Әдебиеттік оқу пәнінен 1-4 сыныптарға арналған

Түсініктеме

«Адам тіршілігінде денсаулығына пайдалы құлақ сүйсінерлік сөз естуге талап қылып,тырысуы керек» деген екен Мәшһүр атамыз.Шынында да адам жаны жақсы лебізге,әсем әнге,тәтті күйге ынтық.

«Жақсы сөзге жан семіреді» демекші ата-бабаларымыз ұрпағын тәрбиелеуде,дұрыс жолға салуда «үлгілі сөздер», «бата түрлері» маңызды ой иесі болған. «Батаменен ел көгерер» деген мақалдың өмір сүруі осы ойдың дәлелі деп айтсам,қателеспегенім.

Осы ой арнасында мен де мұғалімдерге көмекші құрал ретінде бата сөздерді,үлгілі сөздерді жинастырып,сабақ өткізуде қолдануға,әр сөздің мағынасына көңіл тоқтатып,ой шақыру мақсатында ұсынып отырмын.Өз құндылығымызды бағалай білсек қана,тіліміздің байлығын мойындата білеміз.

Ақ бата мен ақ тілек

Халқымыз «Батамен ел көгерер, жаңбырмен жер көгерер», «Баталы ер арымас, батасыз ер жарымас». «Жақсы сөз – жарым ырыс» деп текке айтпаған. Адамның адамдығын тілеуіне, пейіліне қарап өлшейтін қазақ баласы айтылған сөзге, тілеген тілекке, берілген батаға ерекше мән берген. Сондықтан той-томалақта, келелі жоралғыларда бір-біріне тілек тілеп, қадірлі қариядан бата алу ықылым заманнан дәстүрімізге  айналып, тұрмыс-тіршілігімізбен біте қайнасып кетті. Қазақ бата арқылы ұрпағын адамгершілікке, имандылыққа, ақылдылық мен парасаттылыққа, шешендікке баулыған. Дуалы ауыз қариядан алған ақ бата адамға рух беріп, жігерлендіріп отырған.  
Алты алаштың ардақтысы болған би-шешендеріміздің  берген баталары ел аузында сақталып халық мұрасына айналып, қазақ фольклорының дербес, шағын жанры ретінде қалыптасты. Ұйқасты, ырғақты болып келетін, тұрақты образдарға негізделетін бата халқымыздың жақсылық пен жамандық, адалдық пен арамдық, обал-сауап тұрғысындағы моральдық-этикалық түсініктерінің айғағы іспетті. Киелі сөзге айналған бата екі түрге бөлінеді: ақ бата, теріс бата. Ақ бата игі ниеттен туғандықтан ел аузында сақталып, жаңғырып дамып отырды да, жақсылыққа ғана құштар халқымыз теріс батаны ұмытуға тырысты.  Сондықтан ақ батаның – нәрестеге бата, асқа бата, ұлға бата, қызға бата, келінге бата, жолаушыға бата, жастарға бата, сүндет той батасы, наурыз батасы, ораза айт батасы,  жарапазан батасы ас қайыру батасы сияқты түрлері көп.  Бата үлгілеріне В.Радлов, Ш.Уәлиханов, А. Васильев, Г. Потанин, сияқты көптеген зерттеушілер назар аударып, жинастырды. 

Дастарханға бата

Дастарханыңа береке берсін,

Үйлеріне мереке берсін,

Астарыңа адалдық берсін,

Бастарыңа амандық берсін,

Дендеріңе саулық берсін,

Үйіп-төгіп тау ғып берсін!

                                       Әумин!

Жастарға берілетін бата

Әуелі құдай есендігін берсін,

Тосылмай сөйлер шешендігін берсін.

Атымтайдың пейілін берсін,

Алғыр жанның зейінін берсін.

Достың адалын берсін,

Ғалымның талабын берсін.

Байдың бақытын берсін,

Білімнің жақұтын берсін.

Ердің көңілін берсін,

Елдің сенмін берсін.

Мұқалмас жігерін берсін,

Құлатпас тірегін берсін.

Ең бастысы адам бол,

Қайда жүрсенде аман бол! 

                                      Әумин

Жолаушыға бата

Жортқанда жолын болсын,

Көкірегінде сенім болсын.

Жолдасын қызыр болсын,

Соқпағын түзу болсын.

Аман барып, сау қайт

                                      Әумин

Мал-жанға берілетін бата

Қозыға толсын көгенің,

Уыз болсын жегенің.

Құтты болсын құрығың,

Тартылмасын құдығың.

Қияқты болсын сұңқарың,

Тұяқты болсын тұлпарың.

Өрісті болсын жайлауың,

Ырысты болсын қыстауың.

Арыстандай болсын айбатың,

Жолбарыстай болсын қайратың.

Гүлге толсын өңірің,

Көңілді өтсін өмірің.

Асқа толсын табағың,

Ашық болсын қабағың.

                                                Әумин

Шәкір Әбеновтың Елбасымызға берген батасы

1991 жылы қараша айында Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Абай, Шәкәрім, Мұхтарларды тудырған киелі топыраққа тағзым етіп, Шыңғыстау өңіріне арнайы келгенде берген Шәкір ақсақалдың батасы: 

Сарыарқа – туған жерім, елім – қазақ 

Қазақ елі ежелден көкседі азат. 

Көп естіп, көпті көріп, аз білсем де,

Мен бір ғасыр куәсі – экспонат. 

Біз көрген зобалаңда, қуғын-сүргін, 

Енді ешкім көрмес үшін  қанды қырғын,

Бар ұлттың тілін тауып, табыстырған, 

Нұрсұлтаным, жұлдызың жанды бүгін. 

Зерек ақыл, зерделі ой, батыл жүрек, 

Жаманат жапсыра алмас жатың тілеп. 

Қарадан хан туған деп қадірлеген, 

Қазағың ғұмырыңды отыр тілеп. 

Абылайым бүгінгі Сен емес пе? 

Қазағым өзге жұртпен тең емес пе?! 

Халқыңа Тәуелсіздік нұрын шаштың, 

Тар асу, тайғанақ жол, кер белесте.

Ақ киізге көтеріп, хан сайласқан, 

Қарт атаң тоқсан бірде мен емес пе?!

Халқың сүйген перзенті екенсің, енді сол халқың айтар бата берейін. Қазақта бата деген екі түрлі болады: бірі — негізгі бата, екіншісі – лебізді бата. Негізгі бата – халықтікі. Халық қастерлеген басшысына адал қызметі үшін батасын өзі береді. Лебізді бата дегеніміз – халықтың тапсырған аманат-тілегі, келешекке үміт-сенімі. Ол, негізінен, үш міндетке саяды:

1. Дүниенің бар игілігін өндіретін жұмысшы, диқан, мал өсіруші қауымның табан ақысын, маңдай терін зая кетірмей, ысырапқа ұшыратпай ұқсатып, халықтың қажетіне, игілігіне жарату;

2. Осыған кедергі жасап, кесел келтіретін суыққол сұғанақтарға, қиянатшыл-зорлықшыл зұлымдарға тыйым салу;

3. Қошеметшіл жағымпазға бой алдырмай, өз ісіңе де, өзгеге де сын көзбен қарап, қате кетсе, өзің түзей білу. Осы үш талап үдесінен көрінген басшы ел сенімін ақтары шүбәсіз, анық. Ендігі менің лебізді батам, тұжырым-түйінім мынау:

Иллаһи әумин!

Халыққа береке, мынау қиын заманда бірлік беріп, ел тізгінін ұстап, еркіндікке жеткізген Нұрсұлтанның атақ-даңқы, абыройы зорайып, тарихтың бетіне басылатын болсын!.. Аллаһу акбар! 

Дастарқанға ақ бата

Бата бердім, бақ тіледім,

Ақ дастарқан басына,

Я, Құдайым, шын тіледім,

Келсін деп менің қасыма!

Көңілің көлдей болып,

Көргенің түстей болып,

Қыдыр қонсын басыңа!

Әумин!

***

Я, Тәңірі, құдірет,

Мал - бастарын аман ет,

Басына бер бақыт,

Асына бер берекет,

Өмір жасын ұзақ ет,

Мехнат, зақметтен аман ет,

Дұшпанының күнін жаман ет,

Ұрпақтарын асыл ет,

Дүниедегі жақсылықты,

Дәл осы үйге нәсіп ет!

Әумин!

***

Ас бергенге бас берсін,

Өмірі ұзақ жас берсін.

Кетпес дәулет, кең пейіл,

Қайырымды дос берсін!

***

Құдай жарылқасын,

Бақ қарасын.

Қыдыр дарысын!

Айдан аман,

Жылдан есен қылып,

Үйдегі, түздегі

Мал – басты Аман қылсын!

***

Шалқар көлдей көп болсын

Қымыз бенен айраның.

Атаның мен атыңнан

Жұртқа түссін қайраның!

Айдағысыз малды бол,

Ағайынның алды бол,

Отыз ұлды орда бол,

Ұман жұрттың басы бол!

***

Дастарқаның бай болсын.

Қазан - ошағың май болсын.

Төрт түлігің сай болсын.

Көңілің толып жай болсын.

Ұлың қонып үяға,

Қызың қонып қияға,

Келінің бибі атанып,

Ұлың болсын би аға.

Бергеннен Алла танбасын,

Көбейе берсін мал басың,

Өсе берсін жан басың,

Арманың көкке самғасын.

Досыңнан көңілің қалмасын,

Жағаңнан дұшпан алмасын,

Жолың болып жортқанда,

Жолыңды Қызыр жалғасын!

Әумин!

***

Бата бердім, бақтіледім,

Ақ дастарқан басына,

Я, құдайым, шын тіледім,

Береке бер деп асыңа.

Көңілің көлдей болып,

Дәулетің тасып толып,

Бақыт қонсын басыңа!

Әумин!

***

Әумин десең маған,

Құдай берсін саған.

Алтыннан болсын жағаң,

Күмістен болсын тағаң.

Оң жағыңнан кетпесін

Күрпілдек қара сабаң.

Жортсаң жолың болсын,

Жолдасың қыдыр болсын.

Тілеуің қабыл,

Мұратың асыл болсын.

Ішкенің қымыз,

Жегенің сырбаз,

Кигеніңтүлкі болсын,

Жүрген жерің ойын - күлкі болсын! Әумин!

***

Дастарқаның кең болсын,

Төрт құбылаң тең болсын.

Мерейің тасып асқақтап,

Маңайыңа ел қонсын.

Ғұмыр жасың ұзын болсын,

Түтінің түзу болсын.

Беделіңді өсірер,

Ұлың мен қызың болсын!

Әумин!

Жас балаға бата

Асан Қайғы бабадай саналы бол,

Ғаріпте әз Жәнібектей паналы бол.

Керейде Дәстем салдай бағалы бол,

Атақты Келден бидей саналы бол.

Ер Дәулендей халқыңның батыры бол,

Махамбеттей жұртыңның ақыны бол.

Дау - жанжал болдырмасқа ат салысқан

Қараменде шешендей мақұлды бол.

Маралдай көпке тисін шарапатың,

Шөңкедей арта берсін салтанатың.

Жетім - жесір жарлыға пана болған,

Жоландай елге тисін шапағатың.

Тобықты Әнет бидей баталы бол,

Кіші жүз Әйтекедей аталы бол.

Бекердей қамқа киген оқалатып,

Еменәлі Жабадай опалы бол.

Балтада Итікедей қарулы бол,

Қанжығалы Жантайдай азулы бол,

Кіші арғын Жәнібектей ер атанып,

Өлеңде, дастанда да жазулы бол.

Қазыбектей халқыңының данасы бол,

Қарабастай жұртыңның баласы бол.

Елің қорғап, дұшпанға соққы берген,

Үш жүздің Бөгенбайдай панасы бол.

Қазақта әз Тәукедей тақты бол,

Керейде Есенейдей бақытты бол.

Топ болсақ қобыз тартып, өлең айтып,

Ән шырқап Салқарадай шабытты бол.

Үш жүздің Абыладай тілегі бол,

Марабайдай ақыны – жүрегі бол,

Төре, биге тізгінін бермей өткен,

Найманда Барлыбайдай салмақты бол.

Сүйіндік Олжабайдай келбетті бол,

Тәттіқара жыраудай зейнетті бол,

Сыбан Шондай елінің сен ұйшысы,

Тәттімбеттей халқыңның күйшісі бол.

Белгібай, Күлекейдей білекті бол,

Беріште Исатайдай жүректі бол.

Халқыңның қамын жеген ертелі - кеш,

Қарауыл Қанай бидей тілекті бол.

Тоқсан бидей көп жаса, жүзге келші,

Зілқарадай мал - басың өсіп - өніп,

Кетпес байлық, таусылмас қаржылы етер,

Түсінде көнек берсін Қыдыр келіп.

Жыраудың Бұқар сынды өрені бол.

Алды - артын ойлап келіп, пішетұғын

Адамның Қарабидей зерегі бол.

Көшебеде Тәбейдей беделді бол,

Сүйіндікте Көшетай өнерлі бол.

Кіші Арғында Жанақтай жауырынды,

Үмбетедей жырға бай, кемелді бол.

Нашандай қан - майданда айбатты бол,

Ер Асхаттай шайқаста қайратты бол.

Қабанбайдай жігіттің берені бол,

Сардардың Ер Тарғындай Ерені бол,

Ер Сары мен Баяндай әулетті бол,

Едіге би бабаңдай сәулетті бол.

Ғаскері ат, түйемен жабдықталған,

Керейде Тұрыпбердідей дәулетті бол.

Орынбайдай еліңнің шешені бол,

Ер Сырымдай халқыңның көсемі бол.

Көшебеде Майлы бидей тым көреген,

Даулы істе сөзге ұста, көшелі бол.

Кіші Арғын Шоқай бидей алымды бол,

Атығай Шал ақындай шалымды бол.

Шектіде Арыстандай биязы бол,

Таузарда Жанкісідей дарынды бол.

Құрсары Әлдибектей шешімді бол,

Ашамайлы Тілешідей кесімді бол.

Құйса толмай, толғанда аспайтұғын,

Жаңбыршы Малдыбайдай есімді бол.

Көрсеткен бұқараға үлгілі жол,

Толыбай сыншыдайын жолбасшы бол.

Жауларға қарсы шығып, бастайтын қол,

Керейде Ақпанбеттей қолбасшы бол.

Ұлы жүз Төлебидей айлалы бол,

Кіші Арғын Бөгенбайдай пайдалы бол.

Қиын - қыстау кезінде қоршау бұзған,

Тарақты Байқозыдай айбарлы бол.

Керейде Тұрлыбектей табанды бол,

Шәукерде Байдалыдай амалды бол.

Қиналғанда ерлерге қайрат берген,

Малайсары батырдай жайдарлы бол.

Төле би бабаңдай зейнетті бол,

Тамада ер Есеттей келбетті бол.

Бикеде манақадай аяулы бол,

Мәуелі бәйтеректей саялы бол.

Тіліне ғазәзілдің ермейтін бол,

Дұшпанға тізгініңді бермейтін бол.

Өнерге өсе келе құштарланып,

Қияға құлашыңды сермейтін бол!

Әумин!

***

Ел үмітін ақтап өс,

Ата салтын сақтап өс.

Тоқа түскен сәттерде,

Бермейтін бол жатқа дес.

Елдің ұлы бол,

Ортаңның гүлі бол.

Мақтан тұтар ағайын,

Жақсылардың бірі бол.

Әумин!

***

Жортқанда балам, жолың болсын,

Кеудеңде өшпес сенім болсын.

Қалтаң ділдаға толсын,

Бір толмасын, жылда толсын.

Сөйлегенде шешен бол,

Топқа түссең көсем бол.

Алып жығар алымды бол,

Шалып шығар шалымды бол.

Қатарыңнан озар, ерен бол,

Жас кезінде терең бол!

Сынай қалса, құлақ сал,

Мақтай қалса – керең бол!

Әумин

Қазақтың бата - тілек, өсиеттері

Қазақтың бата - тілек, өсиеттері
Асың, асың, асықпа,
Бақыт қонсын басыңа!
Таң мезгілі болғанда,
Бөденедей жорғалап,
Қырғауылдай қорғалап,
Қызыр келсін қасыңа!
Денсаулығың зор болсын,
Дастарханың мол болсын!
Қайда барсаң алдыңда,
Жарқыраған жол болсын!
Армандарың алдыңнан
Соған шығып қол берсін!
Дұшпаның саған құл болсын,
Үйің толған ұл болсын!
Әумин!

****
Балаларыңның жасы ұзын болсын,
Жолдасы қызыр болсын,
Өнері тасып - толсын,
Басына бақыт қонсын!
Басты болсын,
Малды болсын,
Өз құрбысының алды болсын!
Тілді болсын,
Жақсы болсын,
Ел мақтайтын жақсы болсын!
Басты болыңдар,
Малды болыңдар.
Өз құрбыларыңның алды болыңдар!
Кейінгілерге аға болыңдар,
Тоңдырмайтын жаға болыңдар,
Қиналғанда пана болыңдар!
Ақ сақалды, сары тісті,
Болашақта дана болыңдар!
Әумин!

****
Балалы - шағалы болыңдар,
Ағалы - жағалы болыңдар.
Немере - шөберелі болыңдар,
Туажат - неменелі болыңдар!
Пейілдерің тарылмасын,
Есіктерің жабылмасын.
Асыр - салып ұл - қызың,
Күндіз - түні дабырласын!
Әумин!

****
Малың семіз болсын,
Төлің егіз болсын,
Бізге бірді сойсаң,
Орнына тоғыз болсын!
Артқаның түйе болсын,
Сауғаның бие болсын,
Дастарқаның берекелі болсын,
Отбасың мерекелі болсын!
Мәртебең асып тұрсын,
Бақ - дәулетің тасып тұрсын,
Біз секілді сыйлы қонақтар,
Күнде үйіңде болып тұрсын!
Әумин!

****
Аумин десең, міне бата,
Дарысын Қыдыр ата!
Қыдыр қияласын,
Періште ұяласын,
Бақ берсін,
Бас берсін,
Өміріңе ұзақ
Жас берсін!
Кетпесін ырыс,
Кең пейіл берсін!
Жарылқағанға жалғас қылсын,
Бейнетін ақ қылсын,
Мұраны асыл қылсын!
Қаба жауған
Қардан сақтасын!
Қаптай шапқан
Жаудан сақтасын!
Ауызы қанды
Бөріден сақтасын!
Қолы қанды
Ұрыдан сақтасын!
Осы үйге жамандық ойлаған адам,
Бұл дүниеде береке таппасын!

**** 
Әумин десең, міне, бата,
Қолдасын Қызыр ата!
Қыдырың қияласын,
Періште ұяласын!
Ел шеті жаусыз болсын,
Ел іші даусыз болсын!
Өрісің көкті болсын,
Қонысың құтты болсын!
Алақаның берекелі болсын,
Жүрген жерің мерекелі болсын!
Артқаның түйе болсын,
Сауғаның бие болсын!
Кергенің көген болсын,
Айтқаның өлең болсын!
Кигенің құлпы болсын,
Мінгенің жылқы болсын!
Ырысың тасып тұрсын,
Абыройын асып тұрсын!
Достарың басып жүрсін,
Дұшпаның сасып жүрсін!
Өркенді болыңдар!
Өмір бақи осындай
Көңілді болыңдар!

* * *
Жортқанда, балам, жолың болсын,
Қалтаң ділдәға толсын!
Бір толмасын, жылда толсын,
Өмір жасың ұзақ болсын!
Қатарыңнан озған ерен бол,
Қыз көзіндей терең бол!
Сынай қалса – құлақ сал,
Мақтай қалса – керең бол!
Әумин!

* * *
Ел - жұртыңның гүлі бол,
Шам - шырағы, нұры бол,
Көп жасай бер, қарағым,
Болашақта ірі бол,
Ірілердің пірі бол!
Батырлардай санды бол,
Сал - серідей сәнді бол,
Бақ - дәулетті, малды бол,
Өз құрбыңның алды бол!
Көзімнің нұры бол,
Көңілімнің жыры бол,
Бақ құшып,
Бал жұтып,
Бабырдай ұлы бол!
Балдай бала бол,
Нардай дара бол,
Таудай талантты,
Фарабидей дана бол!
Майқадай сыйлы бол,
Қорқыттай күйлі бол,
Асандай ақылды,
Бұқардай жырлы бол!
Аллауакбар!
* * *
Өмір берсең, жайлы қып бер,
Дәулет берсең, сайлы қып бер,
Бау берсең миуалы қып бер,
Келін берсең, ибалы қып бер!
Қара ниет батырдан сақта,
Көк долы қатыннан сақта,
Кеудесін керген келіннен сақта,
Кездейсоқ келген өлімнен сақта!

* * *
Ақылың ассын,
Ықыласың тассын,
Балаң үбірлі болсын,
Қызың шүбірлі болсын.
Жақының көп болсын
Дұшпаның жоқ болсын,
Жақсы келсін қасыңа,
Нұр жаусын басыңа.
Көшің көлікті болсын,
Қонысың түлікті болсың, қатулықтан аулақ бол,
Татулыққа жақын бол.
Дәуренің сәнді болсын,
Ғұмырың мәнді болсын,
Таңың азанды болсын,
Үйің қазанды болсын,
Шағырағыңа шат құйылсын,
Дастарқаныңа жұрт жиылсын!
Әумин!

* * *
Уа, отау иесі,
Қолдасын Тәңір киесі.
Инабатың игілікке бастасын,
Пейілің жамандыққа баспасын.
Ошағыңның оты сөнбесін,
Арың мен жаның
Арамдыққа көнбесін.
Босағаң берік болсын,
Қосағың жерік болсын,
Көңілің ашық болсын,
Өмірің нәсіп болсын,
Жақсының қадірін біл,
Кәрінің әділін біл.
Өнегеңді қазық ет,
Ақылыңды азық ет,
Сағың сынбасын,
Бағың нұрлансын.
Ойын көсем болсын,
Сөзің шешен болсын.
Осының бәрі
Сөзімнің нәрі,
Құдайымның құлағына шалынып,
Тілеуім қабыл болсын!

* * *
Уа, Құдайым қолдасын,
Жіберсін пейіл - жолдасын.
Өмірлерің ұзақтан,
Көгендерің тұсақтан болсын.
Алдың береке,
Артың мереке болсын.
Бақ - дәулетің шашылып жатсын,
Қазаның асылып жатсын.
Періштелер қорғай жүрсін,
Ақындар толғай жүрсін.
Үйің қонақтан арылмасын,
Құдайым пейіл - тілегіңді жарылқасын!
Әумин!

* * *
Астарыңа адалдық берсін,
Бастарыңа амандық берсін!
Бала - шағаң бақ құшып,
Отбасыларыңа жақсылық енсін!
Дастарқандарың мол болсын,
Абыройларың зор болсын!
Көре алмаған дұшпаның,
Көрге кіріп жер болсын!
Дәмдеріңе дәм қосылсын,
Әндеріңе ән қосылсын!
Сәндеріңе сән қосылсын,
Сан - санақсыз мол қосылсын!
Көк жайлауды жайласаң,
Тай - құлынды байласаң,
Сабаң толсын қымызға,
Шарағ толсын уызға,
Өрісіңе мал толсын,
Ақ тілеуің жар болсын!
Аллауакбар!

* * *
Өмір - жасың ұзақ болсын,
Жүрген жерің шуақ болсын,
Құдай өзі қуат берсін,
Сарқылмайтын суат берсін!
Жандарыңа жамандық бермесін,
Бастарыңа қам - қайғы келмесін,
Қойын - қоныштарың ақты болсын,
Ұрпақтарың бақытты болсын! Әумин!
* * *
Істеріңе сәт болсын,
Бастарыңа бақ қонсын!
Ата - баба аруағы,
Жебей берсін, жақ болсын!
Құдай өзі оңдасын,
Қызыр келіп қолдасын!
Сәтті болып бастама,
Бақыт - байлық мол болсын!
Ашық болсын күндерің,
Бассын ісің ілгері!
Талаптанған тайларың,
Болсын мәңгі жүлделі!
Аллауакбар!

* * *
Жортқанда жолың болсын,
Сапардың оңын берсін,
Тұлпардың тоғын берсін,
Жігердің шоғын берсін!
Бет алдың оң болсын,
Мәртебедең зор болсын,
Дұшпаның қор болып,
Алды - арты ор болсын!
Жолың ашық болсын,
Жауың қашық болсын,
Мерейің тасып - толсын,
Аман - есен қауышу
Барымызға нәсіп болсын!
Аллауакбар!

* * *
Басымызға бас қосылсын,
Жасымызға жас қосылсын,
Жанымызға жан қосылсын,
Малымызға мал қосылсын!
Ұлыс - шуақ болсын,
Құдай қуат берсін,
Маңдайымыз суат болсын,
Жайқалған құрақ болсын!
Жылымыз қызырлы болсын,
Мерекеміз дүбірлі болсын,
Жылқымыз үйірлі болсын,
Сиырларымыз бүйірлі болсын!
Қойларымыз қоралы болсын,
Ұрпақтарымыз бағалы болсын,
Мәртебелері жоғары болсын!
Өрісіміз көкті болсын,
Ұлдарымыз отты болсын,
Қыздарымыз текті болсын,
Беделді, бетті болсын!
Аллауакбар!

* * *
Уа, қария, күйлі болыңыздар,
Ел - жұрттарыңызға сыйлы болыңыздар!
Немере, шөбере, шөпшек көріп,
Тоқсан отау үйлі болыңыздар!
Түндеріңіз тыныш болсын,
Үйлеріңізге ырыс толсын!
Ұлдарыңыз десті болсын,
Келіндеріңіз есті болсын!
Орындарыңыз төр болсын,
Мәртебелеріңіз зор болсын!
Ел - жұрттарыңыз тоқ болсын,
Қатарларыңыз көп болсын,
Қам - қайғыларыңыз жоқ болсын!
Аллауакбар!

* * *
Өмір - жасы ұзақ болсын,
Маңайы аққан бұлақ болсын,
Әр күні қызық, шуақ болсын,
Жер ана жайлы тұрақ болсын,
Жомарттың қолын берсін,
Жортқыштың жолын берсін,
Қыздың қылығын берсін,
Судың түнығын берсін,
Даланың кеңдігін берсін,
Батырдың ерлігін берсін,
Ақынның өрлігін берсін,
Яссауидің даралығын берсін,
Фарабидің даналығын берсін!
Аллауакбар!

* * *
Ұрпағын өнерлі болсын,
Өрісті болсын,
Әс - қимылы келісті болсын,
Ата - баба аруағы қолдап,
Еңбектері жемісті болсын!
Жары жібектей болсын,
Ары түлектей болсын,
Өнері өрлей берсін,
Жас басы төрлей берсін!
Аллауакбар!

* * *
Қыздарың қылықты болсын,
Ғаламат білікті болсын,
Күндей нұрлы болсын,
Гүлдей түрлі болсын.
Өлмес өнер берсін,
Ән - жыр, өлең берсін.
Теңдессіз дарын берсін.
Ізгіліктің бәрін берсін.
Талдай бой берсін,
Таудай ой берсін.
Жаздай жамал берсін,
Оттай жанар берсін!
Аллауакбар!

* * *
Отауларың от болсын,
Бақыт - байлық көп қонсын.
Ұрпақты болып иләйім,
Еш қам - қайғы жоқ болсын!
Пейілдерің тарылмасын,
Есіктерің жабылмасын.
Сыйлы қонақ күнде кеп,
Төрлеріңе дамылдасын!
Өмірлерің бал болсын,
Ұрпақтарың нар болсын.
Ата - баба аруағы,
Өздеріңе жар болсын!
Аллауакбар!
* * *
Шаңырақтарың шайқалмасың,
Бақ - дәулеттерің ортаймасың.
Жаратқан Иең жар болып,
Не сұрасаң да қайтармасын!
Шаңырақтарың сыйлы болсын,
Отбасыларың дулы болсын.
Қоныстарың нулы болсын,
Өрістерің сулы болсын!
Аллауакбар!

* * *
Ырыс қонған жеріңе бата,
Меймандос еліңе бата,
Аққан суыңа бата,
Асқан тауыңа бата,
Қолдасын Қызыр ата!
Жерлеріңде жұт болмасын,
Түрлеріңе құт орнасын.
Ел - жұрттарың жамандық көрмесін,
Ұрпақтарыңның десі өрлесін!
Аллауакбар!

* * *
Соғым шүйгін болсын,
Ұрпаұтарың тұйғын болсын.
Татқандарың тәтті болсын,
Келер күндері жақсы болсын!
Отбасыларың аман болсын,
Бай - бақытты заман болсын.
Үйлеріңнен қонақ кетпесін,
Май қуырдақ - табақ кетпесін!
Аллауакбар!

* * *
Сұрасаң бата берейін,
Үстем болсын мерейің.
Дастарқаның мол болсын,
Абыройың зор болсын!
Кең жайлауды жайласаң,
Тай - құлынды байласаң,
Сабаң толсын қымызға,
Шараң толсын уызға!
Өрісіңе мал толсын,
Ақ тілеуің жар болсын.
Көре алмаған дұшпаның,
Көрге кіріп жер болсын!
Аллауакбар!

* * *
Әумин десең есе берсін,
Қызырың кеп жетелесін.
Айларың аман кете берсін,
Күндерің күліп өте берсін.
Бақ - дәулет пен дәрежең,
Одан ары өсе берсін!
Құлағын сақ болсын,
Ниетің ақ болсын.
Құлқының пәк болсын,
Көңілін шат болсын!
Дау - дамайдан қашпа,
Араныңды ашпа.
Қиындықтан саспа,
Қара қылды қақ жарып,
Елді түзу баста!
Аллауакбар!

* * *
Асың, асың, асыңа,
Береке берсін басыңа!
Бөденедей жорғалап,
Қырғауылдай қорғалап,
Қыдыр келсін қасыңа!
Сенен байлық өтпесін,
Тәңірі берген берекең
Тепкілесе кетпесін.
Еліңнің екі шетіне,
Тай шаптырса жетпесін!
Кешке келіп жамырасқан,
Шуылдасып маңырасқан,
Қошақанның анасы,
Саулық бассын үйіңді!
Бақайлары сыртылдап,
Мүйіздері жылтылдап,
Бұзаулардың анасы
Сиыр бассын үйіңді.
Шудаларын шаң басқан,
Артқы өркешін қом басқан,
Ботақанның анасы
Інген бассын үйіңді!
Шіңгір - шіңгір кісінескен,
Сүйістікпен иіскескен,
Құлыншақтың анасы
Бие бассын үйіңді.
Берейін бата асыңа,
Амандық берсін басыңа.
Бөденедей жорғалап,
Қыдыр келсін қасыңа.
Бар екем деп тасыма,
Жоқ екем деп жасыма.
Еңбек етсең ерінбейғ
Дәулет келер қасыңа.
Көре алмаған дұшпанның,
Жуа бітсін жолына.
Бақытың жетсін төтелеп,
Дүние малды жетелеп,
Аузыма түскен батаның
Жатырмын бәрін түгендеп!
Көтердік міне білікті,
Ақтардым түгел тілікті,
Мынау тұрған балағыз,
Батыр болсын жүректі!
Әумин!

* * *
Әумин десең маған,
Құдай берсін саған.
Алтыннан – жағаң,
Күмістен – тағаң.
Оң жағыңнан кетпесін
Күрпілдек қара сабаң.
Жортсаң жолың болсын,
Жолдасың Қыдыр болсын.
Тілеуің қабыл,
Мұратың асыл болсын.
Ішкенің қымыз,
Жегенің сырбаз,
Кигенің түлкі болсын,
Жүрген жерің ойын - күлкі болсын!
Қозыға толсын көгенің,
Тұлпар болсын көгенің.
Құтты болсын құрығың,
Сүтті болсын құдығың.
Қияқты болсын сұңқарың,
Тұяқты болсын тұлпарың.
Өрісті болсын жайлауың,
Ырысты болсын қыстауың.
Арыстандай болсын айбатың,
Аюдай болсын қайратың.
Гүлге толсын өңірің,
Көңілді өтсін өмірің.
Асқа толсын табағын,
Ашық болсын қабағың.
Шайың қызыл болсын,
Ғұмырың ұзын болсын.
Несібең таса берсін,
Дұшпаның қаша берсін,
Құдайым ұзақ ғұмыр жаза берсін! Әумин!
* * *
Пейіліңе қонақжай
Бата берем қолың жай:
Ақ жарылған жүрегің,
Қабыл болсын тілегің.
Бізге сойдың семіз тай,
Төрт түлігін болсын сай,
Өсіп - өніп ұрпағын,
Төрт қиырға қанат жай!
бізге сойдың құлын,
жақсыдан болсын жұғым.
Өміріңді ұзартып,
Өзіңнен өте тусын ұлың.
Бізге сойдың марқаны,
Алдыңнан тарқат арқаны.
Сыйлы болып еліңе,
Сыбағаңды ал тағы.
Бізге сойдың қой,
Үйіңнен кетпесін той.
Қызығыңа қанып,
Ішпей - жемей той.
Бізге сойдың тоқтыны,
Еліңнің бұл тоқтығы.
Абырой алып ұл - қызың,
Биік болсын шоқтығы.
Бізге астың бас,
Берсін саған ұзақ жас.
Ауыздықтап асауды,
Асудан асуға ас!
Бізге астың жамбас,
Жақсымен бол жолдас.
Ықыласың қабыл боп,
Ырысың толмай қалмас.
Бізге астың сыбаға,
Жамандық көрме сірә да.
Қиянат қылма пендеге,
Жағамын десең Құдайға,
Бізге астың қазы,
Болдық сізге разы.
Ақ май ақсын аузыңнан,
Үзілмей қорың қысы - жазы.
Бізге астың жаяны,
Өмірдің болсын баяны.
Болсаң да төлдің жылқысы,
Жұртыңның болма саяғы.
Бізге астың жал,
Басыңа бітсін дүние - мал.
Ата - анаңды ардақтап,
Аяқ - қолын жылы суға мал.
Бізге астың омыртқа,
Пәле - жалаға жолықпа.
Өрісің барда өрге шап,
Өз - өзіңнен торықпа.
Бізге астың шұжық,
Көргенің болсын қызық.
Аққу - қаздай мамырла,
Айдыныңда жүзіп,
Бізге астың жауырын,
Баланың берсін тәуірін.
Ізет көріп ініден,
Үзілмесін сауығың.
Бізге астың сүзбе,
Қырсығың жерге енсін, түге!
Күндеріңді күңірентіп,
Күннен - күнге үде.
Бізге астың төс,
Үрім - бұтағыңмен өс!
Жайланып қон,
Жазылып көш!
Бізге астың жілікті,
Ұл - қызың болсын білікті.
Бізге астың белдеме,
Сыйлы бол басқа елге де.
Бізге астың кесек ет,
Дәулетің тассын еселеп.
Сыйлап бердің етіңді,
Жарылқасын бетіңді.
Енді әкелдің сорпаңды,
Орындатсын қолқаңды.
Келді тағы қымызың,
Арылмасын қызығың.
Қойдын қаймақ, айраның,
Аман болсын ауыл - аймағың.
Жаздың жайма, бауырсақ,
Бола берсін қауым шат.
Және келді құрт - майың,
Туа берсін құтты айың.
Рақмет дәміңе,
Ризалық берсін бәріңе.
Аман болып басыңыз,
Жүзге жетсін жасыңыз.
Маған жаптың шапан,
Көңілде болмасын қапаң.
Маған мінгіздің ат,
Қыз ұзатып, қызығына бат!
Маған атадың жол,
Ұл өсіріп мәре - сәре бол!
Маған бердің ет,
Келін түсіріп, тілегіңе жет!
Маған бердің сауға,
Басың түспесін дауға!
Алдыма салдың мал,
Алладан рақмет ал!
Әумин!

* * *
Ет сізден,
Ықылас, ниет бізден.
Тілеуі ақты Тәңірім
Мұратына жеткізген.
Жақсы - жаманды көріп бақ.
Бар мен жоққа көніп бақ.
Ащы - тұщыны татып көр,
Ел басына түскен сынды,
Түз кешін, түн қатып көр!
Жиынды топқа түскенде,
Жүйрігің баптаулы болсын,
Жігітің мақтаулы болсын.
Жортуыл, жорық жолықса,
Найзаң саптаулы болсын.
Нөкерің сақтаулы болсын.
Дастарқаның тоқ болсын,
Уайым - қайғы жоқ болсын.
Аман сақтап,
Абырой берсін!
Жорытқанда жолың болсын!
Тәңірі жарылқасын,
Кімді жарылқаса,
Соның жағында қылсын!
Жортқанда жолың болсын,
Адассаң, Алла жолға салып жүрсін,
Сүріндіртпей алып жүрсін,
Мың сан бәле,
Қауіп - қатерден қағып жүрсін!
Уа, Жаратқан – Құдірет!
Мал - жандарын аман ет,
Басына бер зор бақыт.
Асына бер берекет,
Ғұмыр - жасын ұзақ ет.
Ұрпақтарын асыл ет,
Кәсібін адал кәсіп ет,
Бәле - жаладан аулақ қып,
Таттырма еш қасірет,
Дүниенің бар жақсылығын
Дәл осы отауға нәсіп ет!
Бізге тартқан басыңыз,
Дәмді екен асыңыз.
Ұрпақтар боп өзгеше,
Сыйлы болсын басыңыз!
Домаласын, өрге тасыңыз,
Иманды болып қасыңыз.
Көре алмаушы, кертартпа
Құм қапсын дұшпан - қасыңыз,
Жүзге жетсін жасыңыз,
Елге сыйлы қарт болып,
Жаннатқа қадам басыңыз!
Құйған қызыл шайыңыз,
Балдай тәтті майыңыз,
Еселі боп еңбегің,
Иманды боп байыңыз!
Дәулетіңді тастырсын,
Сәулетіңді асырсын,
Ақсақалың келгенде
Ақ дастарқан жайылып,
Адал ас пен бас тұрсын!
Тіл мен көз аман боп,
Түлеп ұшсын жас қыршын –
Байсалды туған балаңды
Байтағына бас қылсын!
Адалдан жиған малыңды
Алты атаңа ас қылсын,
Жақсыменен дос қылсын,
Жаманменен қас қылсын,
Иманыңды рас қылсын!
Қарауды қара тас қылсын!
Сараңның көңілін пәс қылсын!
Бұл үйге қастық қылғанды
Тәңірім қара бастырсын!
Әумин!

* * *
Ардақты үйдің иесі,
Әуелі бердің шай,
Қөңілін болсын жай.
Екінші бердің ет,
Таппасын көңілің
Ешбір дерт!
Үшінші бердің сорпа,
Болмасың бағың орта!
Екі дүниенің игілігіне жеткізсін,
Есіркеп сүген пендесінен еткізсін!
Астырсын, тастырсын,
Жақсылармен жанастырсын,
Жамандардан алдастырсын,
Оттың басы аман болсын,
Бейбітшілік заман болсын,
Жауын жеңіп қараң болсын!
Дастарқаның тоқ болсын,
Уайым - қайғы жоқ болсын!
Жарлы болсаң жасыма,
Бай болсаң, тасыма!
Бақ - дәулет берсін басыңа,
Ғұмыр берсін жасыңа.
Бәле - жала, жын - шайтан,
Жоламасын қасыңа!
Иманның байлығын берсін,
Құт - берекенің бәрі келсін!
Басыңа Алла бақ берсін,
Не берсе де нақ берсін,
Білім нақыл айтуға
Жалықпайтын жақ берсін!
Айтып жүрер білімнің
Іс - амалмен шақ келсін!
Береке - құт пен ырысты
Үйлеріңе ап келсін!
Қара ниетті жауыңа
Бәлекеті тап келсін!
Арман ниетке жеткізіп,
Тілеуіңді ап берсің!
Мал - жан аман тоқ болсын,
Қайғы - қасірет жоқ болсын!
Дастарқаның ақ болсын,
Шаңыраққа бақ қонсын!
Балаларың көп болсын,
Тамағы тоқ,
Киімі көк болсын,
Иманы мығым бек болсын,
Сөзі тура дөп болсын!
Хак қарасын,
Бақ дарысын.
Дастарқанға береке берсін,
Елге дәулет - мереке берсін.
Шыққанның есесін берсін,
Қалғанның берекесін берсін,
Кең пейіл берсін,
Ұзақ өмір берсін,
От айнала бас берсін,
Өріс толы мал берсін.
Мал берсе, қайырын берекетімен берсін,
Бас берсе, азық - несібесімен берсін!
Ақылыңды астырсын,
Ықыласыңды тастырсын,
Балаң үбірлі болсын,
Қызың шүбірлі болсын!
Жақын көп болсын,
Жауың жоқ болсын!
Жақсы келсін қасыңа,
Нұр жаусын әзіз басыңа!
Көшің көлікті болсын,
Қонысың түлікті болсын,
Қатулықтан аулақ бол,
Татулыққа жақын бол!
Дәуренің иманмен сәнді болсын,
Ғұмырың біліммен мәнді болсын!
Әумин!

* * *
Әумин десең берем бата
Қабыл етіп бір Аллаһ
Бақ - дәулет, берекет
Үйіңізге ұяласын.
Жаратқан ием аман қылсын
Бізге берген шайыңыз –
Жақсы болсын жайыңыз.
Бізге берген етіңіз –
Қабыл болсын ниетіңіз.
Мақсатыңа жетіңіз,
Бізге берген тұз - дәміңіз
Таусылмайтын несібе болып,
Аман - сау болайық бәріміз.
Әумин, Аллауабар!

* * *
Иә, Тәңірі құдірет,
Мал - бастарын аман ет,
Басына бер бақыт,
Асына бер берекет,
Өмір - жасын ұзақ ет,
Михнаттан аман ет,
Дұшпанның күнін жаман ет,
Ұрпақтарын асыл ет,
Дүниедегі жақсылықты,
Дәл осы үйге нәсіп ет!
Жас балалның күлкісін бер,
Жас ананың ұйқысын бер.
Жомарттың қолын бер,
Жорытқанның жолын бер,
Қыздың қылығын бер,
Судың тұнығын бер,
Асаудың арынын бер,
Түнгі оттың жарығын бер.
Асқар таудың пандығын бер,
Бұл - бұл құстың таңғы үнін бер.
Даланың жазықтығын бер,
Гүлдің нәзіктігін бер.
Теңіздің тереңдігін бер,
Қыранныңкөрегендігін бер.
Ердің көңілін бер.
Ердің көңілін бер,
Бүркіттің жігерін бер.
Лашынның жүрегін бер,
Нағыз достың тілегін бер.
Мәңгі - бақи ажырамас,
Шын ғашықтың тілегін бер!
Дастарқаныңа береке берсін,
Бастарыңа мереке берсін,
Астарыңа адалдық берсін,
Бастарыңа амандық берсін,
Дендеріңе саулық берсін!
Әумин!

* * *
Ашып тастап пейілді
Дастарқаның жайылды.
Қасиетті нан ұлық
Берекең тұр нақ ұйып.
Асыл сөздер шашылды,
Бар абырой бақ орнап
Ел сыйласын басыңды.
Аңыз болып отауың
Айта жүрсін асыңды.
Сүйген жарың,
Бала - шағаң аман боп,
Бүтіндесін асылды.
Ниетіңе біз тойдық.
Рақмет шайыңа,
Риза еткен бір қойлық!
Әуелі құдай оңдасын,
Аруақтарың қолдасын.
Бақыт пен дәулет, бас пен мал,
Басыңа мәңгі орнасын.
Төрт құбылаң сай болсын,
Саған қастық ойлаған
Ғұмырында оңбасын.
Ақылды бол, арлы бол,
Бақытты бол, малды бол,
Қатарыңның алды бол!
Берекеміз қашпасын,
Белімізді ешкім баспасын,
Адал жан болып астасың,
Арыңды күлдей шашпасын.
Бақыт болса бастасың,
Мейманаң, сірә, таспасын,
Тірлікте түзу жол тапсаң,
Тәңірім берер басқасын.
Әуелі құдай есен ет,
Жиреншедей шешен ет,
Атымтайдай көсем ет,
Лұқпандай береген ет.
Ибраһимнің басын берсін,
Сүлейменнің бақытын берсін.
Қыдыр құсы қонсын басыңа.
Жортқанда жолың болсын,
Жолдасың Қыдыр болсын.
Жоғары болсын жұлдызың,
Бақытты болсын ұл - қызың.
Ас иесі байысын,
Бар ойлаған арманың,
Жақсылыққа сайысын.
Дастарқаның бай болсын,
Қазан - ошағың май болсын.
Төрт түлігін сай болсын,
Көңілін толып жай болсын.
Ұлың қонып ұяға,
Қызың қонып қияға,
Келінің бибі атанып,
Ұлың болсын би аға.
Бергеннен Алла танбасын,
Көбее берсін жан басың,
Арманың көкке самғасын.
Досыңнан көңілің қалмасын,
Жағаңнан дұшпан алмасын,
Жолың болып жортқанда,
Жолыңды Қызыр жалғасын.
Береке берсін басыңа,
Бақ қонсын басыңа.
Балын татып өмірдің
Жамбылдың жет жасына.
Қуанышпен достарың
Жинала берсін қасыңа.
Қойың қоздап егізден,
Ешкің туып сегізден.
Майдан қолың кетпесін,
Соғымың болып семізден.
Айтып жүрсін қонағың
Таңдайдан кетпей жегізген.
Шалқып жатсын дәулетің,
Тасыған селдей теңізден.
Баянды Алла бақ берсін,
Адалын берсін, ақ берсін.
Бірлік берсін басыңа,
Береке берсін асыңа.
Құдай жарылқасын,
Бақ қарасын,
Қыдыр дарысын!
Айдан аман, жылдан есен қылып,
Үйдегі, түздегі
Мал - басын аман қылсын!
Дастарқаның майлы,
Көңілін жайлы болсын.
Өміріңе не тілесең,
Тілегің қабыл болсын!
Әумин!

***
Өмір берсең, бақытты қып бер,
Дәулет берсең, қайырлы қып бер.
Ұл берсең, ұнамды қып бер,
Қыз берсең, қылықты қып бер.
Ат берсең, жүрісті қып бер,
Бала берсең, ырысты қып бер.

Ұл балаға бата
Бір үйдің баласы болма,
Бүкіл елдің санасы бол!
Бір елдің баласы болма,
Бар елдің данасы бол!
Бір тонның жағасы болма,
Көп қолдың ағасы бол!
Ақты ақ деп бағала,
Қараны қара деп қарала!
Өзегің талса, ел ішін арала,
Басыңа іс түссе, көпшілікті сағала!
Өзің - өзің кәміл бол,
Халқыңа әділ бол!
Жауыңа қатал бол,
Досыңа адал бол!
Әумин!

Қыз балаға берілетін бата

Талдай бой берсін,
Сұңғыла ой берсін.
Жаздай жамал берсін,
Нәркес жанар берсін!
Анаға шуақ болсын,
Ағаға қуат болсын,
Нәзік жаны болсын,
Елінің ары болсын,
Басына өнердің бағы қонсын,
Ақ орданың шамы болсын!
Әумин!

Фариза Оңғарсынова
Қарияларға бата
Түндерің тыныш болсын,
Үйлеріңе ырыс толсын!
Келіндерің есті болсын,
Ұлдарың сесті болсын.
Балаларың қуаныш әкелсін,
Немерелер жұбаныш әкелсін.
Орындарың төр болсын,
Дастарқандарың мол болсын.
Қатарларың көп болсын,
Уайым - қайғыларың жоқ болсын.
Жастардың қазасын көрмеңдер,
Зұлымдардың жаласын көрмендер!
Еліңде бірлік болсын,
Жарасты тірлік болсын!
Әумин!
***
Ұл балаға бата
Жүсіптің дидарын берсін,
Мұхамбеттің иманын берсін,
Жанына даланың кеңдігін берсін,
Әзірет Әлидің ерлігін берсін.
Абылайдың байрағын берсін,
Бауыржан батырдың айбарын берсін!
Еліне ырыс - құт орнасын,
Жеріне тыныштық орнасын!
Өсек - аяңның құрбаны болмасын,
Озбырлардың шұлғауы болмасын!
Алыс жолдарда,
Қалың орманда,
Тайғанақ құздарда,
Шатқалда, мұздарда,
Көлденең келер қазадан,
Жазықсыз төнген жазадан,
Әулие - әнбиелер қорғасын,
Ата - баба рухтары қолдасын!
Әумин!

***
Қыз балаға бата
Талдай бой берсін,
Сұңғыла ой берсін,
Жаздай жамал берсін,
Қардай жанар берсін!
Анаға шуақ болсын,
Ағаға қуат болсын,
Нәзік жаны болсын,
Елінің ары болсын,
Басына өнердің бағы қонсын,
Ақ орданың шамы болсын!

***
Жас жұбайларға бата
Сезімнің пәктігін берсін,
Көңілдің ақтығын берсін,
Жылулы отбастарыңа
Сәбидің шаттық үнін берсін!
Пейілдерің тарылмасын,
Есіктерің жабылмасын,
Шаршап - шалдыққандар
Төрлеріңде дамылдасын!
Көлденең кеселден сақтасын,
Күңкіл өсектен сақтасын,
Дау - жанжалдан сақтасын,
Достан көңіл қалғаннан сақтасын!
Шайтанның азғыруынан,
Елдің жазғыруынан сақтасын!
Асып - тасқаннан сақтасын,
Алшаң басқаннан сақтасын!
Отауларың елге сән болсын,
Өмірлерің бал болсын,
Бибі Фатима анамыздың
Аруағы өздеріңе жар болсын!
Әумин!

***
Жақсы адамның белгісі –
Адалдықтан аттамас,
Аңқауларды даттамас,
Қара бастың қамы үшін
Жазықсыздың намысын
Біле тура таптамас,
Білегінен сескеніп
Биліктіні жақтамас.
Жақсы адамдар бір - бірін
Жәбірлемес, жасқамас,
Жау қолына тастамас.
Бақ, билікке таласқан
Өтті талай шақша бас.
Ондайды елі мақтамас.
Көргенді елдің бірлігі
Ошағынан басталар,
Сыйлас, сырбаз тірлігі
Қосағынан басталар.
***
Тату болса ағайын
Жаулары да жасқанар.
Бірлігі жоқ сарайың –
Қүр әншейін тас қамал.
Ақылдының белгісі –
Жас та болса, бас болар
Ақылсыздың белгісі –
Қарны тойса, мастанар.
Тату - тәтті жүргенге
Қара су да ас болар.
Жақсы азамат - елінің
Көзін ашар күрегі,
Артып үміт сенімін
Сүйенетін тірегі,
Жарқылдаған жігері,
Алтын балақ түлегі.
Қолдар ондай жігітті
Ел - жұртының тілегі.

Мазмұны

1.Түсініктеме.....................................................................3

2.Ақ бата мен ақ тілек......................................................4

3. Шәкір Әбеновтың Елбасымызға берген батасы......10

4.Дастарханға ақ бата......................................................13

5.Жас балаға арналған бата.............................................19

6.Қазақтың бата тілек өсиеттері.....................................26

7.Ұл балаға бата...............................................................64

8.Қыз балаға бата.............................................................65

9.Ф.Оңғарсынованың баталары ....................................66

10. Мазмұны ....................................................................71

11. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ...........................72

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. «Баталар» - 1997 ж.

2. «Айгөлек» журналы

3. «Қазақтың баталар жинағы»

4. Фариза Оңғарсынованың баталар жинағы.