ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ
«АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ БІЛІМ БАСҚАРМАСЫНЫҢ ЕҢБЕКШІҚАЗАҚ АУДАНЫ БОЙЫНША БІЛІМ БӨЛІМІ»

ӘДІСТЕМЕЛІК ҚҰРАЛ

«Бала бақшадағы робототехника:
балаларды ойын арқылы оқыту әдістері»

Авторлары: Малшиева Агылес Жумабаевна, педагог-тәрбиеші
[Толық аты-жөні, ғылыми дәреже, лауазымы]

Қолдану аясы:
Тәрбиешілерге, педагогтерге, қосымшабілімберумамандарынаарналған

2024 жыл

Пікір берушілер: МКҚК "Әйгерім-1" бөбекжай балабақшасының тәрбиешілері

1. Омурзакова Г. Н.

2. Абдихалиева Г. Д.

Құрастырушы: Малшиева А. Ж.

МКҚК "Әйгерім-1" бөбекжай балабақшасы

Жалпы 40 бет. 2024 жыл.

Бұл әдістемелік құрал «Бала бақшадағы робототехника: балаларды ойын арқылы оқыту әдістері» тақырыбында дайындалған. Құрал мектепке дейінгі ұйымдардағы педагогтерге, тәрбиешілерге және қосымша білім беру мамандарына бағытталған. Оның басты мақсаты – робототехника сабақтарын ойын элементтері арқылы ұйымдастыру арқылы балалардың логикалық ойлау, шығармашылық қабілеттері, қимыл-қозғалыс үйлесімі және әлеуметтік дағдыларын дамыту.Әдістемелік құралда мектепке дейінгі жас ерекшеліктеріне сәйкес теориялық негіздер, ойын технологияларының түрлері, робототехника құралдары мен жиынтықтары, практикалық сабақ үлгілері мен тапсырмалар, сондай-ақ балалардың білімін бағалау критерийлері мен мониторинг жүргізу әдістері қамтылған. Құрал педагогқа сабақтарды тиімді жоспарлау, балалардың жетістіктерін бақылау және ата-анамен бірлескен жұмыс жүргізу үшін практикалық кеңестер береді.Бұл материал мектепке дейінгі білім беру саласында робототехниканы тиімді енгізуге арналған және балалардың білімін сапалы арттыруға бағытталған.

ӘДІСТЕМЕЛІК ҚҰРАЛ

ТАҚЫРЫБЫ:«Бала бақшадағы робототехника: балаларды ойын арқылы оқыту әдістері»

МАЗМҰНЫ

І.Кіріспе	3
ІІ.Негізгі бөлім	6
I БӨЛІМ. МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ ЖАСТАҒЫ БАЛАЛАРҒА РОБОТОТЕХНИКАНЫ ОҚЫТУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ	6
1.1 Робототехника ұғымы және оның мектепке дейінгі білімдегі рөлі	6
1.2 Мектепке дейінгі жастағы балалардың психологиялық және жас ерекшеліктері	7
1.3 Ойын арқылы оқыту технологиясының теориялық негіздері	7
1.4 Робототехника сабақтарында STEAM бағыттарын қолдану	8
II БӨЛІМ. БАЛА БАҚШАДА РОБОТОТЕХНИКАНЫ ОЙЫН АРҚЫЛЫ ОҚЫТУ ӘДІСТЕРІ	10
2.1 Ойын технологияларының түрлері	10
2.2 Робототехника сабақтарында қолданылатын әдістер	11
2.3 Робототехника құралдары мен жиынтықтары	12
III БӨЛІМ. ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҚТАР МЕН ОЙЫН ТАПСЫРМАЛАРЫ	22
3.1 Робототехникаға арналған ойын-сабақтардың үлгілері	22
3.2 Жас ерекшелігіне сәйкес тапсырмалар	24
3.3 Сергіту және дамытушы ойындар	25
3.4 Балалардың шығармашылық қабілетін дамытуға арналған тапсырмалар	27
IV БӨЛІМ. БАЛАЛАРДЫҢ БІЛІМІ МЕН ДАҒДЫЛАРЫН БАҒАЛАУ	30
ҚОРЫТЫНДЫ	33
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР	35

Кіріспе

Робототехниканы мектепке дейінгі білім беру жүйесіне енгізудің маңыздылығы. Қазіргі таңда цифрлық технологиялардың қарқынды дамуы білім беру жүйесіне жаңа талаптар қоюда. Осы тұрғыда робототехниканы мектепке дейінгі білім беру ұйымдарына енгізу – заман талабынан туындаған маңызды қадам. Робототехника балалардың ерте жастан логикалық ойлауын, кеңістіктік қабылдауын, себеп-салдарлық байланысты түсінуін қалыптастырады. Сонымен қатар, ол баланың қоршаған ортаға деген қызығушылығын арттырып, техника мен ғылымға оң көзқарас қалыптастырады.Мектепке дейінгі кезең – баланың танымдық қабілеттері қарқынды дамитын ерекше уақыт. Осы кезеңде робототехника элементтерін қолдану арқылы балалар қарапайым механизмдермен, қозғалыс түрлерімен, құрылымдық бөлшектермен танысады. Бұл өз кезегінде болашақта инженерлік ойлау негізінің қалануына ықпал етеді.Робототехника сабақтары балаларды тек техникалық біліммен ғана емес, сонымен қатар ұжымда жұмыс істеу, бір-бірімен қарым-қатынас орнату, өз ойын еркін жеткізу дағдыларына баулиды. Сондықтан робототехниканы мектепке дейінгі білім беру жүйесіне енгізу – баланың жан-жақты дамуына жағдай жасайтын маңызды педагогикалық құрал болып табылады.Ойын арқылы оқытудың бала дамуына әсері.Ойын – мектепке дейінгі жастағы баланың негізгі іс-әрекеті. Бала ойын арқылы әлемді таниды, әлеуметтік рөлдерді меңгереді, өз сезімін білдіреді және тәжірибе жинақтайды. Сондықтан ойын арқылы оқыту баланың табиғи даму ерекшеліктеріне толық сәйкес келетін ең тиімді әдістердің бірі болып саналады.Ойын технологияларын қолдану барысында бала білімді еріксіз, қызығушылықпен қабылдайды. Ойын кезінде баланың зейіні тұрақтанып, есте сақтау қабілеті артады, қиялы дамиды. Робототехника сабақтарында ойын элементтерін пайдалану баланың шығармашылық белсенділігін арттырып, тапсырманы орындауға деген ынтасын күшейтеді.Сонымен қатар, ойын арқылы оқыту баланың эмоционалдық жағдайына оң әсер етеді. Ойын барысында бала өзін еркін сезінеді, қателесуден қорықпайды, өз ойын ашық айтуға мүмкіндік алады. Бұл оның өзіне деген сенімділігін арттырады.Ойын арқылы ұйымдастырылған робототехника сабақтары баланың ойлау, талдау, салыстыру және шешім қабылдау дағдыларын дамыта отырып, білімді өмірмен байланыстыра меңгеруіне мүмкіндік береді. Осылайша ойын арқылы оқыту баланың тұлғалық және танымдық дамуының негізін қалайды.

Әдістемелік құралдың мақсаты мен міндеттері

Бұл әдістемелік құралдың негізгі мақсаты – мектепке дейінгі ұйымдарда робототехниканы балалардың жас ерекшеліктеріне сай, ойын арқылы тиімді оқытуға бағытталған педагогикалық әдістер мен тәжірибелерді жүйелеу. Құрал тәрбиешілерге робототехника элементтерін оқу-тәрбие үдерісіне сауатты енгізуге көмектесуді көздейді.

Әдістемелік құралдың міндеттері:
– мектепке дейінгі жастағы балаларға робототехниканы оқытудың теориялық негіздерін түсіндіру;
– ойын технологияларын робототехника сабақтарында қолданудың тиімді жолдарын ұсыну;
– балалардың логикалық ойлауын, шығармашылық қабілетін және зерттеушілік дағдыларын дамытуға арналған практикалық тапсырмалар беру;
– сабақтарды жоспарлау, ұйымдастыру және бағалау бойынша әдістемелік ұсыныстар әзірлеу;
– педагогтердің кәсіби шеберлігін арттыруға ықпал ету.

Бұл әдістемелік құрал педагогтерге робототехника сабақтарын жүйелі, қызықты және нәтижелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, ол балалардың танымдық белсенділігін арттырып, ерте жастан заманауи технологияларға бейімделуіне жағдай жасайды.Ұсынылып отырған әдістемелік құрал мектепке дейінгі білім беру саласында қызмет атқаратын тәрбиешілерге, педагогтерге және қосымша білім беру мамандарына арналған. Құралды балабақшалардың ересек және мектепалды даярлық топтарында, үйірме және факультатив сабақтарында қолдануға болады.Тәрбиешілер бұл құрал арқылы робототехника элементтерін күнделікті оқу іс-әрекетіне енгізіп, балалардың қызығушылығын арттыра алады. Сабақ құрылымдары мен ойын тапсырмалары педагогтің жұмысын жеңілдетіп, уақытты тиімді жоспарлауға көмектеседі.Қосымша білім беру мамандары үшін бұл құрал робототехника үйірмелерін ұйымдастыруда, балалардың шығармашылық жобаларын әзірлеуде әдістемелік негіз бола алады. Сонымен қатар, құрал ата-аналармен бірлескен жұмыстарды жоспарлауда да пайдалы.Әдістемелік құралды педагогикалық колледждер мен жоғары оқу орындарында болашақ тәрбиешілерді даярлау барысында қосымша оқу материалы ретінде пайдалануға мүмкіндік бар. Осылайша, құралдың қолдану аясы кең әрі мектепке дейінгі білім беру жүйесінде тәжірибелік маңызы жоғары.

Тақырыптың өзектілігі

Қазіргі қоғамда цифрландыру мен технологиялық даму қарқыны білім беру жүйесіне жаңа мазмұн мен әдістерді енгізуді талап етеді. Осы тұрғыда мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында робототехниканы қолдану – заман талабына сай өзекті мәселе болып табылады. Ерте жастан балаларды робототехника элементтерімен таныстыру олардың логикалық ойлауын, шығармашылық қабілетін, зерттеушілік дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді.Мектепке дейінгі кезең – баланың танымдық қабілеттері қалыптасатын маңызды кезең. Бұл жаста ойын негізгі іс-әрекет болғандықтан, робототехниканы ойын арқылы оқыту баланың қызығушылығын арттырып, білімді жеңіл әрі тиімді меңгеруіне жағдай жасайды. Сонымен қатар, ойын негізіндегі робототехника сабақтары балалардың коммуникативтік дағдыларын, ұжымда жұмыс істеу қабілетін қалыптастырады.Бүгінгі таңда білім берудің жаңартылған мазмұны мен STEAM бағыттарының дамуы мектепке дейінгі білім беру жүйесінде робототехниканы енгізудің маңыздылығын арттырып отыр. Осыған байланысты аталған тақырып педагогикалық тұрғыдан өзекті және тәжірибеде қолдануға қажетті болып табылады.

ІІ. Негізгі бөлім

1 бөлім: Мектепке дейінгі жастағы балаларға робототехниканы оқытудың теориялық негіздері.

1.1 Робототехника ұғымы және оның мектепке дейінгі білімдегі рөлі.

Робототехника – механика, электроника, бағдарламалау және автоматтандыру элементтерін біріктіретін ғылым саласы. Ол түрлі механизмдер мен құрылғыларды құрастыру, оларды басқару және белгілі бір әрекеттерді орындауға үйрету үдерістерін қамтиды. Қазіргі таңда робототехника өндіріс, медицина, ауыл шаруашылығы, тұрмыстық техника және білім беру салаларында кеңінен қолданыс табуда. Білім беру жүйесінде робототехника оқушылардың техникалық сауаттылығын арттырып, логикалық және алгоритмдік ойлауын дамытуға бағытталған тиімді құрал ретінде қарастырылады. Мектепке дейінгі білім беру деңгейінде робототехника күрделі техникалық ұғымдарды меңгертуді емес, баланың жас ерекшелігіне сай қарапайым құрылымдармен, қозғалыс принциптерімен және себеп-салдарлық байланыстармен таныстыруды көздейді. Бұл кезеңде робототехника ойын және тәжірибе арқылы жүзеге асырылады. Балалар бөлшектерді біріктіру, модель құрастыру, қозғалысты бақылау барысында өз қолымен әрекет жасап, қоршаған ортаны таниды.Робототехника мектепке дейінгі жастағы балалардың танымдық қызығушылығын арттырып, белсенді оқу әрекетіне ынталандырады. Құрастыру барысында бала өз ойын жүзеге асырып, шығармашылықпен жұмыс істейді. Бұл оның қиялын, кеңістіктік ойлауын және ұсақ моторикасын дамытуға ықпал етеді. Сонымен қатар, балалар белгілі бір тапсырманы орындау кезінде жоспар құруды, әрекеттердің ретін сақтауды үйренеді, бұл болашақта логикалық және алгоритмдік ойлаудың негізін қалайды.Робототехника сабақтарының маңызды рөлдерінің бірі – баланың әлеуметтік дағдыларын дамыту. Топтық жұмыс барысында балалар өзара келісімге келуді, бір-бірін тыңдауды, пікір алмасуды және ортақ шешім қабылдауды үйренеді. Бұл олардың коммуникативтік қабілеттерін жетілдіріп, ұжымда жұмыс істеу мәдениетін қалыптастырады. Сонымен қатар, робототехника арқылы ұйымдастырылған тапсырмалар балалардың жауапкершілік сезімін арттырып, бастаған істі соңына дейін жеткізуге үйретеді.Мектепке дейінгі білім беру жүйесінде робототехника STEAM бағытындағы білім берудің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Ол ғылым, технология, инженерия, өнер және математика элементтерін бір-бірімен байланыстыра отырып, кешенді түрде баланың дамуына әсер етеді. Мысалы, робот құрастыру барысында бала инженерлік ойлауды меңгерсе, оның қозғалысын бақылау арқылы қарапайым математикалық ұғымдарды түсінеді, ал модельді безендіру кезінде шығармашылық қабілеті дамиды.Сонымен қатар, робототехника баланың өзіне деген сенімділігін арттырады. Өз қолымен жасаған құрылғының қозғалғанын немесе белгілі бір әрекет орындағанын көру балаға жағымды эмоция сыйлап, жетістікке жету сезімін қалыптастырады. Бұл оның оқу іс-әрекетіне деген оң көзқарасын нығайтады.

1.2 Мектепке дейінгі жастағы балалардың психологиялық және жас ерекшеліктері.

Мектепке дейінгі жас – баланың тұлғалық, танымдық және эмоциялық дамуының ең маңызды кезеңдерінің бірі. Бұл кезең шамамен 3 жастан 6–7 жасқа дейінгі аралықты қамтиды және баланың қоршаған ортаны белсенді тануымен, ойын әрекетінің жетекші рөл атқаруымен сипатталады. Осы жаста баланың психологиялық ерекшеліктерін ескеру оқу-тәрбие үдерісін тиімді ұйымдастырудың негізгі шарты болып табылады.Мектепке дейінгі жаста баланың қабылдауы нақты әрі бейнелік сипатта болады. Балалар заттарды көріп, ұстап, қимыл арқылы танығанды жақсы көреді. Сондықтан олар үшін абстрактілі ұғымдардан гөрі нақты әрекетке негізделген тапсырмалар тиімді. Робототехника элементтері осы ерекшелікке толық сәйкес келеді, себебі бала бөлшектерді қолымен құрастырып, нәтижесін көзбен көре алады.Зейін бұл жаста тұрақсыз және қысқа мерзімді болып келеді. Баланың назарын ұзақ уақыт бір әрекетке шоғырландыру қиын, сондықтан сабақтар ойын түрінде, қысқа әрі алмасып отыратын тапсырмалармен ұйымдастырылуы қажет. Ойын элементтері баланың қызығушылығын сақтап, оқу әрекетіне белсенді қатысуына мүмкіндік береді.Есте сақтау қабілеті негізінен еріксіз сипатта дамиды. Бала қызықты, эмоционалды әсер қалдырған ақпаратты жақсы есте сақтайды. Сол себепті робототехника сабақтарында ертегі, кейіпкер, сюжеттік ойындарды қолдану баланың есте сақтауын күшейтеді.Мектепке дейінгі жаста ойлау көрнекі-бейнелік деңгейде дамиды. Балалар салыстыру, топтастыру, қарапайым себеп-салдарлық байланысты түсіне бастайды. Құрастыру және тәжірибе жасау арқылы ұйымдастырылған тапсырмалар олардың логикалық ойлауын біртіндеп қалыптастырады.Эмоциялық тұрғыдан бұл жаста бала мақтауды, қолдауды қажет етеді. Жетістікке жету сезімі оның өзіне деген сенімін арттырады. Сондықтан педагог баланың әрбір жетістігін ескеріп, қолдап отыруы маңызды.Мектепке дейінгі жастағы балалардың психологиялық және жас ерекшеліктерін ескеру робототехника сабақтарын тиімді ұйымдастыруға, баланың жан-жақты дамуына жағдай жасауға мүмкіндік береді.

1.3 Ойын арқылы оқыту технологиясының теориялық негіздері

Ойын арқылы оқыту технологиясы – білім беру үдерісінде ойын элементтерін мақсатты түрде қолдануға негізделген педагогикалық технология. Бұл технология мектепке дейінгі білім беру саласында ерекше маңызға ие, себебі ойын осы жастағы баланың жетекші іс-әрекеті болып табылады. Ғалым-педагогтар Л.С. Выготский, Д.Б. Эльконин, Ж. Пиаже еңбектерінде ойынның баланың психикалық дамуына, танымдық белсенділігіне және әлеуметтік тәжірибе жинақтауына ықпалы жан-жақты қарастырылған.Л.С. Выготскийдің мәдени-тарихи теориясына сәйкес, ойын баланың «жақын даму аймағын» кеңейтеді. Яғни бала ойын барысында өз мүмкіндігінен жоғары деңгейде әрекет жасап, жаңа білім мен дағдыларды меңгереді. Ойын кезінде бала әлеуметтік рөлдерді қабылдап, үлкендердің іс-әрекетін бейнелейді, бұл оның ойлау, сөйлеу және өзін-өзі реттеу қабілеттерінің дамуына әсер етеді.Д.Б. Эльконин ойын әрекетін баланың тұлғалық дамуының негізгі факторы ретінде қарастырады. Оның пікірінше, мектепке дейінгі жастағы баланың негізгі жетістігі – ойын арқылы әлеуметтік қарым-қатынасты меңгеруі. Ойын барысында бала өз іс-әрекетін жоспарлауға, ережелерді сақтауға және нәтижеге жетуге үйренеді. Бұл дағдылар кейінгі оқу әрекетінің негізін қалайды.Ж. Пиаже теориясында ойын баланың танымдық даму кезеңдерімен тығыз байланысты. Ол ойынды ассимиляция мен бейімделу үдерісінің маңызды бөлігі ретінде қарастырып, баланың қоршаған ортаны өз тәжірибесі арқылы меңгеруіне мүмкіндік беретін құрал деп есептейді. Бұл тұрғыда ойын арқылы оқыту баланың белсенді қатысуын талап ететін, тәжірибеге негізделген білім алуды қамтамасыз етеді.Ойын арқылы оқыту технологиясының теориялық негізі баланың жас ерекшелігіне сай оқыту қағидаттарына сүйенеді. Бұл технологияда оқыту үдерісі баланың қызығушылығын ояту, жағымды эмоциялық орта қалыптастыру және еркін әрекет ету мүмкіндігін беру арқылы жүзеге асады. Ойын элементтері баланың оқу материалын жеңіл қабылдауына, зейінін шоғырландыруына және есте сақтау қабілетін арттыруға ықпал етеді.Мектепке дейінгі білім беру жүйесінде ойын арқылы оқыту дидактикалық, сюжеттік-рөлдік, қимыл-қозғалыс және шығармашылық ойындар арқылы іске асырылады. Әр ойын түрі баланың белгілі бір қабілетін дамытуға бағытталған. Мысалы, дидактикалық ойындар танымдық қабілеттерді дамытса, сюжеттік-рөлдік ойындар әлеуметтік тәжірибені меңгеруге мүмкіндік береді.Робототехника сабақтарында ойын арқылы оқыту технологиясы ерекше тиімді болып табылады. Балалар роботты құрастыруды ойын ретінде қабылдап, тапсырмаларды қызығушылықпен орындайды. Бұл олардың шығармашылық ойлауын, зерттеушілік дағдыларын және өздігінен шешім қабылдау қабілетін дамытады.Ойын арқылы оқыту технологиясының теориялық негіздері баланың психологиялық дамуын, танымдық белсенділігін және тұлғалық қалыптасуын қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл технология мектепке дейінгі білім беру жүйесінде тиімді әрі нәтижелі оқытудың басты құралдарының бірі болып саналады.

1.4 Робототехника сабақтарында STEAM бағыттарын қолдану

STEAM бағыты (Science, Technology, Engineering, Art, Mathematics) – білім беруде ғылым, технология, инженерия, өнер және математиканы өзара кіріктіре отырып оқытуға негізделген заманауи педагогикалық тәсіл. Мектепке дейінгі білім беру жүйесінде STEAM бағыттарын робототехника сабақтарында қолдану балалардың жан-жақты дамуына, танымдық қызығушылығы мен шығармашылық әлеуетінің артуына мүмкіндік береді. Бұл тәсіл баланың қоршаған әлемді тұтас қабылдауына жағдай жасап, теория мен тәжірибені ұштастырады.Робототехника сабақтарында Science (ғылым) бағыты балаларды табиғи құбылыстармен, қозғалыс, күш, тепе-теңдік сияқты қарапайым ғылыми ұғымдармен таныстыруға бағытталады. Мысалы, роботтың қозғалуын бақылау арқылы бала жылдамдық, бағыт, себеп-салдарлық байланыстарды түсіне бастайды. Тәжірибе жасау барысында балалар бақылау, салыстыру, қорытынды шығару дағдыларын қалыптастырады.Technology (технология) компоненті робототехника сабақтарының негізгі бөлігі болып табылады. Балалар әртүрлі бөлшектерді, механизмдерді, қарапайым сенсорлар мен басқару элементтерін пайдалана отырып, техникалық сауаттылықтың бастапқы дағдыларын меңгереді. Бұл олардың заманауи технологияларға деген қызығушылығын арттырып, құрылғылардың қалай жұмыс істейтінін түсінуге мүмкіндік береді.Engineering (инженерия) бағыты құрастыру және жобалау әрекеттері арқылы жүзеге асады. Балалар роботтың моделін жасау кезінде жоспар құруды, бөлшектерді дұрыс таңдауды, олардың өзара байланысын анықтауды үйренеді. Бұл инженерлік ойлаудың, логикалық шешім қабылдаудың және мәселені шешу қабілетінің қалыптасуына ықпал етеді. Сонымен қатар, қателіктерді түзету арқылы бала өз әрекетіне талдау жасауды үйренеді.Art (өнер) компоненті робототехника сабақтарын шығармашылық тұрғыдан байытады. Балалар жасаған роботтарын безендіріп, оларға кейіпкерлер бейнесін береді, өз қиялынан оқиға ойлап табады. Бұл эстетикалық талғамды, қиялды және шығармашылық ойлауды дамытады. Өнер элементтерін қолдану баланың эмоционалдық күйіне оң әсер етіп, сабаққа қызығушылығын арттырады.Mathematics (математика) бағыты робототехникада санау, өлшеу, салыстыру, пішіндер мен көлемдерді ажырату арқылы көрініс табады. Балалар бөлшектердің санын есептеп, ұзындығын салыстырып, қарапайым математикалық түсініктерді тәжірибе жүзінде меңгереді. Бұл математикалық ойлаудың табиғи жолмен қалыптасуына жағдай жасайды.Робототехника сабақтарында STEAM бағыттарын қолдану мектепке дейінгі жастағы балалардың танымдық, шығармашылық және практикалық дағдыларын кешенді түрде дамытуға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл балаларды заманауи білім кеңістігіне бейімдеп, болашақта білім алуға берік негіз қалайды.

2 бөлім: Бала бақшада робототехниканы ойы арқылы оқыту әдістері.

2.1 Ойын технологияларының түрлері

Ойын технологиялары мектепке дейінгі білім беру жүйесінде баланың танымдық, әлеуметтік және шығармашылық дамуын қамтамасыз ететін негізгі педагогикалық құралдардың бірі болып табылады. Робототехника сабақтарында ойын технологияларын тиімді қолдану балалардың қызығушылығын арттырып, оқу үдерісін жеңіл әрі нәтижелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Ойын технологияларының бірнеше түрі бар, олардың әрқайсысы баланың белгілі бір қабілеттерін дамытуға бағытталған.

Дидактикалық ойындар білім беру мақсатында арнайы ұйымдастырылған ойын түрі болып табылады. Бұл ойындар арқылы балалар жаңа білімді меңгереді, алған ақпаратты бекітеді және қолдана алады. Робототехника сабақтарында дидактикалық ойындар бөлшектерді ажырату, түстерді, пішіндерді тану, бағытты анықтау сияқты тапсырмалар арқылы жүзеге асады. Мысалы, «Дұрыс бөлшекті тап», «Роботқа жол көрсет» сияқты ойындар баланың зейінін, есте сақтау қабілетін және логикалық ойлауын дамытады. Дидактикалық ойындар нақты мақсатқа бағытталғандықтан, олар баланың оқу әрекетіне біртіндеп бейімделуіне көмектеседі.

Қимыл-қозғалыс ойындары баланың физикалық белсенділігін арттырып, қозғалыс үйлесімділігін дамытуға бағытталған. Мұндай ойындар робототехника сабақтарында сергіту сәттері ретінде немесе тапсырмамен ұштастыра қолданылады. Мысалы, балалар роботтың қозғалысын өз қимылымен қайталап, бағыт пен жылдамдықты түсінеді. Қимыл-қозғалыс ойындары баланың денсаулығын нығайтып қана қоймай, оның назарын қайта шоғырландыруға мүмкіндік береді.

Рөлдік және сюжеттік ойындар балалардың әлеуметтік тәжірибесін кеңейтіп, қарым-қатынас дағдыларын қалыптастырады. Робототехника сабақтарында балалар өздерін инженер, зерттеуші немесе конструктор ретінде елестетіп, белгілі бір сюжетті орындайды. Мысалы, «Робот қаланы құтқарады» немесе «Ақылды роботқа тапсырма бер» сияқты ойындар арқылы балалар рөлдерді бөлісіп, өзара әрекеттесуді үйренеді. Бұл ойын түрі баланың қиялын дамытып, сөйлеу мәдениетін жетілдіреді.

Құрастыру ойындары робототехника сабақтарының негізін құрайды. Бұл ойындар балаларды түрлі бөлшектерден модельдер жасауға, оларды өзгертуге және жетілдіруге үйретеді. Құрастыру барысында бала өз қолымен әрекет етіп, кеңістіктік ойлауын, ұсақ моторикасын және шығармашылық қабілетін дамытады. Сонымен қатар, құрастыру ойындары баланың табандылығын, шыдамдылығын және нәтижеге жету дағдысын қалыптастырады.Ойын технологияларының әр түрі робототехника сабақтарында өзара толықтырып, баланың жан-жақты дамуына ықпал етеді. Ойын арқылы ұйымдастырылған сабақтар балалар үшін қызықты, түсінікті және тиімді болып табылады

2.2 Робототехника сабақтарында қолданылатын әдістер

Мектепке дейінгі білім беру жүйесінде робототехника сабақтарын тиімді ұйымдастыру баланың жас және психологиялық ерекшеліктеріне сай оқыту әдістерін дұрыс таңдауға байланысты. Робототехникада қолданылатын әдістер балалардың танымдық белсенділігін арттырып, шығармашылық ойлауын, зерттеушілік қабілетін және әлеуметтік дағдыларын дамытуға бағытталады. Бұл сабақтарда құрастыру, зерттеу, проблемалық оқыту, сондай-ақ топтық және жұптық жұмыс әдістері кеңінен қолданылады.

Құрастыру әдісіробототехника сабақтарының негізгі әдісі болып табылады. Бұл әдіс балалардың түрлі бөлшектерден модельдер құрастыруына негізделеді. Құрастыру барысында бала бөлшектердің пішінін, көлемін, қызметін ажыратып, оларды өзара дұрыс байланыстыруды үйренеді. Бұл үдеріс баланың ұсақ моторикасын, кеңістіктік ойлауын және логикалық пайымдауын дамытады. Сонымен қатар, құрастыру әдісі арқылы бала жоспар құруды, әрекеттердің ретін сақтауды және нәтижеге жету жолын түсінуді меңгереді. Роботты өз қолымен жасап шығару балаға жетістік сезімін сыйлап, оқу іс-әрекетіне деген ынтасын арттырады.

Зерттеу және тәжірибе жасау әдісі балалардың қоршаған ортаны тануға деген қызығушылығын оятады. Бұл әдіс барысында балалар роботтың қозғалысын, бөлшектердің әсерін, себеп-салдарлық байланыстарды бақылап, тәжірибе жасайды. Мысалы, доңғалақтың көлемі өзгерсе, роботтың қозғалысы қалай өзгереді немесе бөлшектердің орны ауысқанда қандай нәтиже болатынын зерттейді. Мұндай әрекеттер балалардың бақылау, салыстыру, талдау және қорытынды жасау дағдыларын қалыптастырады. Зерттеу әдісі баланың өз бетінше ойлануына, сұрақ қоюына және жауап іздеуіне мүмкіндік береді, бұл зерттеушілік қабілеттің дамуына негіз болады.

Проблемалық оқыту әдісі робототехника сабақтарында балаларға белгілі бір мәселе немесе тапсырма ұсыну арқылы жүзеге асырылады. Педагог дайын шешімді бермей, баланы ойлануға, түрлі нұсқаларды қарастыруға жетелейді. Мысалы, «Робот берілген жолдан өте алмай қалды, оны қалай жөндейміз?» деген сияқты тапсырмалар балалардың логикалық ойлауын және шығармашылық қабілетін дамытады. Проблемалық жағдайды шешу барысында бала қателіктерді түсініп, оларды түзетуді үйренеді. Бұл әдіс баланың табандылығын, дербестігін және жауапкершілігін арттырады.

Топтық және жұптық жұмыс әдісі балалардың әлеуметтік дағдыларын дамытуда маңызды рөл атқарады. Робототехника сабақтарында балалар бірлесіп жұмыс істеп, тапсырмаларды бөліседі, өзара пікір алмасады және ортақ шешім қабылдайды. Жұптық жұмыс барысында балалар бір-біріне көмектесіп, өз ойын түсінікті жеткізуге үйренеді. Ал топтық жұмыс кезінде әр баланың рөлі анықталып, жауапкершілік сезімі қалыптасады. Бұл әдіс балалардың қарым-қатынас мәдениетін, тыңдай білу және өз ойын айту қабілетін жетілдіредіСонымен қатар, топтық және жұптық жұмыстар балалардың өзара ынтымақтастығын арттырып, ұжымда жұмыс істеуге бейімдейді. Бірлескен әрекет барысында балалар өз жетістіктеріне қуанып, қиындықтарды бірге жеңуге үйренедіРобототехника сабақтарында қолданылатын әдістер баланың жан-жақты дамуын қамтамасыз етеді. Құрастыру, зерттеу, проблемалық оқыту және топтық жұмыстарды тиімді үйлестіру педагогке сабақтарды қызықты әрі нәтижелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Бұл әдістер балалардың танымдық белсенділігін арттырып, заманауи білім алуға дайын тұлға қалыптастыруға ықпал етеді.

2.3 Робототехника құралдары мен жиынтықтары

Мектепке дейінгі білім беру жүйесінде робототехника сабақтарын тиімді ұйымдастыру үшін балалардың жас ерекшеліктеріне сай, қауіпсіз әрі қызықты құралдар мен жиынтықтарды дұрыс таңдау маңызды. Робототехника құралдары баланың танымдық белсенділігін арттырып, құрастыру, зерттеу және шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталады. Мектепке дейінгі ұйымдарда кеңінен қолданылатын құралдарға LEGO Education жиынтықтары, әртүрлі робо-ойыншықтар, сондай-ақ қарапайым механизмдер мен модельдер жатады.

LEGO Education (WeDo, Duplo) жиынтықтары мектепке дейінгі және бастауыш жастағы балаларға арналған ең қолайлы робототехника құралдарының бірі болып табылады. LEGO Duplo ірі әрі қауіпсіз бөлшектерден тұрады, сондықтан оны 3–5 жас аралығындағы балалар қолдана алады. Бұл жиынтықтар арқылы балалар қарапайым құрылымдар құрастырып, түстер мен пішіндерді ажыратуды, бөлшектерді өзара дұрыс байланыстыруды үйренеді. LEGO Duplo баланың ұсақ моторикасын, кеңістіктік ойлауын және қиялын дамытуға ықпал етеді.LEGO Education WeDo жиынтықтары 5–7 жас аралығындағы балаларға арналған және робототехниканың бастапқы элементтерін меңгеруге мүмкіндік береді. Бұл жиынтықтарда қозғалтқыштар, қарапайым сенсорлар және басқару элементтері бар. Балалар роботтың қозғалуын, дыбыс шығаруын немесе жарық беруін бақылау арқылы себеп-салдарлық байланысты түсінеді. WeDo жиынтықтары балалардың логикалық ойлауын, алгоритмдік түсініктерін және зерттеушілік дағдыларын дамытуда тиімді құрал болып табылады.

• LEGO Education WeDo 2.0 Core Set – робототехника мен STEAM‑білімге арналған құрылымдық жиынтық (құрастыру элементтері, сенсорлар мен моторлар) LEGO® Education
• LEGO Education Duplo Coding Express – жас балаларға арналған кодтау мен STEAM‑ойынға бағытталған Duplo жиынтығы
• WeDo жиынтығының тойтарыс‑құрылғылар мен модельдері (толық набор кейбір көріністер)
• LEGO Education Duplo көбінесе үлкен, қауіпсіз бөлшектерден тұратын білім беру құрылғылары үшін пайдаланылады (мысалы, Duplo мүмкіндіктерін көрсету)Бұл құралдар мектепке дейінгі және бастапқы білім алу кезеңінде робототехника мен STEAM дағдыларын дамытуға, құрылымдық ойлау мен шығармашылық қабілетті арттыруға, сондай-ақ ойын арқылы білім беруді тиімді жүзеге асыруға бағытталған.

LEGO Education (WeDo және Duplo) жиынтықтарын сабақта қолдану тәсілдері мен қысқаша сипаттамасы

LEGO Education Duplo

Сипаттамасы:

• Жас ерекшелігі: 3–5 жас

• Қауіпсіз, ірі бөлшектерден тұрады

• Баланың түстерді, пішіндерді тануы мен ұсақ моторикасын дамытады

• Қарапайым механизмдер мен қозғалмалы элементтер бар

Сабақта қолдану:

• Балалар бөлшектерді біріктіріп, қарапайым құрылымдар жасайды

• Ойын арқылы робот немесе машина моделін құрастыру

• Сюжеттік-рөлдік ойындармен біріктіру (мысалы, «Робот қалада жүреді»)

• Түстерді, пішіндерді және бөлшектер санын ажырату арқылы логикалық ойлауын дамыту

LEGO Education WeDo 2.0

Сипаттамасы:

• Жас ерекшелігі: 5–7 жас

• Қозғалтқыштар, сенсорлар (қозғалыс, дыбыс, жарық) бар

• Компьютер немесе планшет арқылы қарапайым бағдарламалауға мүмкіндік береді

• Роботтың қозғалысын, реакциясын бақылауға арналған интерактивті жиынтық

Сабақта қолдану:

• Қарапайым алгоритм құру: «Робот алдыға жүр, бұрылып, тоқтайды»

• Тәжірибе жасау: бөлшектерді ауыстыру арқылы қозғалысқа әсерін байқау

• Топтық немесе жұптық жұмыс: балалар бірге модель құрастырып, оны сынайды

• STEAM бағыттарын интеграциялау: ғылым (қозғалыс принципі), технология (сенсор мен мотор), инженерия (құрастыру), өнер (модельді безендіру), математика (ұзындық, сан, өлшем)

Қолдану кеңестері:

1. Қауіпсіздік: Балалар жиынтықты өздігінен қолданғанда, бөлшектерін жұтып кетпеуі үшін бақылау қажет.

2. Қарапайымнан күрделіге: Алдымен Duplo арқылы негізгі құрылымдарды меңгерту, кейін WeDo жиынтығына көшу тиімді.

3. Ойын элементі: Сабаққа рөлдік немесе сюжеттік ойындарды қосу арқылы балалардың қызығушылығын арттыру.

4. Тәжірибе және бақылау: Модельдердің қозғалысы мен әрекетін бақылау арқылы баланың логикалық және эксперименттік ойлауын дамыту.

LEGO Duplo және WeDo жиынтықтарына арналған мектепке дейінгі балаларға арналған нақты сабақ үлгілері

1. Сабақ үлгісі (3–5 жас) – LEGO Duplo негізінде

Сабақ тақырыбы: «Робот қаланы аралайды»
Мақсаты:

• Бөлшектерді дұрыс орналастыру арқылы қарапайым құрылым құрастыру

• Түстерді, пішіндерді тану және ажырату

• Ұсақ моторика мен кеңістіктік ойлауды дамыту

Қажетті құралдар:

• LEGO Duplo жиынтығы

• Суреттер мен карточкалар: робот, үй, жол, ағаш

Сабақ барысы:

1. Кіріспе (5 минут):

   • Балаларға роботтың қаланы аралайтынын айтып, ойын сюжетін түсіндіру.

2. Негізгі бөлім (15 минут):

   • Балалар Duplo бөлшектерін пайдаланып жол, үй, ағаш сияқты кішкентай элементтерді құрастырады.

   • Роботты жол бойынша орналастырып, оны «жүргізу» ойынын ұйымдастыру.

3. Қорытынды (5 минут):

   • Балалар өз роботтарының қозғалысын көрсетеді.

   • Педагог әр баланы мақтап, жетістіктерін атап көрсетеді.

Тапсырмалар:

• Дұрыс түстерді таңдау

• Бөлшектерді дұрыс орналастыру

• Роботтың қозғалыс жолын жоспарлау

Ойын элементтері:

• Сюжеттік-рөлдік ойын: «Робот қалада серуендеп жүр»

• Қимыл-қозғалыс: роботтың қозғалысын қолмен қайталау

2. Сабақ үлгісі (5–7 жас) – LEGO WeDo негізінде

Сабақ тақырыбы: «Роботқа тапсырма бер»
Мақсаты:

• Роботты бағдарламалау арқылы қарапайым алгоритмдерді меңгерту

• Себеп-салдарлық байланыстарды түсіндіру

• Зерттеушілік және шығармашылық қабілеттерді дамыту

Қажетті құралдар:

• LEGO WeDo 2.0 Core Set

• Планшет немесе компьютер

• Сенсорлар мен қозғалтқыштар

Сабақ барысы:

1. Кіріспе (5 минут):

   • Балаларға WeDo роботын көрсетіп, оның қалай қозғалатынын түсіндіру.

   • «Робот алдыға жүр, бұрылып, тоқтайды» сияқты қарапайым алгоритмді мысал ету.

2. Негізгі бөлім (20 минут):

   • Балалар жұппен немесе топпен робот құрастырады.

   • Роботқа тапсырма беріп, қозғалысын сынайды.

   • Сенсорларды қолданып роботтың реакциясын бақылайды (жарық немесе қозғалысқа).

3. Қорытынды (5 минут):

   • Роботты жолда көрсетіп, қандай өзгерістер болды, не жұмыс істеді, не істемеді талқылау.

   • Балалар өз ойларын айтып, қателерді талдайды.

Тапсырмалар:

• Роботты дұрыс құрастыру

• Алгоритм құру және оны орындау

• Сенсорларды қолдану арқылы тәжірибе жасау

Ойын элементтері:

• Проблемалық оқыту: «Робот берілген жолдан өте алмай қалды, не істейміз?»

• Топтық жұмыс: балалар бірігіп, роботты жолдан өткізу жолын ойластырады

Робо-ойыншықтар мектепке дейінгі жастағы балаларды робототехникамен таныстырудың қарапайым әрі қызықты тәсілі болып саналады. Мұндай ойыншықтар көбінесе батырма арқылы немесе қарапайым бағдарламалау элементтерімен басқарылады. Робо-ойыншықтар балалардың қызығушылығын оятып, технологияға деген оң көзқарас қалыптастырады. Мысалы, бағыт бойынша қозғалатын немесе тапсырманы орындаушы ойыншықтар балалардың логикалық ойлауын және кеңістіктік бағдарлауын дамытады. Сонымен қатар, робо-ойыншықтар сабақ барысында ойын элементін күшейтіп, балалардың зейінін ұзақ уақыт сақтауға көмектеседі.Робо-ойыншықтардың тағы бір артықшылығы – оларды жеке және топтық жұмыстарда қолдануға болады. Балалар ойыншықтың әрекетін бақылап, өз болжамын айтып, нәтижесін талдайды. Бұл олардың коммуникативтік қабілеттерін және өз ойын еркін жеткізу дағдыларын жетілдіреді.

Бұл ойыншықтар — балаларға арналған роботтар: қимылдайтын, басқарылатын, дауыспен немесе сенсор арқылы әрекет ететін модельдер. Олар ойын түрінде танымдық дамуға, логикалық ойлау мен бақылау дағдыларын қалыптастыруға, сондай‑ақ технологияға деген қызығушылықты арттыруға көмектеседі.

Осы ойыншықтар сабақтарда:

• Қарапайым басқаруды үйрету (қалай бағыттаймыз, қайда жүреді)

• Қимылды бақылау және реакция анализі

• Топтық ойындар арқылы ынтымақтастық дамыту

• Сезіну және болжау дағдыларын ойынмен қалыптастыру

Жас ерекшелігіне сәйкес тапсырмалар, ойын элементтері және сабақ барысы

1. Сабақ үлгісі (3–5 жас) – Робо‑ойыншықтармен

Сабақ тақырыбы: «Роботпен саяхат»
Мақсаты:

• Қарапайым қозғалыс пен бағытты түсіндіру

• Ұсақ моториканы және кеңістіктік ойлауды дамыту

• Ойын арқылы оқуға қызығушылық қалыптастыру

Қажетті құралдар:

• Қарапайым батырмамен немесе жолмен басқарылатын робо‑ойыншық

• Ойын алаңы (киіз кілем немесе стол)

• Қарапайым кедергілер: кубиктер, жол белгілері

Сабақ барысы:

1. Кіріспе (5 минут)

   • Балаларға роботты көрсетіп, оның қозғалуын түсіндіру.

   • «Роботты алға, артқа, солға, оңға жүргізейік» деген ойын ұйымдастыру.

2. Негізгі бөлім (15 минут)

   • Балалар роботты жолдағы кедергілерден өткізуге әрекет жасайды.

   • Әр бала өз роботын басқарып, жолдан өтуге үйренеді.

   • Қарапайым бақылау: робот неге кейде тоқтайды немесе бағытынан ауытқиды?

3. Қорытынды (5 минут)

   • Балалар өз роботтарының қозғалысын көрсетеді, нәтижені талқылайды.

   • Педагог әр баланы мақтап, қателерді түзетуге ынталандырады.

Тапсырмалар:

• Роботты дұрыс бағытта жүргізу

• Кедергілерді айналып өту

• Қарапайым бақылау және болжам жасау

Ойын элементтері:

• Рөлдік ойын: «Робот қалада серуендеп жүр»

• Қимыл-қозғалыс: балалар роботтың қозғалысын қолымен қайталау

2. Сабақ үлгісі (5–7 жас) – Робо‑ойыншықтармен

Сабақ тақырыбы: «Роботқа тапсырма бер»
Мақсаты:

• Роботты бағыттау арқылы алгоритмдік ойлауды дамыту

• Себеп-салдарлық байланысты түсіндіру

• Топтық жұмыс арқылы коммуникативтік дағдыларды жетілдіру

Қажетті құралдар:

• Қозғалысты, дыбысты немесе сенсор арқылы әрекет ететін робот‑ойыншық

• Планшет немесе басқару пульті (бар болса)

• Ойын алаңы мен кедергілер

Сабақ барысы:

1. Кіріспе (5 минут)

   • Роботты көрсету, оның әрекеттерін сипаттау.

   • Алгоритм мысалы: «Робот алдыға жүр, тоқтайды, солға бұрылады».

2. Негізгі бөлім (20 минут)

   • Жұптық немесе топтық жұмыс: балалар бірігіп роботты жолдан өткізуге әрекет жасайды.

   • Роботтың әрекеттерін бақылап, қателерді талдау.

   • Сенсор немесе дыбыстық реакция арқылы тәжірибе жасау.

3. Қорытынды (5 минут)

   • Балалар өз ойларын айтып, роботтың әрекетін талқылайды.

   • Педагог қателер мен жетістіктерді атап, сабаққа қорытынды жасайды.

Тапсырмалар:

• Роботқа дұрыс бағыт беру

• Қарапайым алгоритм құру

• Топтық келісім арқылы жолдан өткізу

Ойын элементтері:

• Проблемалық оқыту: «Робот кедергіден өте алмай қалды, не істейміз?»

• Рөлдік ойын: «Робот тапсырманы орындайды»

Кеңестер сабаққа қолдану үшін:

1. Робо‑ойыншықтарды әр бала өз бетінше қолдана алатындай қарапайым және қауіпсіз етіп таңдаңыз.

2. Жас ерекшелігіне байланысты тапсырмаларды жеңілден күрделіге қарай қойыңыз.

3. Топтық жұмыс кезінде балаларды ынтымаққа үйрету, бір-бірінің пікірін тыңдау дағдыларын дамыту.

4. Сабаққа ойын элементтерін қосу – баланың қызығушылығын арттырудың ең тиімді тәсілі.

Қарапайым механизмдер мен модельдер робототехника сабақтарында балаларды техникалық ұғымдармен таныстыруда маңызды рөл атқарады. Мұндай механизмдерге доңғалақтар, тісті дөңгелектер, иінтіректер, шкивтер мен осьтер жатады. Балалар бұл элементтерді пайдалана отырып, қозғалыстың қалай пайда болатынын, күштің қалай берілетінін тәжірибе арқылы түсінеді. Қарапайым модельдер арқылы ұйымдастырылған тапсырмалар баланың себеп-салдарлық байланыстарды түсінуіне және инженерлік ойлаудың алғашқы негіздерін қалыптастыруға мүмкіндік береді.Қарапайым механизмдермен жұмыс істеу балалардың зерттеушілік қызығушылығын арттырып, тәжірибе жасауға жетелейді. Балалар бөлшектердің орнын өзгертіп, нәтижесін бақылау арқылы өздігінен қорытынды шығарады. Бұл олардың танымдық дербестігін дамытады.Робототехника құралдары мен жиынтықтары мектепке дейінгі жастағы балалардың танымдық, шығармашылық және әлеуметтік дамуына ықпал ететін маңызды педагогикалық құралдар болып табылады. LEGO Education жиынтықтары, робо-ойыншықтар және қарапайым механизмдер балаларды заманауи технологиялармен ерте таныстырып, оқу үдерісін қызықты әрі нәтижелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Сурет сипаттамасы:
• Қарапайым механизмдердің балабақшаға арналған STEM‑дайындық әрекеттері (доңғалақтар мен осьтер, тісті жиынтықтар)
• Иінді және тісті механизмдердің базалық моделі – айналу және қозғалатын бөліктері бар құрал‑құрылым
• Түрлі қарапайым машиналардың мысалдары: блок, доңғалақ, көлбеу жазықтық — тәжірибе арқылы түсіндіріледі
• Механизмдер жиынтығынан құрастырылатын түрлі модельдер (пульли, тісті берілістер)
• Қарапайым механизмдер STEM эксперимент және модель құрастыру жиынтығы.Бұл қарапайым механизмдер мен модельдер мектепке дейінгі жаста балаларға механика, қимыл‑қозғалыс, себеп‑салдарлық байланыстарды түсіндіруде визуалды түрде өте пайдалы. Олар арқылы балалар машиналардағы күштің берілуін, доңғалақ пен осьтің рөлін, тісті берілістің қалай жұмыс істейтінін тәжірибе арқылы көре алады.

1. Тақырыбы: «Доңғалақпен қозғалыс»

Мақсаты: Балалар доңғалақтың қалай қозғалғанын, оның қозғалуға әсерін түсінеді.

Қажетті құралдар: доңғалақ, ось, кубик немесе кілем беті

Ойын барысы:

1. Балаларға доңғалақ пен ось көрсетіледі.

2. «Доңғалақпен кішкентай машинаны жүргізейік» деп балаларға тәжірибе жасалады.

3. Әр бала өз доңғалағын қозғалтып, оның жылдамдығына және қозғалыс бағытына әсерін бақылайды.

Тапсырмалар:

• Доңғалақтың жылдамдығын өзгерту (күшін көбейту/азайту)

• Машинаны жол бойымен бағыттау

2. Тақырыбы: «Тісті механизмді түсіну»

Мақсаты: Тісті берілістердің қалай жұмыс істейтінін тәжірибе арқылы көру

Қажетті құралдар: тісті дөңгелектер жиынтығы, блоктар, кішкентай модель

Ойын барысы:

1. Балаларға бірнеше тісті дөңгелектер беріледі.

2. Бірін қозғалтып, екіншісінің қалай қозғалғанын бақылау.

3. Балалар өз модельдерін құрастырып, тісті берілістің бағытын өзгертеді.

Тапсырмалар:

• Тісті механизм арқылы қозғалатын құрылғы жасау

• Тісті дөңгелектердің санын өзгерту арқылы қозғалысты бақылау

3. Тақырыбы: «Көлбеу жазықтықпен көтеру»

Мақсаты: Балалар күштің қалай бағытталғанын, көлбеу жазықтық арқылы заттарды көтеруді үйренеді

Қажетті құралдар: блок, көлбеу тақтай, шағын жүк (кубик)

Ойын барысы:

1. Көлбеу жазықтықты түсіндіріп, блокты оған қойып көрсетеді.

2. Балалар блокты көлбеу жазықтық арқылы қозғалтады.

3. Әр бала күштің бағыты мен әсерін байқау арқылы тәжірибе жасайды.

Тапсырмалар:

• Қай бағытта күшті қолдану керек екенін анықтау

• Жүктің қозғалысын жеңілдету жолдарын ойлап табу

4. Тақырыбы: «Иінді механизмді қолдану»

Мақсаты: Иінтірек арқылы күштің берілуін тәжірибе арқылы көрсету

Қажетті құралдар: қарапайым иінтірек, кубик немесе жеңіл зат

Ойын барысы:

1. Балаларға иінтірек көрсетіледі.

2. Бір жағынан иінді басып, екінші жағынан кубиктің қалай қозғалғанын бақылау.

3. Балалар өз кезегінде күштің бағытын өзгертіп көре алады.

Тапсырмалар:

• Иінді дұрыс қолдану арқылы затты көтеру

• Қарапайым механизмді өздігінен сынау

Кеңестер:

1. Барлық механизмдерді қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып қолданыңыз.

2. Ойын түрінде өткізгенде балалар қызметке қызығушылықпен араласады.

3. Тәжірибе арқылы балалар себеп-салдарлық байланыстарды түсінеді.

4. Барлық әрекеттерді сурет немесе схема арқылы көрсету визуалды түсінуді жеңілдетеді.

3 бөлім. Практикалық сабақтар мен ойын тапсырмалары

3.1 Робототехникаға арналған ойын-сабақтардың үлгілері

Мектепке дейінгі балаларға арналған робототехника сабақтары ойын элементтері арқылы ұйымдастырылған кезде танымдық, шығармашылық және әлеуметтік дамудың барлық аспектілерін қамтиды. Ойын-сабақтар балаларға қызықты әрі қолжетімді түрде робототехникаға кіріспе жасауға мүмкіндік береді. Ойын-сабақтар балалардың белсенділігін арттырып, оларды тәжірибе жасауға, қателесіп, содан сабақ алуға және топтық жұмысқа ынталандырады. Төменде үш танымал ойын-сабақ үлгісі келтірілген: «Қозғалатын робот», «Ақылды машина», «Роботқа жол сал».

1. «Қозғалатын робот»

Мақсаты:

• Роботтың қозғалысын басқару арқылы алгоритмдік ойлауды дамыту

• Ұсақ моторика мен кеңістіктік қабылдауды жетілдіру

• Себеп-салдарлық байланыстарды түсіндіру

Қажетті құралдар:

• LEGO WeDo немесе робо-ойыншықтар

• Картон немесе ойынды жол белгілері

• Жолдағы кедергілер (кубик, доп)

Сабақ барысы:

1. Кіріспе: Педагог балаларға роботтың қалай қозғалатынын көрсетеді. «Робот алдыға, артқа, солға немесе оңға жүре алады» деп түсіндіреді.

2. Негізгі бөлім: Балалар жұппен немесе топпен роботқа қозғалыс алгоритмін құрастырады. Оларды жолдағы кедергілерден өткізуге бағыттайды. Робот жолда тоқтағанда немесе бағыттан ауытқысқанда балалар себебін талдап, түзетеді.

3. Қорытынды: Балалар өз роботтарының әрекетін көрсетіп, нәтижелерін талқылайды. Педагог жетістіктерін атап, сабаққа қорытынды жасайды.

Тапсырмалар:

• Роботты дұрыс бағытта жүргізу

• Кедергілерді айналып өту

• Алгоритмдік ойлауды қолдану

Ойын элементтері:

• Сюжеттік-рөлдік ойын: «Робот қалада жүреді»

• Қимыл-қозғалыс: роботтың қозғалысын қолмен қайталау

2. «Ақылды машина»

Мақсаты:

• Роботқа нақты тапсырмалар беріп, шешім табуды үйрету

• Себеп-салдарлық байланыстар мен логикалық ойлауды дамыту

• Топтық және жұптық жұмыс арқылы коммуникативтік дағдыларды жетілдіру

Қажетті құралдар:

• LEGO WeDo немесе кез келген программаланатын робо-ойыншық

• Сенсорлар (қозғалыс, жарық, дыбыс)

• Картон немесе алаң

Сабақ барысы:

1. Кіріспе: Балаларға «Ақылды машина» концепциясы түсіндіріледі. Машина сенсор арқылы кедергіні анықтап, әрекет етуі керек.

2. Негізгі бөлім: Балалар жұппен машинаны бағдарламалайды. Мысалы, кедергіге жақындағанда машина тоқтайды немесе бұрылады. Балалар өз бағдарламасын сынап, қателерін түзетеді.

3. Қорытынды: Топтық талқылау: машинаның қандай әрекеттері дұрыс болды, қай жері қиын болды. Педагог балаларды қолдап, жетістіктерін атап өтеді.

Тапсырмалар:

• Машинаны дұрыс бағдарлау

• Сенсорларды қолдану

• Проблемалық ситуацияларды шешу

Ойын элементтері:

• Проблемалық оқыту: «Машина кедергіден өте алмай қалды, не істейміз?»

• Топтық жұмыс: балалар бірлесіп шешім табады

3. «Роботқа жол сал»

Мақсаты:

• Балалардың кеңістіктік ойлауын дамыту

• Жол жоспарлау және алгоритм құру дағдыларын қалыптастыру

• Шығармашылық қабілетті арттыру

Қажетті құралдар:

• LEGO Duplo немесе WeDo жиынтығы

• Картон жолдар, кубиктер, кедергілер

• Робот немесе қозғалатын ойыншық

Сабақ барысы:

1. Кіріспе:Балаларға карта көрсетіледі, робот жолдан өтуі керек. Жолдағы кедергілерді атап көрсету.

2. Негізгі бөлім: Балалар өздерінің жолдарын құрастырады. Роботты бағыттап, кедергілерді айналып өтуге үйретеді. Әр топ жолдарын өзгертеді және роботтың қозғалысын бақылайды.

3. Қорытынды: Топтық қорытынды. Балалар қай жолдың тиімді екенін, қандай қателіктер кеткенін талқылайды.

Тапсырмалар:

• Жолдағы кедергілерді дұрыс жоспарлау

• Роботты бағдарлау

• Шығармашылық және топтық ойлауды дамыту

Ойын элементтері:

• Рөлдік ойын: «Робот тапсырманы орындауға барады»

• Сюжеттік ойын: «Қаладағы робот саяхаты»

Ойын-сабақтар балалар үшін қызықты және қолжетімді болып, робототехникаға кіріспе жасайды. «Қозғалатын робот», «Ақылды машина», «Роботқа жол сал» сияқты сабақтар логикалық ойлау, алгоритм құру, себеп-салдарлық байланыстарды түсіну, шығармашылық және топтық жұмыс дағдыларын дамытады. Ойын арқылы сабақ өткізу балалардың белсенділігін арттырады және оқу процесін тиімді етеді.

3.2 Жас ерекшелігіне сәйкес тапсырмалар

Мектепке дейінгі балалардың жас ерекшелігіне қарай тапсырмаларды дұрыс таңдау олардың оқу процесіне қызығушылығын арттырады, танымдық қабілетін дамытады және робототехникаға деген ынтасын күшейтеді. Тапсырмалар балалардың моторикасы, логикалық ойлау, кеңістіктік қабылдауы және шығармашылық қабілетін ескере отырып құрылуы керек. Төменде 3–6 жас аралығындағы балаларға арналған жас ерекшелігіне сәйкес тапсырмалар берілген.

1. 3–4 жас

Мақсат: Балалардың ұсақ моторикасы мен қарапайым кеңістіктік қабылдауын дамыту, түстер мен пішіндерді тану, қарапайым қозғалысқа қызығушылық қалыптастыру.

Тапсырмалар:

• LEGO Duplo немесе қарапайым робо-ойыншықтарды пайдаланып, роботқа қарапайым қозғалыс тапсырмасын беру: «Алға жүр», «Артқа жүр».

• Роботты жол бойымен бағыттау үшін түсті белгілерді пайдалану. Мысалы, «Қызыл түсті кедергіден айналып өту».

• Қарапайым құрастыру ойындары: бөлшектерді біріктіріп, қарапайым үй немесе машина жасау.

• Роботтың қозғалысын қолмен қайталау немесе кішкентай топтық ойындар арқылы «робот қаланы аралайды» сияқты сюжеттік ойынды ұйымдастыру.

Ерекшеліктері:

• Тапсырмалар қысқа және қарапайым болуы керек.

• Балалар көбінесе бақылау мен ойын арқылы үйренеді.

• Қателерге рұқсат беріп, балаларға оң эмоциялар арқылы ынталандыру қажет.

2. 4–5 жас

Мақсат: Балалардың логикалық ойлауын, себеп-салдарлық байланысын және қарапайым алгоритмдік әрекеттерін дамыту.

Тапсырмалар:

• LEGO WeDo немесе қарапайым программаланатын робот арқылы «Алға жүр – тоқта – бұрыл» сияқты қарапайым алгоритм құру.

• Роботты жолдағы кедергілерден өткізу: балалар өздері жол картасын жасап, роботты бағыттайды.

• Тісті механизмдер мен қарапайым машиналарды тәжірибе жасау: доңғалақпен қозғалатын құрылғыны құрастыру.

• Сюжеттік рөлдік ойындар: «Робот қалада серуендеп жүр» немесе «Робот тапсырманы орындайды».

Ерекшеліктері:

• Алгоритмдік ойлау үшін тапсырмалар біртіндеп күрделене береді.

• Балалар тәжірибеден үйренуге дайын, сондықтан тәжірибелік әрекеттерге басымдық беріледі.

• Топтық жұмысқа қатысу арқылы коммуникативтік дағдылар дамиды.

3. 5–6 жас

Мақсат: Балалардың зерттеушілік, шығармашылық және логикалық ойлау қабілетін жетілдіру, STEAM бағыттарын меңгеру.

Тапсырмалар:

• Роботқа бірнеше әрекетті қамтитын алгоритм құру: «Алға жүр, кедергіден айналып өт, сенсор арқылы тоқта».

• Сенсорларды қолдану арқылы роботтың реакциясын бақылау (жарық, қозғалыс, дыбыс).

• Қарапайым механизмдер мен тісті берілістерді пайдаланып тәжірибе жасау: иінді механизм арқылы затты көтеру, көлбеу жазықтық арқылы қозғалыс.

• Топтық жобалар: балалар топ болып «Ақылды машина» немесе «Роботқа жол сал» ойынын ұйымдастырады.

• Тапсырманы шешу барысында балалардың шығармашылық идеяларын қолдау: өз жолдарын, кедергілерін, робот модельдерін ойлап шығару.

Ерекшеліктері:

• Тапсырмалар күрделі әрі көп қадамдық болуы мүмкін.

• Балалар өз бетінше шешім табуға және тәжірибе жасауға қабілетті.

• STEAM бағыттарын интеграциялау арқылы танымдық қабілеттерді кешенді дамытуға болады.

Жас ерекшелігіне сәйкес тапсырмалар баланың дамуына және оқу мотивациясына тікелей әсер етеді. 3–4 жас аралығындағы балаларға қарапайым қозғалыс пен құрастыру ойындары ұсынылады, 4–5 жасқа алгоритмдік әрекеттер мен сюжеттік ойындар қосылады, ал 5–6 жасқа күрделі тәжірибелер, сенсорлық әрекеттер мен топтық жобалар енгізіледі. Осылайша, әр жас кезеңінде робототехника сабақтары ойын арқылы тиімді әрі қызықты өтеді.

3.3 Сергіту және дамытушы ойындар

Мектепке дейінгі балалардың сабаққа зейінін арттыру, энергиясын жұмылдыру және танымдық белсенділікті қолдау үшін сергіту және дамытушы ойындар маңызды рөл атқарады. Робототехника сабақтарында мұндай ойындар балалардың моторикасын, қимыл-қозғалыс үйлесімін, ойлау қабілетін және әлеуметтік дағдыларын дамытуға көмектеседі. Сергіту ойындары сабақтың әр бөлігінде қолданылады: кіріспе кезеңінде зейінді жинау, негізгі бөлімде белсенділікті арттыру, қорытындыда көңіл-күйді көтеру.

1. «Робот қозғалысы»

Мақсаты: Балалардың қимыл-қозғалыс үйлесімін дамыту, роботтың қозғалыс алгоритмін түсіндіру.

Құралдар: Ашық алаң, кедергілер (кубиктер, конустар), кейде робот ойыншық.

Ойын барысы:

• Балалар педагогтың нұсқауы бойынша «робот» болып жүреді.

• Педагог «Алға жүр», «Бұрылыңыз», «Тоқтаңыз» сияқты командаларды береді.

• Кейде балалар роботтың әрекеттерін нақты ойыншық арқылы қайталап, салыстырады.

Дамытушы әсері:

• Қимыл-қозғалысты үйлестіру

• Алгоритмдік ойлауды түсіну

• Топтық ынтымақтастық дағдыларын дамыту

2. «Түстер мен пішіндерді таңдау»

Мақсаты: Балалардың визуалды қабылдауын дамыту, логикалық ойлау қабілетін жетілдіру.

Құралдар: Түрлі түсті және пішінді бөлшектер, LEGO Duplo жиынтықтары, карталар.

Ойын барысы:

• Педагог балаларға тапсырма береді: «Қызыл түсті блокты алдыға қой», «Шеңбер пішінін тауып, роботқа бер».

• Балалар бөлшектерді тауып, робот немесе модельге орналастырады.

• Балаларға «қанша бөлік қолдандыңыз?» немесе «қай пішіннің орны өзгеше?» сияқты сұрақтар қойылады.

Дамытушы әсері:

• Түстер мен пішіндерді ажырату

• Қарапайым логикалық талдау

• Ұсақ моторика

3. «Кедергіден өту»

Мақсаты: Кеңістіктік ойлау, бақылау және жоспарлау дағдыларын дамыту.

Құралдар: Картоннан жасалған жолдар, кедергілер, шағын робот ойыншықтар.

Ойын барысы:

• Балалар өз жолдарын құрастырады, кедергілерді орналастырады.

• Роботты немесе «робот» болып жүрген әр бала жолдан өтуге әрекет жасайды.

• Кедергілерді айналып өту немесе жолды түзету бойынша ұсыныстар береді.

Дамытушы әсері:

• Кеңістіктік бағдарлау

• Себеп-салдарлық байланысты түсіну

• Шығармашылық ойлау

4. «Роботпен рөлдік ойын»

Мақсаты: Балалардың қиялын дамыту, командалық жұмысқа үйрету.

Құралдар: Робо-ойыншықтар, LEGO жиынтықтары, картон қала немесе ойын алаңы.

Ойын барысы:

• Балалар сюжеттік ойын ойнайды: «Робот қалада серуендеп жүр», «Робот тапсырманы орындайды».

• Әр бала өз рөлін алады: роботты басқарушы, кедергі орнатушы, бақылаушы.

• Педагог қадағалап, әр баланың әрекетін талқылайды.

Дамытушы әсері:

• Қарым-қатынас дағдылары

• Топтық ынтымақтастық

• Шығармашылық және қиялды дамыту

Сергіту және дамытушы ойындар робототехника сабақтарын қызықты және тиімді етеді. Олар балалардың зейінін сақтауға, оқу материалын тез қабылдауға, ойлау және қимыл-қозғалыс дағдыларын дамытуға ықпал етеді. Мұндай ойындар сабаққа әртүрлілікті енгізіп, балалардың шығармашылық қабілетін арттырады және топтық жұмысқа үйретеді. Ойындар қысқа, интерактивті және түсінікті болуы тиіс, себебі жас балалар ұзақ уақыт бойы бір әрекетте шоғырлана алмайды.

3.4 Балалардың шығармашылық қабілетін дамытуға арналған тапсырмалар

Мектепке дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту – робототехника сабақтарының маңызды мақсаты. Шығармашылық тапсырмалар балалардың қиялын, өз бетімен ойлауын, тәжірибе жасау дағдыларын және проблемаларды шешу қабілетін жетілдіруге бағытталған. Робототехника сабақтарында бұл мақсатқа қол жеткізу үшін тапсырмалар ойынға негізделіп, түрлі материалдар, механизмдер, робот ойыншықтар және конструкциялар арқылы беріледі. Балалар бұл тапсырмаларды орындау барысында өз идеяларын жүзеге асырады, қателіктерінен сабақ алады және топтық жұмыс арқылы өзара ынтымақтаса алады.

1. Конструкторлық шығармашылық тапсырмалар

Мақсаты: Балалардың қиялын дамыту, инженерлік ойлауды қалыптастыру, қарапайым механизмдер мен робот элементтерімен тәжірибе жасау.

Тапсырмалар:

• LEGO Duplo немесе WeDo жиынтықтарын пайдаланып, балаларға өз роботтарын құрастыруды ұсыну. Мысалы, «Менің роботом қалай жүреді?» немесе «Роботты жүгіруші етіп жасайық» сияқты тапсырмалар.

• Қарапайым механизмдерді қолдану: доңғалақ, тісті беріліс, иінтірек арқылы қозғалысты қамтамасыз ететін құрылғы құрастыру.

• Конструктордан ғимарат, жол немесе қала моделін жасау. Балалар өз қалауынша кедергілер мен жол белгілерін орналастырады.

• Топтық тапсырмалар: «Роботты қалада серуендеуге дайындау», «Робот тапсырманы орындауы керек» сияқты сюжеттік жобалар.

Дамытушы әсері:

• Қарапайым инженерлік принциптерді түсіну

• Жаңа идеяларды ойлап табу

• Командалық жұмыс арқылы шығармашылықты жетілдіру

2. Алгоритмдік шығармашылық тапсырмалар

Мақсаты: Балалардың логикалық ойлау қабілетін және алгоритм құру дағдыларын дамыту, шығармашылық шешімдер қабылдауға үйрету.

Тапсырмалар:

• Балаларға роботқа бірнеше әрекет қосуды ұсыну: «Алға жүр, кедергіден айналып өт, сенсор арқылы тоқта».

• Проблемалық ситуацияларды шешу: «Робот кедергіден өте алмай қалды, не істеу керек?»

• Өз сценарийін ойлап, роботты жаңа жолмен басқару: мысалы, «Робот өз қалауынша бағытты таңдайды» немесе «Робот бір тапсырманы орындау үшін бірнеше қадам жасайды».

• Балалар алгоритмнің қадамдарын сурет немесе схемамен көрсетеді, кейін оны роботқа енгізеді.

Дамытушы әсері:

• Себеп-салдарлық байланысты түсіну

• Алгоритмдік ойлауды дамыту

• Шығармашылық шешім қабылдау

3. Сюжеттік рөлдік шығармашылық тапсырмалар

Мақсаты: Балалардың қиялын және рөлдік ойын арқылы шығармашылық қабілетін дамыту.

Тапсырмалар:

• «Робот қалада серуендеп жүр» немесе «Робот тапсырманы орындайды» сюжетіне сәйкес ойын ұйымдастыру.

• Әр балаға рөл беру: роботты басқарушы, кедергі орнатушы, бақылаушы, жоспарлаушы.

• Топтық шығармашылық тапсырмалар: балалар өз қалауларынша роботқа жол салу, кедергілер орналастыру және мақсатқа жету жолын ойластыру.

• Ойынға әртүрлі оқиғалар енгізу: роботты «апаттан шығару», «жұмыс орнын құру», «тесттен өткізу» сияқты қиял элементтері.

Дамытушы әсері:

• Қарым-қатынас және топтық жұмыс дағдылары

• Қиял мен шығармашылықты дамыту

• Проблемаларды шешу қабілеті

4. Тәжірибелік шығармашылық тапсырмалар

Мақсаты: Балалардың эксперимент жасау, бақылау және шешім қабылдау қабілеттерін дамыту.

Тапсырмалар:

• Қарапайым механизмдермен тәжірибе жасау: доңғалақ арқылы қозғалыс, тісті беріліс арқылы жылдамдықты өзгерту.

• Сенсорлы роботтарды пайдаланып, әртүрлі реакцияларды бақылау: жарық, қозғалыс, дыбыс.

• «Менің роботом қалай жұмыс істейді?» тәжірибелік жобасын жасау: балалар өз роботтарының әрекеттерін өзгертеді және нәтижелерін талдайды.

• Балалар өз тәжірибесін суретке түсіріп немесе схема арқылы көрсетеді, нәтижелерін топпен талқылайды.

Дамытушы әсері:

• Көзбен бақылау және нәтижелерді салыстыру

• Себеп-салдарлық байланысты түсіну

• Логикалық ойлау және тәжірибеден сабақ алу

5. Көркемдік шығармашылық тапсырмалар

Мақсаты: Балалардың шығармашылық қабілетін кеңейту, қиялын визуалды түрде көрсету.

Тапсырмалар:

• Роботтар мен механизмдердің суретін салу немесе түрлі материалдардан макет жасау.

• Роботқа арналған жаңа дизайн ойлау: түстерді таңдау, пішіндер мен өлшемдерді өзгерту.

• Көркем шығармашылықпен топтық жұмыс: балалар өз роботтарын сахналауға немесе көрме үшін дайындайды.

Дамытушы әсері:

• Қиял мен көркемдік ойлау

• Ұсақ моториканы дамыту

• Шығармашылыққа қызығушылық

Балалардың шығармашылық қабілетін дамытуға арналған тапсырмалар робототехника сабақтарының негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Конструкторлық, алгоритмдік, рөлдік, тәжірибелік және көркемдік тапсырмалар балалардың логикалық ойлау, қиял, тәжірибе жасау және командалық жұмыс қабілеттерін дамытады. Бұл тапсырмалар сабақтарды ойын түрінде қызықты етіп қана қоймай, балалардың STEM бағытында кешенді дамуына мүмкіндік береді. Шығармашылық тапсырмалар қысқа, визуалды және ойын элементтерін қамтуы қажет, өйткені жас балалардың назар аудару уақыты шектеулі және олар тәжірибе мен ойын арқылы жақсы үйренеді.

4 бөлім.Балалардың білім мен дағдылаын бағалау.

4.1 Бағалау критерийлері

Робототехника сабақтарында балалардың оқу жетістігін бағалау – олардың танымдық, шығармашылық және әлеуметтік дамуын қадағалаудың маңызды бөлігі. Бағалау критерийлері нақты, көрнекі және жас ерекшелігіне сай болуы тиіс.

Бағалау критерийлері мыналарды қамтуы керек:

1. Құрастыру және жобалау қабілеті: Балалар тапсырма бойынша робот немесе құрылымды өз бетінше құрастыра алғанын, бөлшектерді дұрыс және қауіпсіз біріктіргенін бағалау.

2. Алгоритмдік және логикалық ойлау: Балалар роботқа қадамдық нұсқаулар жасай алғанын, әрекеттерді дұрыс жоспарлағанын, себеп-салдарлық байланысты түсінгенін тексеру.

3. Шығармашылық қабілет: Балалардың өз идеяларын қолдануы, жаңа модельдер, қозғалыс жолдарын ойлап табуы, кедергілерді шығармашылықпен шешуі бағаланады.

4. Командалық жұмыс: Балалардың топтық жұмысқа белсенді қатысуы, өзара көмек көрсетуі және пікірталаста өз ойын білдіру қабілеті қарастырылады.

5. Қауіпсіздік және тәртіп: Сабақ барысында балалардың құралдарды қауіпсіз қолдануы, ережелерді сақтауына назар аударылады.

Бағалау критерийлері әр сабаққа сәйкес бейімделеді. Әр критерий бойынша «жақсы», «қанағаттанарлық» және «жеткілікті» деген көрсеткіштер белгіленіп, педагогтар әр баланың дамуын жүйелі түрде тіркеп отырады. Бұл балаларға өз жетістіктерін көруге және жетілдіру жолдарын түсінуге мүмкіндік береді.

4.2 Бақылау және мониторинг жүргізу

Балалардың робототехника сабақтарындағы дамуын бақылау мен мониторинг жүргізу олардың оқу үрдісін тиімді ұйымдастыруға көмектеседі. Бұл процес педагогқа әр бала үшін жеке даму жоспарын жасауға мүмкіндік береді.

Бақылау әдістері:

• Көрнекі бақылау: Сабақ барысында педагог балалардың әрекеттерін, алгоритм құру қабілетін, топтағы қатысуын бақылайды.

• Тәжірибелік тапсырмаларды бағалау: Роботты құрастыру, механизмдерді сынау, кедергіден өту әрекеттерін бақылау.

• Сұрақ-жауап: Балалардың не түсінгенін тексеру, тапсырма барысында не ойлағанын сұрау.

• Журнал жүргізу: Әр баланың жетістіктері мен қиындықтарын тіркеп отыру.

Мониторинг:

• Сабақ соңында педагог әр баланың жетістігін бағалап, сабақ мақсатына жету деңгейін анықтайды.

• Мониторинг нәтижелері бойынша педагог қосымша тапсырмалар беру, топтағы немесе жеке жұмысқа көбірек көңіл бөлу сияқты түзетулер енгізе алады.

• Тұрақты мониторинг балалардың қызығушылығы мен белсенділігін арттырып, оқу процесін икемді етеді.

Мониторинг пен бақылау нәтижелері ата-аналарға ұсынылуы мүмкін, бұл үйде қосымша қолдау жасауға мүмкіндік береді.

4.3 Баланың жетістігін мадақтау және қолдау тәсілдері

Балалардың робототехника сабақтарындағы жетістіктерін мадақтау олардың өзін-өзі бағалауы мен мотивациясын арттыруға септігін тигізеді. Мадақтау тәсілдері оң, ынталандырушы және жас ерекшелігіне сай болуы тиіс.

Мадақтау тәсілдері:

1. Вербалды мадақтау: «Сен роботты өте жақсы басқардың», «Идеяң керемет» сияқты сөздер балалардың сенімін арттырады.

2. Көрнекі мадақтау: Жетістіктерді суретке түсіру, постерде көрсету, сертификаттар мен диплом беру.

3. Сымбатты мақтау: Балаларды топтық жобалар бойынша ерекше атап өту.

4. Қолдау көрсететін кері байланыс: Қателіктері үшін сын айту емес, оны түзету жолдарын көрсету: «Робот бұрылмады, енді бірге қалай түзетеміз?»

5. Жеке қолдау: Кей балаларға қосымша тапсырмалар беру немесе жеке жұмыс арқылы жетілдіру мүмкіндігі.

Мадақтау сабаққа қызығушылықты арттырады, балаларды белсенді қатысуға ынталандырады және шығармашылық қабілеттерін көрсетуге мүмкіндік береді.

4.4 Ата-анамен бірлескен жұмыс

Ата-анамен бірлескен жұмыс мектепке дейінгі балалардың робототехника сабақтарында табысты дамуы үшін маңызды. Ол баланың оқу процесіне қосымша қолдау береді, мотивацияны арттырады және сабақтағы тәжірибені үйде жалғастыруға мүмкіндік жасайды.

Бірлескен жұмыс тәсілдері:

1. Ата-аналарды ақпараттандыру: Сабақ мақсаттары, қолданылатын құралдар және сабақ барысы туралы мәлімет беру.

2. Үй тапсырмаларын бақылау: Ата-аналар баланы үйде шағын тәжірибелер жасауға, роботты басқаруды қайталауға ынталандырады.

3. Жетістіктерді бөлісу: Педагогтар балалардың жетістіктері туралы ата-аналарға хабарлайды, суреттер, бейне немесе презентациялар арқылы көрсетеді.

4. Қосымша іс-шаралар: «Робот шоу», «Креативті жобалар көрмесі» сияқты іс-шараларға ата-аналарды шақырып, балалардың жұмысын көрсету.

5. Қолдау көрсету: Ата-аналар баланың қызығушылығын арттыру үшін ойыншықтар мен құрылымдық материалдарды үйде пайдалануға көмектеседі.

Ата-анамен тиімді қарым-қатынас балалардың сабаққа белсенді қатысуын арттырады, олардың өзін-өзі бағалауын қолдайды және шығармашылық қабілеттерін дамытады.

Қорытынды

Робототехниканы мектепке дейінгі білім беру жүйесіне ойын арқылы енгізу қазіргі педагогикада маңызды және өзекті бағыттардың бірі болып табылады. Ойын арқылы оқыту – бұл балалардың танымдық, шығармашылық және әлеуметтік дамуын қолдайтын тиімді әдіс. Мектепке дейінгі балалардың жас ерекшеліктері мен психологиялық ерекшеліктерін ескере отырып, робототехника сабақтарын ұйымдастыру олардың қызығушылығы мен оқу мотивациясын арттырады. Ойын арқылы оқыту баланың логикалық ойлау қабілетін, кеңістіктік қабылдауын, қимыл-қозғалыс үйлесімін, сондай-ақ шығармашылық және командалық жұмыс дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді.Робототехниканы ойын арқылы оқытудың тиімділігі бірнеше аспектіні қамтиды. Біріншіден, балалар практикалық әрекет арқылы жаңа білімді қабылдайды. Мысалы, LEGO WeDo немесе Duplo жиынтықтарын пайдалану барысында балалар роботтың қозғалысын басқаруды үйренеді, механизмдердің қалай жұмыс істейтінін байқап, өз әрекеттерін түзетуге дағдыланады. Бұл танымдық белсенділікті арттырады және сабаққа деген қызығушылықты күшейтеді. Екіншіден, ойын элементтері балалардың эмоционалды жағдайын қолдайды. Көңілді және интерактивті тапсырмалар балалардың сабаққа зейінін жинауға, шаршауды азайтуға және белсенділікті сақтауға көмектеседі. Үшіншіден, ойын арқылы оқыту балаларға қателіктен сабақ алуға мүмкіндік береді. Мысалы, робот кедергіден өтпей қалса, балалар себебін анықтап, шешімін ойлап табады. Бұл процесс логикалық ойлау мен проблемаларды шешу дағдыларын қалыптастырады.Баланың логикалық ойлауын және шығармашылығын дамытудағы робототехниканың маңызы айрықша. Робототехника сабақтарында балалар алгоритмдік ойлауды үйренеді: роботқа қадамдық нұсқаулар жасау, әрекеттерді жоспарлау және нәтиже шығару арқылы себеп-салдарлық байланыстарды түсінеді. Бұл олардың логикалық ойлау қабілетін жетілдіреді. Сонымен қатар, шығармашылық тапсырмалар балалардың қиялын дамытуға бағытталған. Мысалы, «Роботқа жол сал», «Ақылды машина» және «Қозғалатын робот» сияқты ойын-сабақтар балаларға өз шешімін ойлап табуға, жаңа модельдер жасауға және эксперимент жүргізуге мүмкіндік береді. Конструкторлық тапсырмалар, тісті механизмдермен тәжірибе жасау, рөлдік ойындар арқылы балалар өз идеяларын іске асырады, өз қателіктерін түзетеді және шығармашылық қабілетін жетілдіреді.Робототехника сабақтары балалардың әлеуметтік дағдыларын дамытады. Топтық және жұптық тапсырмалар балаларды бірлесіп жұмыс жасауға, өз ойларын ортаға салуға, басқаларды тыңдауға және бір-біріне көмек көрсетуге үйретеді. Бұл олардың коммуникативтік қабілетін және топ ішінде өз орнын табу дағдыларын дамытуға септігін тигізеді. Сонымен қатар, әртүрлі жас ерекшелігіне сәйкес тапсырмалар балалардың жеке даму деңгейіне бейімделеді, бұл олардың өз мүмкіндіктерін көрсетуге және жетілдіруге мүмкіндік береді.Педагог үшін робототехника сабақтарын ұйымдастыру бірнеше әдістемелік ұсыныстарды талап етеді. Біріншіден, сабақ жоспарында әр тапсырманың мақсаты, қажетті құрал-жабдықтар, жас ерекшелігіне сәйкес кезеңдері және ойын элементтері нақты көрсетілуі тиіс. Сабақтарды қарапайымнан күрделіге қарай ұйымдастыру – балалардың логикалық ойлауын және тәжірибелік дағдыларын кезең-кезеңімен дамытуға мүмкіндік береді. Екіншіден, сабақ барысында педагог балалардың әрекеттерін жүйелі бақылап, бағалау критерийлері бойынша мониторинг жүргізуі керек. Бұл әр баланың оқу жетістігін анықтауға және жеке қолдау көрсетуге мүмкіндік береді. Үшіншіден, педагог балалардың жетістіктерін мадақтау және қолдау тәсілдерін қолдануы тиіс. Вербалды және көрнекі мадақтау, сертификаттар немесе суреттер арқылы жетістікті көрсету балалардың өзін-өзі бағалауына оң әсерін тигізеді.Сонымен қатар, педагог ата-анамен бірлескен жұмыс жүргізуге назар аударуы керек. Ата-аналарды сабақ мақсаттары мен бағдарламалары туралы ақпараттандыру, үйде шағын тәжірибелер жасауға қолдау көрсету, жетістіктерін көрсету – баланың сабаққа қызығушылығын арттырады және оқу үрдісін тиімді етеді. Ата-аналар мен педагогтардың бірлескен жұмысы балалардың шығармашылық қабілеттерін, логикалық ойлауын және әлеуметтік дағдыларын дамытуға ықпал етеді.Робототехника сабақтарының құралдарын тиімді пайдалану де маңызды. LEGO Duplo, LEGO WeDo, робо-ойыншықтар және қарапайым механизмдер арқылы балалар практикалық тәжірибе алады, қимыл-қозғалыс және алгоритмдік ойлау дағдыларын жетілдіреді. Сабақтарда ойын элементтерін қосу балалардың қызығушылығын арттырып, оқу үрдісін есте қаларлықтай қызықты етеді.Қорыта келе, робототехниканы ойын арқылы оқыту мектепке дейінгі балалардың кешенді дамуына тиімді әсер етеді. Бұл әдіс балалардың логикалық ойлау қабілетін, шығармашылығын, қимыл-қозғалыс үйлесімін, әлеуметтік дағдыларын дамытады. Педагогқа арналған әдістемелік ұсыныстар – сабақтарды жоспарлау, бағалау критерийлері, мониторинг жүргізу, мадақтау және ата-анамен бірлескен жұмыс – сабақтың тиімділігін арттырады. Мұндай сабақтар балалар үшін қызықты, қауіпсіз және пайдалы болып, оларды ғылым мен технологияға қызықтырады, STEM бағытында алғашқы қадамдарды жасауға мүмкіндік береді.Робототехника сабақтарын ойын элементтерімен ұйымдастыру балалардың танымдық белсенділігін, шығармашылық қабілеттерін және логикалық ойлау дағдыларын дамытудың тиімді тәсілі болып табылады. Балалар тәжірибе жасап, қателерін түзетіп, өз шешімін тауып, топпен ынтымақтаса отырып, оқу процесіне белсенді қатысады. Осылайша, мектепке дейінгі білім беру жүйесінде робототехника сабақтарының ойын арқылы өткізілуі – заманауи педагогикалық тәжірибеде маңызды және тиімді әдістеме болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1.Манкеш, А.Е., Ауезова, А.А., Аманжолова, Ә.Н., Шахизад, М.Б. – Мектеп жасына дейінгі балаларға STEM технологиясы негізінде білім берудің тиімділігі. Бұл мақалада мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында STEM тәсілін енгізудің әдіс‑тәсілдері, логикалық ойлау мен шығармашылық қабілетті дамыту тәжірибесі зерттеледі

2.Қалмаганбетова А.Б. – Мектепке дейінгі ұйымдарда робототехнологияны енгізу жолдары (монография/жинақ). Бұл материал балабақшадағы робототехника енгізудің ұйымдастырушылық және педагогикалық аспектілерін талдап, балалардың танымдық қызығушылығын арттыру жолдарын ұсынады.

3.СТЕМ‑білім беру модульдері және «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты» – педагогтарға арналған семинарлық материалдар, STEM‑технологияларды мектепке дейінгі білімге енгізудің тиімділігі мен әдістемесі туралы баяндайды.

4.«STEAM‑білім берудің инновациялық тәсілдері: бағдарламалаудан робототехникаға дейін» – облыстық семинардың қорытындылары. Бұл құжатта педагогтар STEM және робототехника әдістерін сабақта қолдану тәжірибесі мен оқыту үрдісіндегі интеграциясы талқыланады.

5.Preschools educators have learnt innovative education techniques – Қазақстандағы балабақша тәрбиешілеріне арналған тренинг пен семинарлар нәтижелеріне арналған мақала, онда STEAM‑технологиялар мен робототехника оқытуда үйрену әдістері атап өтілген.