Түркістан облысы Қазығұрт ауданы

Қ.Сатпаев атындағы мектеп-лицейінің психологы

Жақыпбек Салтанат Нұржанқызы

Тақырыбы: Балалардағы мазасыздық деңгейін төмендетудің психологиялық әдістері

Кіріспе

Қазіргі қоғамда балалар арасындағы мазасыздық деңгейінің артуы – өзекті психологиялық мәселелердің бірі. Ақпараттық жүктеменің көбеюі, әлеуметтік талаптардың күшеюі, отбасы ішіндегі өзгерістер мен білім беру жүйесіндегі жаңашылдықтар баланың эмоционалдық тұрақтылығына әсер етуде. Мазасыздық – баланың ішкі уайымы, қауіптену сезімі, сенімсіздік күйі ретінде көрінеді. Егер ол дер кезінде түзетілмесе, баланың оқу үлгеріміне, қарым-қатынасына және тұлғалық дамуына кері ықпал етуі мүмкін.

Мазасыздық табиғатын зерттеуде Зигмунд Фрейд, Чарльз Спилбергер, Карл Роджерс сынды ғалымдардың еңбектері маңызды орын алады. Олардың теориялары мазасыздықтың ішкі және сыртқы факторлар әсерінен туындайтынын және тұлғаның өзін-өзі қабылдауымен тығыз байланысты екенін дәлелдейді.

Мазасыздықтың пайда болу себептері

Балалардағы мазасыздықтың негізгі себептері:

• Отбасындағы тұрақсыз психологиялық ахуал;

• Ата-ананың шамадан тыс талап қоюы;

• Құрдастарымен қарым-қатынастағы қиындықтар;

• Оқу жүктемесінің көптігі;

• Баланың жеке психологиялық ерекшеліктері.

Мазасыз бала көбіне өзіне сенімсіз, жаңа ортаға бейімделуде қиналады, қателесуден қорқады. Мұндай жағдайда психологтың дер кезінде араласуы аса маңызды.

Мазасыздықты анықтау жолдары

Психологиялық диагностика мазасыздық деңгейін анықтауда маңызды құрал болып табылады. Бақылау, әңгімелесу, сауалнама, проективті әдістер арқылы баланың ішкі күйін бағалауға болады. Әсіресе мектеп жасындағы балалар үшін Спилбергердің мазасыздық шкаласы кеңінен қолданылады. Диагностика нәтижесі түзету жұмысының бағытын айқындайды.

Мазасыздықты төмендетудің психологиялық әдістері

1. Психологиялық кеңес беру

Жеке және топтық кеңес беру барысында балаға өз сезімін ашық айтуға мүмкіндік беріледі. Қолдаушы орта баланың ішкі қысымын азайтады. Гуманистік бағыттағы әдістер (К. Роджерс ұсынған эмпатиялық тыңдау) баланың өзін қабылдауына ықпал етеді.

2. Арт-терапия элементтері

Сурет салу, ертегі құрастыру, мүсіндеу сияқты шығармашылық әрекеттер баланың эмоциясын қауіпсіз түрде сыртқа шығаруға көмектеседі. Арт-терапия баланың вербалды емес түрде мазасыздығын білдіруіне мүмкіндік береді.

3. Релаксациялық жаттығулар

Тыныс алу жаттығулары, бұлшық етті босаңсыту әдістері, визуализация тәсілдері жүйке жүйесін тыныштандырады. Мысалы, «терең тыныс алу», «бұлтқа міну» сияқты жаттығулар балаларға жеңіл әрі тиімді.

4. Ойын терапиясы

Ойын – бала өмірінің табиғи бөлігі. Рөлдік ойындар арқылы бала өз қорқынышын бейнелейді және оны жеңудің жолын табады. Бұл әдіс мектепке дейінгі жаста өте нәтижелі.

5. Ата-анамен жұмыс

Психолог ата-аналарға психологиялық ағарту жұмыстарын жүргізіп, қолдаушы қарым-қатынас орнатудың маңызын түсіндіруі тиіс. Үйдегі жылы атмосфера – мазасыздықты азайтудың басты шарты.

Қорытынды

Балалардағы мазасыздық – уақытылы анықталып, жүйелі психологиялық жұмыс жүргізілген жағдайда түзетуге болатын құбылыс. Психологтың кәсіби құзыреттілігі, диагностикалық дәлдігі және ата-анамен серіктестігі бұл процестің тиімділігін арттырады.

Мазасыздықты төмендету – тек симптомды жою емес, баланың тұлғалық дамуына жағдай жасау. Қауіпсіз орта, эмоционалдық қолдау және сенімді қарым-қатынас баланың ішкі тұрақтылығын қалыптастырады. Сондықтан білім беру ұйымдарында мазасыздықтың алдын алу мен түзету жұмыстары жүйелі, кешенді түрде ұйымдастырылуы қажет.