігі, жануарлар дүниесі қандай?
Орал тауының негізгі климаты
Таудан бастау алатын өзендер мен олардың маңызы.

ІV.Кестемен жұмыс

Пайдалы қазбалары
Климаты
Өсімдіктері

Никель, кобальт, хромит, мыс, қара және сирек метал, көмір, әктас, цемент, шыны.
Құрғақ, континентті, жазықтарға ұқсайды. Жылдық жауын – шашын мөлшері 300 мм. Жазы ыстық, қысы боранды.
Боз, бетеге, селеу, көде, жусан, қараған, тобылғы, жабайы шие, терек, қайың, емен, тал.


V.Тест жұмысы
1.Орал тауының ұзындығы?
А)260в)450с)200

2.Орал тауының орташа биіктігі?
А)450-500 в)400-500с)500-550

3.Биіктігі 633 м болатын тау аты?
А)Қаратаув)Бесшоқы с)Айрық



4.Мұғалжар тауы қай қатпарлықта түзілген?
А)герцинв)палеогенс)неоген

5.Ойыл өзені қай алапқа жатады?
А)Жайықв)Каспийс)ішкі тұйық

6.Ор өзенінің ірі салалары?
А)Үлбі, Сарысу
В)Шілік, Шарын
С)Қамысақты, Ойсылқара

7.Жайық өзенінің Қазақстан жеріндегі ұзындығы?
А)1084кмв)1050кмс)1020км


V.Үйге тапсырма
44.Орал физгеографиялық аймағы.
1.Контур картаға Орал физгеографиялық аймағы мен одан бастау алатын өзендерді түсіру
2.Қазақстанның физикалық географиясына арналған жұмыс дәптерді толтыру.

Бағалау



































Тұрыш мектеп-балабақша кешені КММ












Ашық сабақ
Тақырыбы: Орал
Сыныбы: 8














Өткізген: Тақабаева Л
Орал тауының Қазақстандық бөлігіндегі таулар




Орал алды(Жем) үстірті



Мұғалжар тауы



Ақтолағай қырқасы


Орал тауынан бастау алатын өзендерөзендер мен олардың салалары


Елек

Жем -Ембі

Бұлдырты

Жайық

Ор

Қайнар



Материалды сайттан тегін жүктеу
Жүктеу

Материал ұнаса парақшаңызға сақтап қойыңыз!



Өз пікіріңізді қалдыру үшін тіркелу қажет.