Білім беру ұйымының атауы

Алматы қаласы Алатау ауданы № 185 мектеп-гимназия

Бөлім:

«Дананың сөзі – ақылдың көзі»

Педагогтің Т.А.Ә.

Дегенбаева Ләйла Дуйсенбековна

Күні:

17.10.2024 жыл

Сынып:8 «Г»

Қатысушылар саны:28

Сабақтың тақырыбы:

Шалкиіз жырау «Би Темірге бірінші толғау»

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

8.1.2.1 әдеби шығарманың идеясы мен пафосын ұлттық мүдде тұрғысынан ашу;

8.1.4.1.көркем шығармалардан алған үзінділерді өз көзқарасын дәлелдеу үшін орынды қолдану;

Сабақтың мақсаты:

әдеби шығарманың идеясы мен пафосын ұлттық мүдде тұрғысынан ашады.

«Би Темірдің бірінші толғауынан» үзінділерді өз көзқарасын дәлелдеу үшін орынды қолданады.

Құндылықтарға баулу

• Патриотизм

• Отансүйгіштік

• Өз халқы үшін мақтаныш

• Ұлттық сана- сезім

Сабақтың барысы

Уақыты

Кезеңдері

Педагогтің әрекеті

Білім алушының

іс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

3 минут

Сабақтың басталуы

1.Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық дайындық.

Сабақтың тақырыбы мен оқу мақсатымен таныстыру.

Сәлеметсіздер ме,құрметті оқушылар!

8-сыныптың қазақ әдебиеті пәніне қош келдіңіздер!

Топқа бөліну. «Күзгі жапырақтар» түсін таңдау арқылы топқа бөлу.

«Болжау» стратегиясы арқылы «жырау», «жыршы»,»құндылық» сөздерінің мағынасын ашу.

1-топ «Жырау»

2-топ «Жыршы»

3-топ «Құндылық»

.

Бағалау парағымен таныстыру.

Толық орындаса-10 балл

«Болжау» стратегиясы

Жырау мен жыршы, құндылыққа қатысты сөздерге тән қасиеттерді кестеге жазыңыз.

Дескрипторы:

Берілген сөздердің мағынасын ашады.

Берілген ресурспен өз болжамын салыстырады.

Өзіңді тексер.

Мұғаліммен сәлемдеседі. Психологиялық ахуал.

Өзіне ұнаған түс арқылы топқа бөліну.

Топ мүшелерінің арасынан топ басшысын сайлап,әр тапсырма бойынша бағалап отыру.

Кері байланыс жасалады

Топ басшысы бағалау парағына белгілеп отырады.

Мұғалім тарапынан мадақтау сөздері арқылы бағалау..

Оқулық 8-сынып «Мектеп» баспасы,

2018 жыл

Хрестоматия.

Ресурс таратылып беріліп,өздерінің жазған болжамдарын салыстырады.

Топ жұмысын бағалау кестесі.

слайд

Жыраулар суреті.

Шалкиіз жырау суреті.

5 минут

Сабақтың ортасы

8 минут

2.Үй тапсырмасын сұрау.
Топтық жұмыс. Топтар өздеріне берілген бөлімдерді оқып, түсініп, мазмұны мен идеяларын постер арқылы қорғайды

1-топ. «Оза оқу» әдісі бойынша Шалкиіздің заманындағы әділеттілік ұғымы. Билік пен әділет арасындағы байланыс.

2-топ «Еркін жауап» әдісі арқылы

Толғаудағы Темір би образы. Оның қандай қасиеттері жырау тарапынан сыналады?

3-топ «Әлемді шарлау» әдісі арқылы Толғаудағы ерлік пен елдік идеялары. Жырау ерлік туралы не айтады?

Дескрипторы:

Жыраулық поэзияның ерекшеліктерін анықтай алады.

«Би Темірге бірінші толғауды» талдап, негізгі идеяларын түсінеді.

Өз көзқарасын білдіре отырып, толғаудың мазмұнын сыни тұрғыда талдайды.

1-тапсырма.

Шалкиіздің өмірі туралы не білесіз?

1. Қай бидің ақылшысы болған?

2. Толғау дегеніміз не?

3. Жырау әскери жорықтармен қай жерлерді аралайды?

4. Би деген кім? Би Темір қазіргі замандағы кімдер?

5. Би Темір туралы не білеміз?

6. Жыраудың Би Темірге арнаған неше толғауы бар?

7. Қазіргі таңда ел таныған билік басындағы тұлғалардан кімдерді білесіңдер?

8. Шалкиіз жыраудың қандай толғауларын білесіңдер?

9. Шалкиіз жыраудың мұрасын зерттеушілер кімдер?

Өзіңді тексер.

1. Қазақ жыраулық поэзиясының көрнекті өкілдерінің бірі – Шалкиіз Тіленшіұлы XY-XYI ғасырларда өмір сүрген. Қазақ ханы Жәнібектің, бұдан соң Би Темірдің, Тәуекел ханның жанында ел мүддесі үшін еңбек еткен.

2. Шалкиіз Би Темірдің ақылшысы болған.

3. Толғау - қазақ, қарақалпақ, ноғай халықтарының ауызша поэзиясында кең тараған жанр.

4. Қырым,Кавказ,Терістік,Дон бойын

5. Би-шешен,көсем,ақын,Елші-мәмілегер,ойшыл,ғалым,саясаткер.

6. «Асқар, асқар, асқар тау», «Қоғалы көлдер, қом сулар», «Алаштан байтақ озбасы», «Жапырағы жасыл жаутерек», «Шағырмақ бұлт жай тастар» .

7. Шалкиізді нағыз жырау ретінде танытқан екі толғауы бар?

8. Шалкиіз жыраудың мұрасы туралы Ә.Дербісалин, Х.Сүйіншәлиев, М.Мағауин, Қ.Сыдыиқов, Ж.Тілепов т.б ғалымдардың зерттеу еңбектерінде тың тұжырымдар айтылған.

Дескриптор: берілген сұрақтарға жауап береді

Топтық жұмыс.

Аудиожазбадан «Би Темірге бірінші толғауын» тыңдайды.Б.Тілеухановтың орындауында

https://www.youtube.com/watch?v=YVTRdZKBam8

Дескриптор: аудиожазбадан «Би Темірге бірінші толғауын» мұқият тыңдайды

.

слайд

Жыраулар суреті

слайд

7 минут минут

Тапсырмалар

1-тапсырма. Топтық жұмыс.

1-топ. Аудиомәтіннен тыңдаған толғауы бойынша кестемен жұмыс жасаңыз.

Би Темірге бірінші толғауы

Өзіңді тексер.

2-топ.Сәйкестендір. Үзінділерге берілген пікірлерді оң көзқарастарымен сәйкестендіріңіз.

Ақылға келтіру мақсатында Тәңірдің қолдауымен дәрежесі көтерілгенін есіне салып, бұрын екеуміз тең едік деп толғайды.

«Сұлтан ием, сен менің бармай тапқан Қағбамсың!» деп жырау Би Темірдің мақтауын тым асырып жібереді.

Би Темір Ислам дінін ұстанған. Егде тартқан шағында қажылыққа жиналғанда, Шалкиіздің келіп тоқтатқан толғауы бар. Мақтай отырып, өзіне қаратып, кейіннен өкпе-назын айтады.

«Көбең семіз торыңмың, Көп құлыңның бірімін» - деп өзін төмен санайды.

Дескриптор: кестені толтырады

Дескриптор: үзінділерге берілген пікірлерді оң көзқарастармен сәйкестендіреді.

Топ басшысы бағалау парағына белгілеп отырады.

Мұғалім тарапынан мадақтау сөздері арқылы бағалау..

.

слайд

«Менің де айтарым бар...» әдісі бойынша

слайд

Кестемен жұмыс

слайд

5-минут

1-3 минут

1-3 минут

Би Темірді арабы торы жылқыға теңеп, өзін күйлі жылқыға теңеп, мақтау арқылы өзінің де бағасын беріп отыр.

«Жасыңнан мені кем көрдің, Жаманыңмен тең көрдің» - деп ренішін Би Темірге тікелей айтады.

Шалкиіз жырау – өзінің замандасы. Шалкиіз Темірдің сенімді серіктерінің бірі болған. Сондықтан қаймықпайды.

«Таң атаңның ұлы едің, Дәрежеңді артық етсе Тәңірі етті» - деп, қаймықпай Би Темірдің бұрын кім екенін есіне салды.

Ө

«Сұлтан ием, сен менің бармай тапқан Қағбамсың!» деп жырау Би Темірдің мақтауын тым асырып жібереді.

Ақылға келтіру мақсатында Тәңірдің қолдауымен дәрежесі көтерілгенін есіне салып, бұрын екеуміз тең едік деп толғайды.

Теориялық білім.

«Көбең семіз торыңмың, Көп құлыңның бірімін» - деп өзін төмен санайды.

Би Темір Ислам дінін ұстанған. Егде тартқан шағында қажылыққа жиналғанда, Шалкиіздің келіп тоқтатқан толғауы бар. Мақтай отырып, өзіне қаратып, кейіннен өкпе-назын айтады.

«Жасыңнан мені кем көрдің, Жаманыңмен тең көрдің» - деп ренішін Би Темірге тікелей айтады.

Би Темірді арабы торы жылқыға теңеп, өзін күйлі жылқыға теңеп, мақтау арқылы өзінің де бағасын беріп отыр.

Шалкиіз жырау – өзінің замандасы. Шалкиіз Темірдің сенімді серіктерінің бірі болған. Сондықтан

қаймықпайды.

«Таң атаңның ұлы едің, Дәрежеңді артық етсе Тәңірі етті» - деп, қаймықпай Би Темірдің бұрын кім екенін есіне салды.

2-тапсырма.

Дескриптор: үзінділерге берілген пікірлерді оң көзқарастармен сәйкестендіреді.

Шалкиіз жайлы сұрақтарға жауап береді

1-топ «Би Темірге бірінші толғау» сатылай кешенді талдау үзінділерден көркемдегіш құралдарды анықтау.\метафора,аллитерация,ассонанс,теңеут.б\

Дескриптор:

Көркемдегіш құралдарды таба біледі.

Көркемдегіш құралдарды анықтайды.

Түрлерін ажыратады.

2-тапсырма.

1-топ.Жеке жұмыс.

Шығарманың пафосын ұлттық мүдде тұрғысынан талдау.

2-топ.Шалкиіз жырауға толғаудан алған әсерімен бөлісіп хат жазу.

3-топ. Оқушылар жыраулық поэзияның өзіне тән ерекшелігін ескере отырып, өз толғауларын құрастырады.

Тапсырма: «Әділетті би қандай болуы керек?» тақырыбында шағын толғау жазыңыз.

Дескриптор.

Шығарманың идеясын түсінеді.

Шығарманың пафосын ұлттық мүдде тұрғысынан талдайды.

Толғаудан алған әсерімен бөлісіп,хат,толғау жазады.

Қорытынды тапсырма.
«Бес саусақ» әдісі бойынша сұрақтарға жауап беріңіз.

Өзіңді тексер

Қорытынды:

• Толғаудың тақырыбы мен идеясын анықтадық;

• әдеби шығарманың идеясы мен пафосын ұлттық мүдде тұрғысынан аштық.

• Рефлексия :

• Үйге тапсырма.

«Шалкиіз жырау – халықтың көкейкесті арманының мұңшысы, жыршысы» тақырыбына ұлттық мүдде тұрғысынан зерттеу жүргізіп, шағын мақала жазыңдар.

Дескриптор: Шалкиіз жайлы сұрақтарға жауап береді.

Толғауды сатылай кешенді талдау жасайды.

Кестемен жұмыс.

Топ басшысы бағалау парағына белгілеп отырады.

Мұғалім тарапынан мадақтау сөздері арқылы бағалау..

слайд