Азаттық Рухын Серпілткен Тұңғыш Үн

ХХ ғасырдың басы – қазақ даласы үшін қоғамдық-саяси өзгерістердің, сын сағаттардың кезеңі. Осындай алмағайып уақытта, дәлірек айтқанда, 1921 жылы қазақ жастарының жаңа дәуірге батыл қадам басуына жол көрсеткен "Жас Алаш" газеті дүниеге келді. Бұл басылым – тек қағаз бетіндегі әріптер жиынтығы емес, ұлт жастарының ұйысуына себеп болған, рухани жаңғырудың бастауы еді.

"Жас Алаш" газетінің тарихы 1921 жылдың 22 наурызында, Түркістанның мәдени орталығы саналған Ташкент қаласында бастау алды. Бұл басылымның өмірге келуі кездейсоқтық емес, ұлт зиялыларының жастарды сауаттандыру және оларды саяси үдерістерге тарту жөніндегі үлкен стратегиясының бір бөлігі болатын.

Басылымның іргесін қалап, оның тынысын ашқан – сол кездегі бар болғаны 19 жастағы жалынды ұйымдастырушы Ғани Мұратбаев (1902–1925). Ол газеттің тұңғыш редакторы және қозғаушы күші болды. Ғанимен бірге, газеттің мазмұндық деңгейін арттыруға атсалысқан, кейіннен қазақ әдебиетінің алыбына айналған Ілияс Жансүгіров жауапты хатшы қызметін атқарды.

1921 жылғы "Жас Алаш" өз оқырмандарына қандай ой салды? Газеттің алғашқы нөмірлеріндегі миссиясы үш негізгі бағытқа бағытталды:

Қараңғылықты сейілту, білімге деген құштарлықты ояту – басты ұран болды. Газет беттеріндегі әр мақала жастарды оқуға, үйренуге және сауатты азамат болып қалыптасуға шақырды.

Ол кездегі бас мақалалардың бірі: "Ояныңдар, ұйымдасыңдар, езілген Күншығыс жастары!" деп жар салды. Бұл – жаңа жекелеген күшті емес, жаппай бірігудің маңыздылығын ұқтыру болды.

Қалыптастыру: Газет жастарды тек оқуға ғана емес, сол кездегі күрделі саяси жағдайға араласуға, төңкеріс идеяларын саналы түрде қабылдауға шақырды. Ілияс Жансүгіровтың "Жас замандастарға" арнаған өлең жолдары жастарға жігер берді.

Қаржылық қиындықтар мен қағаз тапшылығына байланысты "Жас Алаш" 1921 жылы тұрақты шыға алмады, тіпті қысқа уақытқа жабылуға мәжбүр болды. Алайда, оның бастаған ісінің маңызы соншалық, бұл идеяны ұлт зиялылары тастаған жоқ.

Кейіннен газеттің миссиясын "Жас қайрат", "Жас қазақ" сияқты басылымдар жалғастырып, одан әрі "Лениншіл жас" атымен ұзақ жылдар бойы қазақ жастарының бас басылымы болып келді.

"Жас Алаш" – 1921 жылғы саннан бастау алған бұл басылым – қазақ баспасөзіндегі жастық рухтың, еркіндік пен білімге деген құштарлықтың символы болып қала береді. Оның әр бетінен ұлттың болашағына деген сенім мен үміт лебі еседі.