Журналистік әдеп мәселелерінің ұлттық сипаты

Журналистік әдеп (этика)– бұл әлемдік ортақ стандарт болғанымен, әр халықтың өзіндік менталитеті мен құндылықтарына қарай өзгеріп отырады. Қазақ журналистикасында бұл мәселе тек ақпарат берумен емес, ұлттық тәрбие, "ұят болады" ұғымы және рухани құндылықтармен тығыз байланысты.

Ұлттық менталитет және этикалық шекара

Батыс журналистикасында "сөз бостандығы" кез келген жеке шекарадан жоғары тұруы мүмкін. Ал бізде:

Үлкенге құрмет: Сұхбат алу кезінде кейіпкердің жасына, қоғамдағы орнына қарай сыпайылық сақтау – біздің этиканың жазылмаған заңы.

Отбасы құндылығы: Жеке өмірге қол сұғу мәселесінде қазақ қоғамы өте сезімтал. Мысалы, отбасылық жанжалдарды тым ашық көрсету көбіне "арсыздадық" ретінде қабылданады.

Қазақстандық фактілер мен құжаттар

Қазақстанда журналистердің кәсіби әдеп кодексі бар.

2012 жылы Қазақстан Журналистер одағы мен Бас редакторлар клубы "Қазақстан журналисінің кәсіби әдеп кодексін" қабылдады. Онда ақпараттың шынайылығы, жеке өмірге қол сұқпау және ұлтаралық татулықты сақтау басты орында.

Тіл мәселесі: Ұлттық этиканың бір тармағы – мемлекеттік тілді құрметтеу. Соңғы кездері әлеуметтік желідегі "хайп" үшін тілді шұбарлау немесе ұлттық құндылықтарды келемеждеу этикалық дағдарыстың барын көрсетеді.

Бүгінгі таңдағы басты мәселе не?

Меніңше, қазіргі қазақ журналистикасындағы басты әдеп мәселесі – "хайп" пен "ар" арасындағы тепе-теңдік. Бүгінде көптеген басылымдар мен блогерлер рейтинг үшін адамның қайғысын (мысалы, жерлеу рәсімдерінен тікелей эфир жасау, зорлық-зомбылық құрбандарының аты-жөнін жариялау) пайдаланады. Бұл – әлемдік этикаға да, біздің "обал" деген ұлттық түсінігімізге де қайшы.

"Журналист – халықтың көзі мен құлағы ғана емес, ол – ұлттың сүзгісі болуы керек."

Түйін

Ұлттық сипаттағы этика – бұл ескішілдік емес, бұл халықтың ішкі мәдениетіне сай ақпарат тарату өнері. Бізге батыстың жеделдігі мен ашықтығы керек, бірақ оны ұлттық сыпайылық пен парасаттылықпен (этикамен) ұштастыру қажет.