Кіріспе.

Тақырыптың өзектілігі:

Қазіргі таңда бастауыш сынып оқушыларының оқу мотивациясын арттыру, пәнге қызығушылығын ояту – білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі. Математика сабағында баланың тек есеп шығару дағдысын емес, ойлау, елестету, байланыстыра сөйлеу және логикалық тұжырым жасау қабілетін дамыту маңызды. Соның ішінде оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, ертегі элементтерін қолдану және storytelling (оқиға арқылы оқыту) әдісін қолдану арқылы оқушылардың пәнге деген қызығушылықтарын арттыру жұмыстың өзектілігі болып табылады.

Зерттеу нысаны: Бастауыш сыныптағы оқу-тәрбие процесі.

Зерттеу пәні: Бастауыш сынып пәндерін оқыту барысында ертегі элементтері мен storytelling (оқиға арқылы оқыту) әдісін қолдану арқылы оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру жолдары.

Мақсаты:

Бастауыш сыныптағы математика пәнін оқытуда ертегі элементтері мен storytelling әдісін қолдану арқылы оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру.

Міндеттері:

1. Storytelling әдісінің бастауыш білім беру жүйесіндегі мүмкіндіктерін зерделеу;

2. Сабақтарда ертегі элементтерін қолдану жолдарын анықтау;

3. Оқушылардың қызығушылығын арттыратын оқиға желісіндегі тапсырмалар жүйесін құрастыру;

4. Сабақта storytelling әдісін тиімді пайдалану арқылы оқушылардың логикалық ойлауын, өз ойын еркін жеткізу қабілетін дамыту;

5. Әдістің оқу нәтижесіне әсерін тәжірибе арқылы бақылау және талдау.

Зерттеудің практикалық маңызы

Зерттеу нәтижелері бастауыш сынып мұғалімдерінің іс-тәжірибесіне тікелей енгізуге болады. Storytelling әдісін және ертегі элементтерін сабақтарда жүйелі пайдалану оқушылардың пәнге қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың логикалық ойлау, байланыстырып сөйлеу және шығармашылық қабілеттерін дамытады. Сонымен қатар бұл тәжірибе мұғалімге сабақ құрылымын түрлендіріп, оқыту процесін тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Зерттеу нәтижелерін бастауыш сыныптың барлық пәндерінде (математика, сауат ашу, дүниетану, әдебиеттік оқу және т.б.) қолдануға, сондай-ақ әдістемелік құрал немесе тәжірибелік нұсқаулық ретінде пайдалануға болады.

Жаңашылдығы:

• Сабақта цифрлық құралдарды (интерактивті презентациялар, анимациялық ертегілер, AI-викториналар) storytelling элементтерімен ұштастыра қолдану арқылы білім берудің жаңа форматы қалыптасады.

Күтілетін нәтиже:

• Оқушылар сабақтарға қызығушылықпен қатысады;

• Тапсырмаларды орындау барысында қиял, ойлау, сөйлеу мәдениеті дамиды;

• Мұғалім сабақтарын шығармашылық тұрғыда ұйымдастырудың жаңа тәсілдерін меңгереді;

• Ертегі элементтері мен Storytelling әдісін қолданудың тиімділігі тәжірибе жүзінде дәлелденеді және басқа пәндерге де бейімделіп қолдануға мүмкіндік туады.

І. Storytelling (оқиға арқылы оқыту) әдісінің мен ертегі элементтерінің теориялық негізі

Қазіргі заманда білім беру жүйесінің басты бағыты – оқушылардың жеке тұлғалық қабілеттерін дамыту, өз ойын еркін жеткізе алатын, өмірлік жағдайларда білімін қолдана білетін тұлға қалыптастыру. Осы мақсатқа жетудің тиімді жолдарының бірі – storytelling (оқиға арқылы оқыту) әдісі болып табылады [1].

Storytelling әдісі – білімді оқиға түрінде ұсыну арқылы оқушылардың эмоциялық, логикалық және шығармашылық қабілеттерін қатар дамытуға бағытталған инновациялық тәсіл. Бұл әдіс оқушыны тек тыңдаушыдан белсенді қатысушыға айналдырады: бала оқиғаның кейіпкері ретінде әрекет етеді, мәселені шешуге, ой түюге және қорытынды жасауға талпынады [2].

Педагогикалық тұрғыдан storytelling әдісі құндылыққа бағытталған оқыту, эмоциялық интеллектіні дамыту және ойлау әрекетін белсендіру қағидаларына сүйенеді. Америкалық зерттеуші Джером Брунер (J. Bruner) оқытуды оқиғалық формада ұйымдастырудың тиімділігін дәлелдеп, адамның ақпаратты есте сақтау қабілеті оқиға түрінде ұсынылғанда 70%-ға дейін артады деген қорытынды жасаған [3]. Демек, storytelling қолдану білімнің беріктігін арттырып, оқушының танымдық белсенділігін күшейтеді.

Педагогика ғылымында storytelling әдісі төмендегідей қағидаларға негізделеді:

1. Мағыналық байланыс қағидасы – оқушылар жаңа ақпаратты өз тәжірибесімен және эмоциялық қабылдауымен байланыстырады;

2. Көрнекілік пен елестету қағидасы – оқиға барысында визуалды және бейнелі ақпарат басты рөл атқарады;

3. Қатысу қағидасы – оқушы оқиғаның кейіпкері ретінде әрекет етіп, оқу үдерісінің белсенді мүшесіне айналады;

4. Эмоциялық әсер ету қағидасы – оқиға баланың сезіміне әсер етіп, танымдық қызығушылығын арттырады [4].

Storytelling әдісі дәстүрлі оқытудан ерекшеленіп, білім алушының тек зейінін емес, қиялын, елестетуін, логикалық және сыни ойлауын қатар дамытады. Әңгімелеу арқылы бала білім мазмұнын түсініп қана қоймай, оны өзінің өмірлік тәжірибесімен ұштастырады. Бұл тәсіл Л.С.Выготскийдің (L. Vygotsky) «оқыту – дамудың алғышарты» қағидасымен де сәйкес келеді, себебі оқушы оқиғалар тізбегін талдау арқылы өз ойлау әрекетін жетілдіреді [5].

Storytelling әдісі әсіресе бастауыш мектепте ерекше нәтиже береді, себебі бұл жастағы балалардың ойлау ерекшелігі – бейнелі және эмоционалды қабылдау. Ертегі, хикая, қызықты оқиғалар негізінде құрылған сабақтар баланың табиғи қызығушылығын сақтап, білімге деген оң көзқарасын қалыптастырады. В.А. Сухомлинскийдің пікірінше, баланың ақыл-ой дамуы оның эмоциялық әсер алуымен тығыз байланысты; ал storytelling әдісі дәл осы эмоционалды-танымдық байланысты жүзеге асырады [6].

Педагогикалық тұрғыда storytelling әдісі мұғалімге:

• оқу материалының мағынасын өмірмен байланыстыра жеткізуге;

• оқушылардың шығармашылық және креативті ойлауын дамытуға;

• ынтымақтастық пен серіктестік атмосферасын құруға;

• сабақ процесін шығармашылық сценарий түрінде ұйымдастыруға мүмкіндік береді [7].

Осылайша, storytelling әдісі — оқушының эмоциялық интеллектісін,

елестету қабілетін және пәнге деген қызығушылығын дамыту арқылы оқытудың нәтижелілігін арттыратын инновациялық педагогикалық технология болып табылады. Бұл әдіс тек ақпарат берудің құралы емес, сонымен қатар оқушыны өз тәжірибесін зерттеуге және өз ойын әңгімелеу арқылы жеткізуге үйрететін тұлғалық-бағытталған тәсіл ретінде маңызды рөл атқарады.

Ертегі элементтерінің бастауыш сынып оқушыларының танымдық дамуына әсері туралы Ж.А.Қараев өзінің «Деңгейлеп оқыту технологиясы және оқушылардың танымдық белсенділігі» еңбегінде: «бастауыш мектеп жасындағы балалардың ойлау, қиял және тілдік қабілеттері әлі де қалыптасу үстінде болады, сондықтан оқыту үдерісінде эмоциялық және бейнелі тәсілдерді қолдану — танымдық дамудың негізгі тетігі болып саналады. Бұл тұрғыда ертегі элементтерін енгізу оқушылардың пәнге қызығушылығын арттырумен қатар, қиял мен логикалық ойлауды дамытады» деп бағалайды [1].

Ертегі — баланың психикасы мен ойлау жүйесіне әсер ететін ерекше көркем құрал. Педагог-ғалым В.А.Сухомлинский ертегіні «баланың рухани әлемінің айнасы» деп атап, оны оқытуда жүйелі қолдану баланың адамгершілік сезімі мен ойлау белсенділігін дамытатынын көрсеткен [6]. Ертегі арқылы бала жақсылық пен жамандықты айыруды, шешім қабылдауды, ой түю мен салыстыруды үйренеді.

Психологиялық тұрғыдан ертегі элементтерін қолдану — танымдық процестерді белсендірудің тиімді жолы. Балалар оқиға кейіпкерлерімен эмоциялық байланыс орнатып, соның нәтижесінде зейін, есте сақтау және қиял сияқты психикалық функциялары дамиды [8]. Мысалы, математикалық тапсырмаларды ертегі сюжетімен беру баланың тек есеп шығару қабілетін емес, сонымен бірге ойлау логикасын, елестетуін және сөйлеуін жетілдіреді.

Ертегі элементтері бастауыш сынып оқушыларының бейнелі ойлауын қалыптастырады. Оқушылар оқиға мазмұнын қабылдау кезінде ұғымдарды бейнелермен байланыстырады, бұл олардың абстрактілі түсінікті нақтылауға мүмкіндік береді. Осындай тәсілмен берілген оқу материалы балалардың есте сақтау деңгейін арттырады және танымдық белсенділігін күшейтеді [9].

Мысалы, математика сабағында «Сандар орманы» немесе «Есептер елі» сияқты сюжеттік тапсырмалар арқылы оқушылар сандардың мәнін оқиға арқылы ұғынады. Бұл тәсіл storytelling әдісімен үндесіп, оқушыны пассивті тыңдаушыдан оқиғаның қатысушысына айналдырады. Мұндай сабақтарда оқушылар:

• оқиғадағы мәселені шешу жолдарын іздейді;

• кейіпкерлердің іс-әрекетін талдайды;

• өз шешімін дәлелдейді және қорытынды жасайды.

Сонымен қатар, ертегі элементтерін қолдану оқушылардың коммуникативтік қабілеттерін де дамытады. Олар өз ойын еркін жеткізуге, диалог пен пікірталасқа қатысуға үйренеді. Бұл – пәнаралық байланысты жүзеге асырудың тиімді құралы, себебі ертегі мазмұны тілдік, көркемдік және логикалық қабілеттерді бір арнада біріктіреді [9].

Ертегі элементтерін оқу процесінде пайдалану – оқушының танымдық дамуын табиғи жолмен жүзеге асыратын, оның қиялын, логикасын, тілін және шығармашылығын үйлесімді дамытатын педагогикалық әдіс. Бұл тәсіл бастауыш буында пәнге деген қызығушылықты арттырумен қатар, оқушының тұлғалық өсуіне мүмкіндік береді.

Қазіргі білім беру кеңістігінде storytelling әдісі оқыту мазмұнын тұлғалық және тәжірибелік бағытта түрлендірудің тиімді құралы ретінде танылып отыр. Бұл әдіс әр пәннің мазмұнына сәйкес кіріктірілгенде, оқушының құндылықтық, танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамытады.

Storytelling әдісі пәндік білімді оқиға түрінде ұсыну арқылы оқушылардың ойлау, қиялдау және проблеманы шешу қабілеттерін белсендіреді. Мұғалім оқу мазмұнын ертегі, қызықты оқиға немесе кейіпкер арқылы баяндап, оқушыны сол жағдайға еніп, мәселені шешуші ретінде әрекет етуге жетелейді. Осылайша, пәндік білім мен тұлғалық тәжірибе арасында мағыналық көпір орнайды [4].

Америкалық педагог Дж. Брунер оқытудың негізгі қағидасы – “оқушы білімді өз тәжірибесі арқылы құрастырады” деп көрсеткен. Storytelling әдісін қолдану осы қағиданы іске асырады, себебі оқушы оқиғаның мазмұнын талдау, болжам жасау және қорытынды шығару арқылы белсенді танымдық әрекетке қатысады [3].

Storytelling әдісін математика пәнінде қолдану. Математика сабағында storytelling әдісі көбінесе “есептерді оқиғаға айналдыру” арқылы жүзеге асады. Мұнда есептің сандары мен шарттары ертегі немесе қызықты өмірлік жағдаяттармен байланыстырылып беріледі.Мысалы, «Сандар орманы», «Есептер елі», «Геометрия патшалығы» сияқты сюжеттер балаларға есеп мазмұнын түсінуге және амалдың мәнін ұғынуға көмектеседі.

Бұл тәсіл арқылы оқушылар:

• есептің шартын талдауға және шешім жолын логикалық ойлауға дағдыланады;

• сандарды бейнелі елестету арқылы қателікті азайтады;

• пәнге деген қызығушылығы мен эмоциялық қатысын арттырады [10].

Storytelling әдісін сауат ашу және тіл дамыту сабақтарында қолдану.

Әліппе сабақтарында storytelling әріп пен дыбысты таныстыруды қызықты оқиға арқылы түсіндіруге мүмкіндік береді. Мысалы, “Дыбыстар қалашығы”, “Әріптер мерекесі”, “Сөз бен сөйлем патшалығы” сияқты сюжеттік сабақтар балалардың есте сақтау және байланыстырып сөйлеу дағдыларын дамытады.

Мұғалімнің әңгімелеуі мен балалардың оқиғаға қатысуы нәтижесінде:

• жаңа әріптерді бейнелі түрде есте сақтайды;

• сөйлем мен мәтін құрастыру дағдылары қалыптасады;

• тілдік бірліктердің қызметін түсінеді [11].

Storytelling әдісін дүниетану пәнінде қолдану.

Дүниетану сабақтарында storytelling табиғат құбылыстарын антропоморфизм тәсілімен, яғни адам қасиетін дарыту арқылы түсіндіруге мүмкіндік береді.Мысалы, “Күн мен Жаңбырдың достығы”, “Жел мен Бұлттың айтысы”, “Жапырақтың күзгі саяхаты” сияқты ертегілік сюжеттер арқылы оқушылар экологиялық ұғымдарды эмоциялық тұрғыдан қабылдайды.

Бұл тәсілдің нәтижесінде оқушылар:

• табиғи заңдылықтарды сезімдік тұрғыда қабылдайды;

• себеп-салдар байланысын анықтауға үйренеді;

• табиғатты қорғауға деген құндылықтық қатынас қалыптастырады [8].

Storytelling әдісін әдебиеттік оқу пәнінде қолдану

Әдебиеттік оқу storytelling әдісін қолдануға ең қолайлы пәндердің бірі. Мұнда оқушылар өздері оқыған шығарманы оқиға түрінде қайта әңгімелейді, жаңа сюжет ойлап табады немесе кейіпкер атынан баяндау жүргізеді.
Мысалы, оқушылар Абайдың қара сөздерін, Ы. Алтынсариннің әңгімелерін немесе халық ертегілерін storytelling құрылымында талдай отырып, шығармашылық және сыни ойлауды дамытады.

Storytelling әдісі арқылы:

• оқушылар мәтін мазмұнын терең түсінеді;

• автор идеясын өз сөзімен жеткізе алады;

• әдеби талдау дағдылары мен сөздік қоры артады [12].

Storytelling әдісін пән мазмұнына кіріктіру — оқушының тек білім алу процесіне емес, шығармашылық және тұлғалық дамуына ықпал ететін тәсіл. Оқиға арқылы оқыту әдісі әр пәннің мазмұнын баланың өмірлік тәжірибесімен байланыстырады, оқуға деген ішкі уәжді күшейтеді және оқу процесін мағыналы, әсерлі және эмоционалды тартымды етеді [13].

Қазіргі бастауыш білім берудің басты міндеттерінің бірі – оқушылардың оқуға деген ішкі уәжін (мотивациясын) қалыптастыру және оны тұрақты дамыту. Психология мен педагогика ғылымдары дәлелдегендей, бастауыш сынып жасындағы балалардың танымдық белсенділігі эмоциялық әсер мен қызығушылыққа тікелей байланысты [1]. Сондықтан сабақ процесінде ертегілік сюжет пен бейнелі ойлауға сүйену — баланың табиғи қызығушылығын оятудың ең тиімді жолдарының бірі болып табылады.

Ертегі сюжетін қолдану – оқушының ойлау әрекетін жандандырып, білімді бейнелі түрде қабылдауға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл арқылы бала тек ақпаратты жаттап алмайды, оны оқиға арқылы елестетіп, ішкі сезіммен қабылдайды. Педагогикалық тұрғыдан бұл құбылыс эмоциялық-танымдық ықпалдастық деп аталады [4].

Белгілі психолог Л.С. Выготскийдің пікірінше, баланың шығармашылық дамуы оның қиял мен бейнелі ойлауының дәрежесіне тікелей байланысты [8]. Ал ертегілік сюжет осы ойлаудың табиғи қозғаушы күші ретінде қызмет атқарады. Ертегілердің кейіпкерлері, оқиға желісі, символдық бейнелері арқылы оқушы ой түюге, талдауға және өз пікірін білдіруге үйренеді. Бұл процесте баланың когнитивтік (танымдық), эмоционалдық және ерік-жігер сапалары біртұтас дамиды.

Ертегілік сюжет оқу мотивациясын күшейтудің келесі тетіктерін жүзеге асырады:

1. Эмоциялық әсер тетігі. Кейіпкерлер мен оқиғалар баланың сезіміне әсер етіп, сабаққа қызығушылық туғызады.

2. Бейнелі қабылдау тетігі. Математикалық, тілдік немесе табиғи құбылыстарды бала нақты бейне арқылы елестетеді.

3. Ойындық әрекет тетігі. Ертегілік сюжет ойынмен ұштасқанда оқушы белсенді субъектке айналады.

4. Шығармашылық қатысу тетігі. Балалар оқиғаға өз ойымен араласып, кейіпкерлердің шешімін болжайды, яғни сабақ барысында авторлық позицияға өтеді [14].

Бастауыш сыныптағы бейнелі ойлау – білім мен эмоцияның бірлігін қамтамасыз ететін негізгі психологиялық ерекшелік. Ертегі мен storytelling элементтері бұл процесті жандандырады. Мысалы, математика сабағында “Сандар орманы” немесе “Есеп елі” сияқты оқиғалар балаларды есеп шығару әрекетіне қызықтырады, ал дүниетану сабағында “Жел мен Бұлттың айтысы”, “Күн мен Жаңбырдың достығы” сияқты сюжеттер экологиялық ұғымдарды жеңіл қабылдауға көмектеседі.

Дж. Брунердің (J. Bruner) зерттеулерінде бейнелі ойлауға негізделген storytelling әдісі оқушының ішкі мотивациясын қалыптастыратын басты құрал ретінде қарастырылады. Ол «оқыту оқиға түрінде ұсынылғанда, білім өмірлік мағынаға ие болады» деп тұжырымдайды [3].

Сондай-ақ, қазақстандық педагог Г.К. Сатыбалдиева ертегілік және бейнелі оқытудың баланың рефлексиялық ойлауын, шығармашылық елестетуін және тілдік белсенділігін арттыратынын атап көрсетеді [6]. Мұндай сабақтарда оқушы өзін ертегі әлемінің бір бөлігі ретінде сезініп, білімді эмоциямен қабылдайды, ал бұл — тұрақты оқу мотивациясын қалыптастырудың негізгі шарты.

Қорыта айтқанда, Storytelling әдісін, ертегілік сюжет пен бейнелі ойлау оқу процесінде білім мен эмоцияның өзара байланысын қамтамасыз етіп, баланың танымдық қызығушылығын, шығармашылық қабілетін және дербес ойлауын дамытады. Мұндай тәсілдер оқу әрекетін ойынға, ал білімді — қуаныш пен шабыт көзіне айналдырады.

ІІ. Сабақ барысында storytelling және ертегі элементтерін қолдану тәжірибесінен

2.1. Сабақ барысында storytelling және ертегі элементтерін қолдану үлгілері

Тәжірибелік сабақтар storytelling әдісінің тиімділігін анықтау мақсатында бастауыш сыныптың негізгі төрт пәнінде – математика, сауат ашу, дүниетану және әдебиеттік оқу сабақтарында ұйымдастырылды. Сабақтар ертегі мен оқиға элементтеріне негізделіп, оқушылардың оқу әрекетін қызықты әрі мағыналы етуге бағытталды.

Математика сабағы: “Ертегі кейіпкерлері есеп шығарады”

Тақырыбы: 1000 көлеміндегі сандар. Қосу және азайту.

Storytelling желісі: “Сандар орманына саяхат”

Сабақ құрылымы:

1. Кіріспе. Оқушылар Кәрі еменмен (цифрлық бейнелеу арқылы) танысады. Ол орман есігін ашу үшін балаларға үш сұрақ қояды (алдыңғы білімді еске түсіру).

2. Негізгі бөлім. Әр аялдамада есептер сюжеттік түрде беріледі:

   • “Құстар әлемі” аялдамасында – мәтіндік есеп (қосу және азайту амалы);

   • “Сандар өзені” аялдамасында – сан сәулесін сызу;

   • “Сандар шатқалы” аялдамасында – өрнек есептеу және салыстыру.

3. Қорытынды. Кәрі емен оқушыларды “Сандар патшалығына” өткізеді.

Практикалық тапсырмалар:

• Есепті мәтін түрінде шешу (мысалы: «Қарлығаш 245 ұя салды, ал торғай одан 138-ге артық...»);

• Есеп шешімін сурет, схема немесе сан сәулесімен бейнелеу;

• Сандық тізбек құрастыру (жасырын заңдылықпен).

Сабақ кезінде storytelling тәсілі оқушылардың есеп мазмұнын түсінуін жеңілдетіп, логикалық ойлау мен талдау дағдысын күшейтті.
Олар есепті механикалық емес, мағыналық байланыс арқылы шешті.Нәтижесінде 90% оқушы мәтіндік есепті өз бетінше талдап, шешім жолын түсіндіре алды;Сабақ соңында 82% оқушы математика пәніне оң көзқарас білдірді (ауызша сауалнама нәтижесі).

Әліппе сабағы: “Ертегі арқылы дыбыс пен әріп таныту”

Тақырыбы: “Қ” және “Ғ” дыбыстары мен әріптері.

Storytelling желісі: “Дыбыстар қалашығындағы достық”

Сабақ құрылымы:

1. Кіріспе. Мұғалім оқушыларды “Дыбыстар қалашығына” шақырады. Қалада әр дыбыс өз үйінде тұрады, ал “Қ” мен “Ғ” көршілер болып, кейде шатасып кетеді.

2. Негізгі бөлім.

   • “Қ” әрпінің үйіне кіргенде: қоңырау, құм, қаз, кітап сөздерімен танысу;

   • “Ғ” әрпінің үйінде: ғарыш, ғалым, ғажайып, қағаз сөздерін оқу және дыбыстық талдау;

   • “Дыбыстар достастығы” ойыны – сөз ішінен дыбысты табу.

3. Қорытынды. Балалар екі әріптің достығы туралы шағын әңгіме құрастырады.

Практикалық жұмыс:

• Дыбыстық талдау кестесін толтыру;

• “Достық туралы әңгіме” шағын мәтін жазу;

• “Дыбыстар қалашығы” суретін салу.

Storytelling тәсілі оқушылардың фонематикалық естуін, есте сақтау және салыстыру қабілетін арттырды. Әріптерді эмоционалды қабылдауы оқушылардың сөздік қорын кеңейтуге және жазу дағдысын қалыптастыруға әсер етті.Нәтижесінде 95% оқушы жаңа дыбысты дұрыс айта алды;88% оқушы өз әңгімесін құрастырып, 2–3 сөйлеммен еркін жеткізді;Сабақтың қызықтылығы жөнінде 100% оң пікір білдірілді.

Дүниетану сабағы: “Табиғат ертегісі”

Тақырыбы: Табиғат құбылыстары (күн, жаңбыр, жел, бұлт).

Storytelling желісі: “Күн мен Желдің айтысы”

Сабақ құрылымы:

1. Кіріспе. Мұғалім табиғат бейнесі мен дыбыстары бар бейне көрсетеді.
   Жел мен Күн арасындағы диалог естіледі: “Кім жылырақ?”

2. Негізгі бөлім.

   • Табиғат құбылыстарының қасиеттерін талдау;

   • “Екі кейіпкер – екі мінез” ойыны (Күн – жылы, мейірімді; Жел – көңілді, шулы);

   • “Жаңбыр саяхаты” тәжірибелік тапсырма (су айналымының бейнесін көрсету).

3. Қорытынды. Балалар табиғат құбылыстары туралы өз “мини-ертегісін” айтады.

Практикалық тапсырмалар:

• Табиғат элементтерінің қасиеттерін сипаттау;

• Табиғи құбылыстар арасындағы себеп-салдар байланысын түсіндіру;

• Табиғатты қорғау туралы қорытынды шығару.

Storytelling оқушыларға табиғи процестерді эмоциялық және бейнелі түрде қабылдауға мүмкіндік берді. Олар ғылыми түсініктерді сезіммен ұштастырды.Нәтижесінде 87% оқушы табиғат құбылыстарының өзара байланысын дұрыс түсіндірді;92% оқушы табиғатты қорғау жөнінде ой айтты;Сабақ соңында оқушылардың қызығушылық деңгейі 30%-ға артты (бақылау кестесі бойынша).

Әдебиеттік оқу: “Ертегіден ой түйемін”

Тақырыбы: “Алтын сақа” ертегісі.

Storytelling желісі: “Сақаның иесі кім?”

Сабақ құрылымы:

1. Кіріспе. Мұғалім ертегіден қысқаша үзінді оқып, “Сақаны кім қайтаруы тиіс?” деген сұрақ қояды.

2. Негізгі бөлім.

   • Ертегінің сюжеттік желісін талдау;

   • Кейіпкерлер әрекетін бағалау (жақсылық пен жамандық арақатынасы);

   • Оқиға желісін оқушылар өз қиялымен жалғастырады.

3. Қорытынды. Әр топ өз нұсқасын сахналайды.

Практикалық тапсырмалар:

• Кейіпкер мінезін сипаттау;

• Оқиғаны басқа финалмен аяқтау;

• Ертегі желісі бойынша сурет салу немесе комикс құрастыру.

Storytelling әдісі оқушылардың эмоциялық ойлауын, моральдық бағалау қабілетін және шығармашылық тілін дамытуға әсер етті. Балалар кейіпкерлерге еніп, өз көзқарасын дәлелдей алды.Нәтижесінде 85% оқушы ертегінің идеясын түсініп, ой түйе алды;90% оқушы өз ойын ауызша немесе жазбаша жеткізе алды;Шығармашылық тапсырмалар орындауда оқушылардың белсенділігі артты.

Жалпы педагогикалық тәжірибенің қорытатын болсам:

• Storytelling әдісі сабақ мазмұнын өмірмен байланыстыруға мүмкіндік берді;

• Ертегілік сюжеттер оқушылардың эмоциялық қабылдауын күшейтті;

• Барлық пәндер бойынша оқушылардың белсенді қатысу көрсеткіші орта есеппен 30%-ға артты;

• Сабақ беру стилім дәстүрлі баяндаудан шығармашылық сценарийлік форматқа өзгерді.

2.2. Интерактивті құралдарды пайдалану (анимациялық ертегілер, мультимедиялық сторителлинг, Kahoot, AI-викториналар)

Қазіргі білім беру процесі — цифрлық және эмоционалды оқытудың синтезін талап ететін заманауи орта. Storytelling әдісін тиімді іске асыру үшін интерактивті құралдарды пайдалану оқушылардың сабаққа қатысу белсенділігін арттырып, білімді визуалды және эмоциялық деңгейде қабылдауға мүмкіндік береді.

Бұл тәжірибелік бөлімде storytelling әдісі цифрлық технологиялармен кіріктіріліп, оқыту мазмұны мультимедиялық форматта ұсынылды. Мұндай сабақтарда оқушының рөлі тыңдаушыдан белсенді қатысушыға ауысты.

Оқу мазмұнын визуалды және эмоциялық тұрғыда түсінікті ету және кейіпкерлер мен оқиғалар арқылы пәнге қызығушылықты арттырумақсатында анимациялық ертегілер қолданылды.

Математика және дүниетану сабақтарында мұғалім Bing Image Creator және Pixverse.ai құралдары арқылы жасалған анимациялық ертегілерді пайдаланды.

Мысалы, “Кәрі еменнің Сандар орманындағы саяхаты” бейнежолында балалар сандар әлемімен танысып, әр тапсырманы орындай отырып, оқиғаның дамуына әсер етті.

Артықшылығы:

• Баланың эмоциялық қабылдауын күшейтеді;

• Қиын ұғымды бейнелі түрде түсіндіреді;

• Сабақ құрылымын ойындық форматқа ауыстырады.

Нәтижесі:

Оқушылардың назар аудару уақыты орта есеппен 12 минуттан 20 минутқа дейін артты. 80%-дан астам оқушы мультимедиялық көріністі есте сақтап, есептің мазмұнын нақты еске түсіре алды.

Storytelling әдісін сандық медиамен біріктіріп, интерактивті әңгімелеу формасын құру мақсатында Мультимедиялық storytelling қолданылды.

Canva, Powtoon, және CapCut бағдарламаларын пайдаланып, “Сандар орманы” тақырыбындағы storytelling сюжетін бейне және комикс форматында әзірленді.Әр кезеңде оқушыларға бейнеден үзінді көрсетілді, оқиға желісін болжау немесе жалғастыру тапсырылды, кейіпкердің іс-әрекетіне баға беру сұралды. Мысалы, дүниетану сабағында “Күн мен Желдің айтысы” тақырыбындағы бейнематериал арқылы табиғат құбылыстарын адам қасиетімен салыстыру тапсырмасы берілді. Оқушылар бейнені тоқтатып, диалогты өздері жалғастырды.Нәтижесінде оқушылардың сөйлеу белсенділігі мен тілдік қорында айтарлықтай өсім байқалды.Бақылау картасы бойынша 72%-дан 94%-ға дейін оқушы сабақта өз ойын еркін жеткізе алды.

Сабақ соңында оқу нәтижесін жылдам бағалау және рефлексияны

қызықты форматта өткізумақсатында Kahoot платформасы тиімділігін көрсетті. Мысалы, Математика және сауат ашу сабақтарында Kahoot платформасында әзірленген тест және ойын форматындағы сұрақтар қолданылды. Атап айтқанда, “Сандар орманының кілтін тап!” атты Kahoot ойынында:әр дұрыс жауапқа орман қақпасы біртіндеп ашылып отырды;әр қате жауапта Кәрі емен оқушыға “жұмбақ кеңес” берді.Нәтижесінде сабақтың соңғы кезеңіндегі белсенділік 95%-ға жетті; оқушылар өз жауаптарын тез талдап, командалық ынтымақтастық нығайды; уақытпен жұмыс істеу дағдылары қалыптасты.

Жасанды интеллект негізінде оқушылардың оқу жетістіктерін автоматты түрде бағалау және қызықты интерактив ұйымдастыруда AI-викториналар тиімді. Мысалы, ChatGPT және Google AI Tools негізінде пән бойынша викториналар жасалды.Атап айтсақ, “Кәрі еменнің жұмбақ сұрақтары” атты викторинада:Әр дұрыс жауап бергенде AI кейіпкердің (Кәрі еменнің) дауысы арқылы мадақтау естіледі;Қате жауапта Кәрі емен кеңес беріп, сілтеме немесе түсіндіру береді. Нәтижесінде AI-викторина кезінде оқушылардың зейін мен жылдам реакция деңгейі артты.Диагностикалық кесте бойынша:“дұрыс жауап жылдамдығы” 25%-ға,“тапсырманы түсіну уақыты” 30%-ға қысқарған.

Интерактивті құралдарды storytelling әдісімен біріктіру – дәстүрлі оқытуды диалогтік және эмоциялық форматқа көшіреді. Анимация, мультимедиялық комикстер және AI-викториналар арқылы оқушылар:

• оқу мазмұнын бейнелі түрде қабылдайды;

• қиын тақырыптарды визуалды және сезімдік деңгейде меңгереді;

• сабақта өз ойын еркін білдіруге және пікір айтуға дағдыланады.

ҚОРЫТЫНДЫ

Зерттеу жұмысының барысында storytelling (оқиға арқылы оқыту) әдісін және ертегі элементтерін бастауыш білім беру процесіне кіріктірудің тиімділігі тәжірибе жүзінде дәлелденді.

Жүргізілген тәжірибелік сабақтар мен бақылаулар storytelling әдісінің оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруда, пәнге деген қызығушылығын күшейтуде және логикалық ойлауын дамытуда жоғары нәтиже беретінін көрсетті.

Storytelling әдісін қолданудың нәтижелері

Тәжірибе барысында storytelling әдісінің дәстүрлі сабақтарға қарағанда келесі артықшылықтары байқалды:

1. Пәнге деген тұрақты қызығушылық қалыптасты.
   Оқушылар оқу материалын қызықты оқиға түрінде қабылдағандықтан, сабақ процесіне эмоционалды және ерікті түрде қатысты.
   Сауалнама мен бақылау нәтижесі бойынша оқушылардың сабаққа белсенді қатысу деңгейі 68%-дан 93%-ға дейін өсті.

2. Логикалық және аналитикалық ойлау қабілеті артты.
   Оқиға желісіндегі проблемаларды шешу, кейіпкердің іс-әрекетін бағалау, кедергілерден шығу тапсырмалары оқушылардың талдау, салыстыру және қорытынды жасау дағдыларын дамытты.Диагностикалық тест нәтижесінде логикалық тапсырмаларды орындау көрсеткіші 30%-ға жақсарды.

3. Эмоциялық интеллект пен қарым-қатынас мәдениеті дамыды.
   Ертегі сюжеті мен кейіпкерлер арасындағы диалогтар оқушылардың өз сезімін білдіруге, пікірін дәлелдеуге және бір-бірінің пікірін құрметтеуге үйретті. Бұл оқушылардың тұлғалық және коммуникативтік дамуына оң әсер етті.

4. Оқу мазмұны өмірмен байланыстырылды.

Storytelling әдісі пәндік білімді тек теориялық деңгейде емес, өмірлік жағдаяттармен байланысты түсінуге мүмкіндік берді.Мысалы, математика сабағында есептерді “Сандар орманы” сюжетіндегі проблемалық тапсырмалар арқылы шығару оқушылардың “неге?” және “қалай?”деген сұрақтарға өз бетінше жауап табуына ықпал етті.

5. Цифрлық storytelling оқу процесін жандандырып, заманауи формат қалыптастырды.

Анимациялық ертегілер, мультимедиялық комикстер және AI-викториналар оқушылардың сабаққа эмоционалды қатысуын арттырды және білімді бекіту процесін жеңілдетті.

Ертегі элементтерін қолданудың тиімді жақтары

Ертегі элементтерін оқу процесіне енгізу — оқушының жас ерекшелігіне сай бейнелі ойлауын дамытуға және білімді эмоциялық тұрғыда қабылдауға мүмкіндік береді.

Педагогикалық және психологиялық талдау нәтижесінде ертегі элементтерін қолданудың келесі тиімді тұстары анықталды:

1. Эмоциялық-танымдық байланыс орнайды.

Ертегі оқушының қиялы мен сезімін қатар дамытады. Балалар кейіпкерлермен бірге уайымдап, қуана отырып, оқу материалын тереңірек меңгереді.

2. Қиын ұғымдар жеңіл қабылданады.

Математикадағы сандар мен амалдар, дүниетанудағы табиғи құбылыстар, тіл

сабақтарындағы грамматикалық құрылымдар бейнелі сюжет арқылы түсінікті болады.

3. Шығармашылық ойлау мен тілдік белсенділік дамиды.

Әдебиеттік оқу және әліппе сабақтарында ертегі құрастыру, кейіпкер

мінезін сипаттау сияқты storytelling тапсырмалары оқушылардың өз ойын жүйелі жеткізу дағдысын қалыптастырды.

4. Моральдық және құндылықтық тәрбие жүзеге асады.

Ертегі әлеміндегі әділдік, мейірім, батылдық сияқты ұғымдар оқушылардың

мінез-құлықтық және адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруға ықпал етті.

Зерттеу нәтижелері storytelling әдісі мен ертегі элементтерін біріктіре қолдану оқу процесінің барлық құрамдас бөліктеріне — когнитивтік, эмоциялық және тұлғалық даму салаларына оң әсер ететінін көрсетті.Бұл тәсіл оқу процесін механикалық есте сақтаудан шығармашылық ізденіске көшіреді, оқушыны белсенді тұлға ретінде қалыптастырады.

Жүргізілген зерттеу storytelling әдісін және ертегі элементтерін бастауыш білім беру жүйесіне енгізудің келесі педагогикалық тиімділіктерін айқындады:

1. Оқушылардың пәнге деген тұрақты ішкі мотивациясы қалыптасты;

2. Логикалық және шығармашылық ойлау дағдылары дамыды;

3. Оқу процесінде ынтымақтастық пен диалогтік қарым-қатынас нығайды;

4. Цифрлық және визуалды storytelling құралдары оқытудың заманауи форматын қалыптастырды;

5. Білім алу әрекеті эмоциялық және тұлғалық мәнге ие болды.

Осылайша, storytelling әдісі мен ертегі элементтерін сабақ құрылымына жүйелі енгізу бастауыш мектеп оқушыларының пәнге деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың ойлау, сөйлеу және шығармашылық қабілеттерін дамытудың тиімді тетігі болып табылды.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Қараев, Ж.А. Деңгейлеп оқыту технологиясы және оқушылардың танымдық белсенділігі. – Алматы: Рауан, 2016.

2. Бақытжанова, А.С. Оқытуда storytelling әдісін қолданудың педагогикалық ерекшеліктері. – Педагогика және психология, №3, 2022.

3. Bruner, J. The Culture of Education. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1996.

4. Miller, S. Storytelling as a Teaching Strategy: The Power of Narrative in the Classroom. – New York: Routledge, 2019.

5. Выготский, Л.С. Мышление и речь. – М.: Педагогика, 1982.

6. Сухомлинский, В.А. Сердце отдаю детям. – М.: Просвещение, 1979.

7. Сатыбалдиева, Г.К. Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық ойлауын дамыту жолдары. – Алматы: Қазақ университеті, 2020.

8. Выготский, Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте. – М.: Педагогика, 1991.

9. Сатыбалдиева, Г.К. Бастауыш сынып оқушыларында сөйлеу дағдыларын дамыту әдістемесі. – Алматы: Қазақ университеті, 2018.

10. Бақытжанова, А.С. Математика сабағында storytelling әдісін қолдану жолдары. – Бастауыш мектеп, №4, 2022.

11. Мұқанова, А. Сауат ашу сабағында ойын және storytelling әдістерінің тиімділігі. – Білім – Образование, №9, 2021.

12. Сатыбалдиева, Г.К. Әдебиеттік оқу сабақтарында шығармашылық storytelling әдісін қолдану. – Педагогикалық шеберлік, №2, 2023.

13. Көпбосынова, А. Storytelling әдісі арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту. – Білім және инновация, №5, 2020.

14. Bettelheim, B. The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy Tales. – New York: Knopf, 1976.

15. Сатыбалдиева, Г.К. Ертегілер арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін дамыту әдістемесі. – Алматы: Қазақ университеті, 2021.

ҚОСЫМША.

Storytelling әдісі мен ертегі элементтерінің оқушыға әсеріне талдау

Storytelling әдісін қолданудың кезеңдік моделі

Бақылау кезеңдері

Тәжірибелік бақылау нәтижелері

«Математика (немесе басқа пән) сабағы саған не үшін ұнайды?»

Тәжірибелік қорытынды және талдау