Тәрбие сағаты

«Ұмыт болған ұлттық тағамдар»

Күні

Сынып жетекші:

Сынып:

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Балалар кітапханасы» жобасы аясында: Абайдың «Толық адам» ілімі

дөңгелек үстел, пікір алмасу

Сабақтың мақсаты:

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Мұғалім әрекеті

Оқушы әрекеті

Ресурстар

Сабақтың техникалық құрал-жабдықтары

Ұйымдастыру кезеңі (7 мин)

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал

Жүрегімнің түбіне терең бойла, Мен бір жұмбақ адаммын, оны да ойла. Соқтықпалы, соқпақсыз жерде өстім, Мыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма! Абай болашақ ұрпаққа сөзін осылай арнады. Бұл – өткеннің құлазыған ғасырларынан өзіне бейтаныс, басқа, бірақ жарқын болашаққа сенімді жол салған данышпан ақынның айтқан сөзі еді.

Оқушылар мұғаліммен амандасады,түгенделеді.

Оқушылар

дың пікірі тыңдалады

Компьютер

Сабақ басы (13 мин)

Өзі өлсе де сөзі өлмеген ұлы Абай­дың ұлағаты ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, ғасырдан-ғасырға ұласып, туған халқымен бірге жасай бермек. Оның біз білетін 200-ге жуық өлеңі, 3 поэмасы, 45 қара сөзі бар. Бірақ қанша уақыт өтсе де өміршеңдігін жоғалтпайтын осы мұраларды оқып, ұғыну, ақынның парасат-пайымына, білім биігіне жету – күрделі үрдіс. Осындай сәтте Елбасымыздың: «Абай біздің ұлттық ұранымыз болуы керек, Абайды тану арқылы біз Қазақстанды әлемге танытамыз. Менің балаларым мен ертеңгі ұрпағымызға Абайдан артық, Абайдан киелі ұғым болмауға тиіс», деген сөзі ойы­ма оралады да тұрады. Міне, бұл – ұлттың бүгінгі барына бойлауы үшін өре мен қабілет қажет болса, халқының асылы мен жасығын ажыратуға, бағзысы мен болашағын салмақтауға саналы ұрпақ керек екендігінің айқын дәлелі. Осыдан келіп біз Абайды ескі мен жаңаны жалғастырушы деп те айтамыз. Ал өткен ғасыр таңсәрісінде Алаш ардақтылары не деген? Әлихан Бөкейхан – «ол өз отанының сом алтыны», Ахмет Байтұрсынұлы жазғанындай, «қазақтың бас ақыны», Міржақып Дулатов құрметтегендей «қараңғы заманда шырақ жаққан» шамшырақ. Ер Түрік атынан сөйлеген Мағжан Жұмабаев «Әлемнің құлағынан әні кетпес кемеңгер», деп аса жоғары бағалайды. Жыр жұлдызы Сұлтанмахмұттың «Ақындықтың қуаты есіңді алар, Абайды оқы, таңырқа, басыңды шайқа!» дегенінде ұлы ойшылға деген өлшеусіз махаббаты жатыр. Қазақта Абай – біреу, Абай – шың. Абай – дария, Абай – кәусар бұлақ. Абай болмысы бөлек, тот баспас алтын десек те жарасады. Себебі, Абай мұрасының берер тәлім-тәрбиесі, тағылымы телегей-теңіз.

Қарасөздің хас шебері Абай өзінің отыз сегізінші сөзінде былай дейді:

«Күллі адам баласын қор қылатын үш нәрсе бар, сонан қашпақ керек. Әуелі –

надандық, екіншісі – еріншектік, үшіншісі - залымдық». Бұл қарасөзінде

адамның бойындағы рухани құндылықты төмендететін қасиеттерден алыс

болу үшін ғылым-білім үйренуге талпыныс жасауға жол көрсетіп, насихат

айтады. Адамды қор қылатын үш нәрсеге керісінше рухани жағынан

кемелдендіретін толық адам ұғымын адами құндылықтың ең жоғарғы

сатысына қойып: «Үш-ақ нәрсе адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл,

жылы жүрек» деп, толық адам мәнін ашатын адамгершілік қасиеттерді

саралайды. Адам бойындағы адамгершілік қасиеттің жоғарғы шыңындағы

осы үш қасиетті біріктіріп, оны өрісі кең әлеуметтік күшке жетелейтін ғылым

деген тұжырымға келеді. Адам баласына керекті үш нәрсе ыстық қайрат,

нұрлы ақыл, жылы жүрек екенін тереңнен зерделеп, толық адамға тән

қасиетті айрықша сипаттайды. Мұндағы, «ыстық қайрат» - үнемі ізденісте

болып, алға ұмтылу, «нұрлы ақыл» - ізгілікті іс жасауда жан-жағына сәуле

беріп, Алла берген ақылды жақсылыққа жұмсау, ал «жылы жүрек» - иманды

болу жолында адамдарға құрметпен қарау, мейірім сыйлау, адамдардың мұң-

мұқтажын, көңіл-күйін түсіне білу. Абай іздеген толық адам осы

қасиеттерден туындайтын, тұла бойы тұнған ар, ұят, пенделіктен қол үзген

рахымды, еңбекқор, қанағатшыл имандылық жолындағы азамат болып

табылады. Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұстасаң ғана толық боласың деген

тұжырымы, ақынның толық адам хақындағы негізгі ұстанымының түйіні.

суреттер

Ортасы (20 мин)

Абай айтқан «Үш-ақ нәрсе адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек». Міне, осы қасиетті бойына сіңірген адамның келешегі зор, болашағы айқын. Адам баласының мәдениетін, парасатын тұлғалайтын да осы қасиеттер деп ұғынамын. Бұл да бүгінгі жастарымызға керек-ақ. «Адамның мінезі өзгермейді деген адамның тілін кесер едім», дейді хакім Абай. Расында, бойындағы кертарт­па­лықтан арылып, көркем мінез қалыптастыру адамның тікелей өзіне байланысты екенін ескерткендей. Енді бір сөзінде: «Ата-анадан туғанда бала есті болып тумайды», дейді. Демек, адамзаттың жинаған бай тарихи тәжірибесін өмір сүру арқылы қалыптастырып, бойына сіңіретінін ескертіп соған сілтейді. Ал «Ары бар, ұяты бар үлкенге сен, Өзі зордың болады ығы да зор» деуі көргені көп, түйгені мәнді, үлкендерден тәлім алып, үлкендерді сыйлап, олардың айтқандарын ақыл тұтса, одан жастардың жамандық көрмейтінін де шегелеп жеткізіп, кімнен үлгі алу керек екенін айтқызбай-ақ ұғындырып тұрғандай. «Адам бол – мал тап!», «Еңбек етсең ерінбей, Тояды қарның тіленбей» деуі нәпақаңды тек адал еңбектен тауып, сол жолда ерінбеу керектігіне меңзеп, еңбек қана адамдық қасиетті қалыптастырудың құралы деп тұрғандай.

Соңы

Абай мұрасымен толығып, бірін бірі кіріктіре берсін деп тілейік. Абайдың тәні қара жердің қойнауында болғанымен, рухы қазақтың сайын даласында, ұлан-байтақ аспанында мәңгі жасайтыны анық. Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні: қазақ халқы көк нөсер ақындарынан, дарабоз жазушылары мен данышпандарынан, тектілерінен кенде болмаса да, Абай біреу екені ақиқат. Абай – әлі де жұмбақ әлем, биік шың. Абайдың мәңгі өлмейтін туындылары қазақ елін тербей түссі

Жасыратыны жоқ, қазіргі жастарымыздың екі құлағы тығындаулы, көздері компьютермен тұмшалаулы, ойларының арнасы «айфон», «смартфон», «айпадтармен» бітеулі. Осындай қоғам дертіне шалдыққан жастардың санасын сауықтыру, ойын жарықтандыру, қиялын өрістету, ақылын асылдандыру үшін Абай шығармаларын оқуға, Абай туындыларын зерделеуге, Абайдан шыққан ақылға бұра аламыз ба? Міне, бұл – үлкен маңызды мәселе. Ұрпағымыз білімді, халқымыз парасатты, мәдениетті болу үшін жастар тәрбиесімен айналысып жүрген мамандар осы жағын терең ойластырса... Рас, Абай – суалмайтын, тартылмайтын дария.

Рефлексия жасайды.

Сабақтан кейін қандай әсер алғанын, не сезінгенін, не ұнағанын айтып, алған әсерімен бөліседі

презентация