Бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын байыту жолдары

Кіріспе

Бастауыш сынып – баланың тілдік қоры қалыптасатын ең маңызды кезеңдердің бірі. Оқушының сөздік қоры неғұрлым бай болса, оның ойлау қабілеті, сөйлеу мәдениеті және сауатты жазу дағдысы соғұрлым жақсы дамиды. Сондықтан бастауыш сынып мұғалімінің басты міндеттерінің бірі – оқушылардың сөздік қорын жүйелі түрде байыту.

Негізгі бөлім

Сөздік қорды байытудың маңызы

Сөздік қоры мол бала:

* өз ойын еркін жеткізе алады;

* мәтінді дұрыс түсінеді;

* сауатты сөйлеп, жаза біледі;

* қоршаған ортамен жақсы қарым-қатынас жасайды.

Сондықтан әр сабақта оқушының жаңа сөздерді меңгеруіне ерекше көңіл бөлінуі қажет.

Сөздік қорды байыту жолдары

1. Көркем әдебиеттерді оқу

Балалардың жас ерекшелігіне сай ертегілер, өлеңдер, әңгімелер оқыту арқылы олардың жаңа сөздерді меңгеруіне мүмкіндік жасауға болады. Мәтінді оқу барысында:

* түсініксіз сөздерді түсіндіру;

* сол сөздермен сөйлем құрату;

* мазмұнын айтқызу тиімді нәтиже береді.

2. Ойын әдістерін қолдану

Ойын – бастауыш сынып оқушылары үшін ең қызықты әдіс. Сабақта:

* «Сөз тап»,

* «Кім жылдам?»,

* «Артық сөзді тап»,

* «Сурет бойынша әңгіме құра»

сияқты ойындар оқушылардың белсенділігін арттырады және сөздік қорын дамытады.

3. Суретпен жұмыс

Сурет арқылы оқушы жаңа сөздерді жеңіл қабылдайды. Мұғалім сурет көрсетіп:

* заттың атын айтқызады;

* оның белгілерін сипаттатады;

* шағын әңгіме құратқызады.

Бұл әдіс оқушының тіл байлығын арттырып, сөйлеу дағдысын қалыптастырады.

4. Жаңылтпаш, мақал-мәтел, жұмбақтарды пайдалану

Халық ауыз әдебиеті оқушылардың тілін дамытудың тиімді құралы болып табылады. Жаңылтпаштар дыбыстарды дұрыс айтуға үйретсе, мақал-мәтелдер сөз мағынасын терең түсінуге көмектеседі.

5. Күнделікті сөйлесу дағдысын қалыптастыру

Сабақ барысында оқушыларды қазақша сөйлеуге жиі тарту қажет. Қарапайым сұрақтарға жауап беру, өз ойын айту, диалог құру арқылы олардың сөздік қоры біртіндеп молаяды.

Қорытынды

Бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын байыту – ұзақ әрі жүйелі жұмысты қажет ететін үдеріс. Түрлі әдіс-тәсілдерді тиімді қолдану арқылы оқушылардың тіл байлығын арттырып, сауатты әрі еркін сөйлеуіне жағдай жасауға болады. Тілі дамыған оқушы – білімді әрі жан-жақты тұлға болып қалыптасады.