«Бекітемін»

мектеп директоры:

Г.Х.Бозанбаева

Сыныбы: 10 Күні: 26.09.2018ж Пәні: Қазақстан тарихы

Пән мұғалімі: Садуова Айнұр Жеңісқызы

Сабақтың тақырыбы: Қазақ жүздерінің шығуы. Қазақ халқының этникалық құрамы.

Сабақтың мақсаты:

Қазақ халқының қоғамдық құрылысындағы жүздердің шығуы мен пайда болуы туралы деректер беру; қазақ халқының этникалық құрамы жайлы мәселелерді қозғау;

Сабақтың түрі: Жаңа сабақты игеру.

Сабақтың әдісі: Баяндау,тірек-сызбалар,сұрақ-жауап,ой қозғау, АКТ.

Сабақтың көрнекілігі: Карта,тірек-сызбалар,суреттер

Сабақтың барысы:

Қызығушылықты ояту

І.Ұйымдастыру кезеңі.

Психологиялық ахуал қалыптастыру, оқушыларды түгендеу

Миға шабуыл

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:

1. Тарихи диктант.

1. Қазақ тілінің де қалыптасуы – ұзақ глоттогенездік (тілдің шығу тегі) байланыстың нәтижесі.

2. Түркі тілі – Орталық Азияға кейініректе келген тіл емес.

3. О.Сүлейменовтің шумер-түркі тілдерін салыстыра келе ұқсас 60 сөз бар екендігін айтады.

4. Қазақ тілітүркі тілдерінің ішінде қыпшақ тілі тобына жатады.

5. Этникалық сана дегеніміз – адамның өзін – өзі белгілі бір этникалық топтың мүшесімін деп түсіну.

(«5» - 5, «4» - 4, «3» - 3-2, «1» - 2)

Сәйкестендіру:

Төмендегі тарихи шығармаларды авторымен сәйкестендіріңдер

(«4» - 5, «3» - 4, «2» - 3)

Шағын тест:

1. Қазақ тілі қазақ этносының негізімен бірге қай заманда қалыптасты?

а) ноғай

в) түрік

с) қыпшақ+

д) ғұн

2. Бүгінгі таңда «қазақ» этимологиясының қаншадан астам түсіндірмелері бар?

а) 10

в) 15

с) 25

д) 20+

3. «Қазақ» атауы жазба деректерде қай заманнан бастап кездеседі?

а) VIIIғ.+

в) Xғ.

с) XIIғ.

д) VIғ.

4. 1245 жылы Египетте жасалған «қыпшақ-араб» сөздігінде «қазақ» сөзі қалай аударылады?

а) көшпелілер

в) еркін, кезбе+

с) жүйріктер

д) касоглар

5. Еуропа мен Азия таныған Қасым хан тұсындағы қазақ елі неше жүзден тұрған?

а) 4

в) 3+

с) 2

д) 5

(«5» - 5, «4» - 4, «3» - 3-2, «1» - 2)

Мағынаны ашу

ІІІ. Жаңа сабақ

Тесттің соңғы сұрағын оқыта отырып, жаңа сабақпен байланыс жасау.

Жүздердің шығуы туралы ғалымдардың пікірлері:

Ш.Ш.Уәлиханов: «Алтын Орда мемлекетінің ыдырауы кезінде қазақтар өздері көшіп жүретін жерлердегі өз құқықтарын қамтамасыз ету үшін үлкен одақтар құрған»

Н.А.Аристов: «Жүздердің біргуі жоңғар шапқыншылығы кезінде шыққан».

В.В.Бартольт: «Қазақ жүздерінің пайда болуына географиялық факторлар әсер етті, табиғи-географиялық жағдайға икемделу және аумақтық оқшаулану жүздердің мәдени-шаруашылық ерекшеліктерін қалыптастырады».

С.Аманжолов: «Қазақ елі, жері үш жүзге моңғолдарға дейінгі кезеңде – X-XII ғасырларда бөлінеді».

Қазақ жүздерінің мынандай ішкі белгілері бар:

Осы ішкі белгілердің мәнін аша түсейік. Әрбір қазақ жүзінің тарихи қалыптаскан аумағы бар. Мысалы, Ұлы жүздің таралған аймағы — Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан; Орта жүздікі — Орталық, Шығыс, Солтүстік Қазақстан; Кіші жүздікі — Батыс Қазақстан. Қазақтың бір жүзге кіретін тайпалары өзара туыстас, тіпті бір атадан тарадық деп есептейді. Белгілі бір географиялық ортада, аумақта өмір сүргендіктен, жүздің құрамына кіретін тайпалардың өз арасындағы шаруашылық-экономикалық байланыстар басқа жүздерге қарағанда күштірек болады. Осы ішкі байланыстардың пәрменділігінің нәтижесінде белгілі бір тілдік-диалектілік, тұрмыстық-ғұрыптық ішкі тұтастық, өзара жақындық қалыптасады. Жүздер сонымен қатар басқарылуы жағынан да ішкі тұтастығымен ерекшеленеді. Әр жүздің өз төбе билерінің болғанын білеміз. Хандық заманда әр жүз өз хандарын сайлап отырғаны белгілі.

Жүздер туралы нақты деректер XVIII ғасырдың бірінші ширегінен бастап кездеседі. 1731 жылы қазақтардың бодандығы жөніндегі келіссөзге Кіші жүз арасына келген А.Тевкелев былай деп хабарлайды: «... Қырғыс-қайсақ ордасы үш бөліктен, атап айтқанда: Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүзден (Үлкен Орда, Орта Орда, Кіші Орда) тұрады».

Рудың өзіне тән таңбасы, ұраны,таралған аймақтары туралы мәлімет беру.

IV. Жаңа сабақты бекіту

Постер қорғау:

Жұпқа бөлу:

1- жұпқа 1. Тапсырма: Жүздердің шығуы туралы ғалымдардың пікірлері:

2- жұпқа 1. Тапсырма: Жүздер туралы нақты деректер

Картамен жұмыс:

2. Әр жүздің территориясын картадан көрсету (оқушылар картадан әр жүздің территориясын көрсетеді)

VІ.Оқушыларды бағалау. Бағлау парағы бойынша

VІІ.Үйге тапсырма: §33 оқу. Қазақтың руға бөлінуінің жағымды және жағымсыз жақтарын саралау

Оқушының аты-жөні:

1. Тарихи диктант.

1. Қазақ тілінің де қалыптасуы – ұзақ ................................... (тілдің шығу тегі) байланыстың нәтижесі.

2. ........................ – Орталық Азияға кейініректе келген тіл емес.

3. ......................... ….шумер-түркі тілдерін салыстыра келе ұқсас ....... сөз бар екендігін айтады.

4. ................. …….түркі тілдерінің ішінде ...................... тілі тобына жатады.

5. .......................... сана дегеніміз – адамның өзін – өзі белгілі бір ....................... топтың мүшесімін деп түсіну.

(«5» - 5, «4» - 4, «3» - 3-2, «1» - 2)

Баға:

Оқушының аты-жөні:

1. Тарихи диктант.

1. Қазақ тілінің де қалыптасуы – ұзақ ................................... (тілдің шығу тегі) байланыстың нәтижесі.

2. ........................ – Орталық Азияға кейініректе келген тіл емес.

3. ......................... ….шумер-түркі тілдерін салыстыра келе ұқсас ....... сөз бар екендігін айтады.

4. ................. …….түркі тілдерінің ішінде ...................... тілі тобына жатады.

5. .......................... сана дегеніміз – адамның өзін – өзі белгілі бір ....................... топтың мүшесімін деп түсіну.

(«5» - 5, «4» - 4, «3» - 3-2, «1» - 2)

Баға:

Оқушының аты-жөні:

1. Тарихи диктант.

1. Қазақ тілінің де қалыптасуы – ұзақ ................................... (тілдің шығу тегі) байланыстың нәтижесі.

2. ........................ – Орталық Азияға кейініректе келген тіл емес.

3. ......................... ….шумер-түркі тілдерін салыстыра келе ұқсас ....... сөз бар екендігін айтады.

4. ................. …….түркі тілдерінің ішінде ...................... тілі тобына жатады.

5. .......................... сана дегеніміз – адамның өзін – өзі белгілі бір ....................... топтың мүшесімін деп түсіну.

(«5» - 5, «4» - 4, «3» - 3-2, «1» - 2)

Баға:

Оқушының аты-жөні:

1. Тарихи диктант.

1. Қазақ тілінің де қалыптасуы – ұзақ ................................... (тілдің шығу тегі) байланыстың нәтижесі.

2. ........................ – Орталық Азияға кейініректе келген тіл емес.

3. ......................... ….шумер-түркі тілдерін салыстыра келе ұқсас ....... сөз бар екендігін айтады.

4. ................. …….түркі тілдерінің ішінде ...................... тілі тобына жатады.

5. .......................... сана дегеніміз – адамның өзін – өзі белгілі бір ....................... топтың мүшесімін деп түсіну.

(«5» - 5, «4» - 4, «3» - 3-2, «1» - 2)

Баға:

Оқушының аты-жөні:

Сәйкестендіру:

Төмендегі тарихи шығармаларды авторымен сәйкестендіріңдер

(«4» - 5, «3» - 4, «2» - 3)

Баға:

Оқушының аты-жөні:

Сәйкестендіру:

Төмендегі тарихи шығармаларды авторымен сәйкестендіріңдер

(«4» - 5, «3» - 4, «2» - 3)

Баға:

Оқушының аты-жөні:

Сәйкестендіру:

Төмендегі тарихи шығармаларды авторымен сәйкестендіріңдер

(«4» - 5, «3» - 4, «2» - 3)

Баға:

Оқушының аты-жөні:

Сәйкестендіру:

Төмендегі тарихи шығармаларды авторымен сәйкестендіріңдер

(«4» - 5, «3» - 4, «2» - 3)

Оқушының аты-жөні:

Шағын тест:

1. Қазақ тілі қазақ этносының негізімен бірге қай заманда қалыптасты?

а) ноғай

в) түрік

с) қыпшақ+

д) ғұн

2. Бүгінгі таңда «қазақ» этимологиясының қаншадан астам түсіндірмелері бар?

а) 10

в) 15

с) 25

д) 20+

3. «Қазақ» атауы жазба деректерде қай заманнан бастап кездеседі?

а) VIIIғ.+

в) Xғ.

с) XIIғ.

д) VIғ.

4. 1245 жылы Египетте жасалған «қыпшақ-араб» сөздігінде «қазақ» сөзі қалай аударылады?

а) көшпелілер

в) еркін, кезбе+

с) жүйріктер

д) касоглар

5. Еуропа мен Азия таныған Қасым хан тұсындағы қазақ елі неше жүзден тұрған?

а) 4

в) 3+

с) 2

д) 5

(«5» - 5, «4» - 4, «3» - 3-2, «1» - 2)

Баға: